Сағала тобесіндегі шомылу көлдері: пайда болу себептері, қалыптасу факторлары, тереңдігі. Судың эрозиялық күшімен жасалған табиғи ойыстар туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Сарысудың төменгі жағындағы ойыс, шағын шомылу алаңы.
Depression at the base of a waterfall
the small swimming pool
Сарысудың немесе тар шатқалдың төменгі жағындағы өзен төсегіндегі терең ойыс – бұл судың құлау кезіндегі эрозиялық күштердің нәтижесінде тау жыныстарында пайда болады. Бұл термин ойыстағы суды немесе ойыстың өзін білдіруі мүмкін.
A plunge pool (or plunge basin or waterfall lake) is a deep depression in a stream bed at the base of a waterfall or shut in. It is created by the erosional forces of cascading water on the rocks at the formation's base where the water impacts. The term may refer to the water occupying the depression, or the depression itself.
Құрылу
Су құйылатын бассейндер құлама немесе каскад сияқты судың құлауының табиғи күшімен қалыптасады; сондай-ақ, кейбір ағызу құрылыстарының дизайны сияқты адам жасаған нылымдардан да пайда болады. Суға түсу бассейндері көбінесе өте терең болады, бұл көбінесе құлаудың биіктігіне, су көлеміне, бассейн төмендегі тау жыныстарының кедергісіне және басқа да факторларға байланысты. Соққылап, айналып ағатын су, кейде ішінде тастармен бірге, өзен төсегін бассейнге дейін тоздырады, ол көбінесе жалпы және тегіссіз жақтарымен ерекшеленеді. Су тасқыны тоқтағаннан немесе өзен арнасы өзгертілгеннен кейін де су бассейндері ұзақ сақталуы мүмкін. Бұрынғы суға шомылатын бассейндердің бірнеше мысалы АҚШ-тың Вашингтон штатының шығысындағы Channeled Scablands аймағындағы Dry Falls-та кездеседі. Олар бұрын теңіз деңгейінен жоғары болған жерлерде, мысалы, Батыс Австралия жағалауындағы Перт каньонында су астында да табылуы мүмкін. Су бассейндері – өзеннің дамуының бастапқы кезеңінде пайда болатын эрозиялық өзендік нылымдар, олар тік градиенттермен және жылдам су ағысымен сипатталады. Жұмсақ немесе жарылған тау жыныстары тозып, тік бетке жеткенде, су оның негізін үздіксіз тоздыра береді. Өйткені бұл тау жыныстары көбінесе үстіңгі қабаттарға қарағанда аз кедергі келтіреді, сондықтан су биік жерден төмен қарай тоздырады, соның салдарынан тепе-теңдікке жетеді. Судың құлауынан гөрі ағып жатқан судың әсерінен пайда болатын, соған ұқсас, икемді пішіндегі нылымдар соққы шұңқыры деп аталады. Олар табиғи түрде де, көпір салу нәтижесінде де пайда болады.
Plunge pools are formed by the natural force of falling water, such as at a waterfall or cascade; they also result from man made structures such as some spillway designs. Plunge pools are often very deep, generally related to the height of the fall, the volume of water, the resistance of the rock below the pool and other factors. The impacting and swirling water, sometimes carrying rocks within it, abrades the riverbed into a basin, which often features rough and irregular sides. Plunge pools can remain long after the waterfall has ceased flow or the stream has been diverted. Several examples of former plunge pools exist at Dry Falls in the Channeled Scablands of eastern Washington. They can also be found underwater in areas that were formerly above sea level, for example, Perth Canyon off the coast of Western Australia. Plunge pools are fluvial features of erosion which occur in the youthful stage of river development, characterized by steeper gradients and faster water flows. Where softer or fractured rock has been eroded back to a knickpoint, water continues to bombard its base. Because this rock is often less resistant than overlying strata, the water from the higher elevation continues eroding downward until an equilibrium is achieved. A somewhat similar bowl shaped feature developed by flowing water, as opposed to falling water, is known as a scour hole. These occur both naturally and as a result of bridge building.