Рим сарайларының өнері мен ежелгі мүсіндерді жинаушы кардинал Андреа делла Валле

Кіріспе

Кардинал Андреа делла Валле (29 қараша 1463, Римде туған – 3 тамыз 1534) – итальян дін қызметкері және өнер коллекционері.

Өмір

Андреа Римнің ежелгі ақсүйектер отбасына жататын. Ол римдік патриций Филиппо делла Валленің ұлы болды; отбасылық қабір Аракоэлидегі Санта-Марияда орналасқан, онда Андреа мен оның бауыры Бартоломео әкелерінің құрметіне жазу орнатқан. Андреаның Сигисмонда есімді қарындасы да болған. 1496 жылы Андреа Кротоне епископы болып сайланды. 1503-1505 жылдары ол Апостольдық канцелярияны басқарды және Папа Юлий II-нің басшылығымен Апостольдық хатшы қызметін атқарды. 1508 жылы Милет епархиясына ауыстырылды, ол 1523 жылғы 26 қарашада немере інісі Квинцио Рустичиге қызметтен босатылды. 1512 жылы Бесінші Латеран кеңесіне қатысты және 1517 жылғы 1 шілдеде кардинал дін қызметкері болып тағайындалды. Ол 1521-1522 және 1523 жылдарғы конклавтарға қатысты. 1520 жылы Либерия патриархалды базиликасының архиерейі ретінде ол 1525 жылғы мерейлі жылда Киелі есікті салтанатты түрде ашып, жапты.

Өнер жинаушы

Кардинал делла Валле, алайда, Жоғары Ренессанс дәуірін белгілеген римдік ескіліктердің алғашқы жинақтарының бірінің коллекционері ретінде жақсырақ есте қалады. Вазаридің айтуынша, оған бұрынғы ғасырда делла Валле жинаған бірнеше ескіліктер мұра болып өткен. Ол одан да көптерін ынтамен сатып алды. Cortile del Belvedere-ден шабыт алып, 1520 жылы ол Рафаэльдік мүсінші-сәулетші Лоренцетто Лоттиге өзі жинаған мүсіндер, жазулар және басқа да ескіліктерді көрсетуге лайықты орын жасауды тапсырды. Бұл 16 ғасырдың басында жаңадан табылған нәрселердің бір буынның нәтижесі болды. Палаццоның жаңа екінші ішкі ауласының негізгі қабатында мүсіндер бір түрі лоджияда қойылды, оны Джорджио Вазари hortus pensilis немесе аспалы бақ (giardino di sopra) деп сипаттады, онда гүлзарлар мен құс клеткасы болды, бұл «бақ пен аула арасындағы шекараны бұлыңдатады». Онда бейбітшілік, демалыс және ой-толғанысқа шақыратын жазулар орналастырылған, ол қала ішіндегі табиғатты (rus in urbe) шақыру болды. Архитектуралық безендіру және ансамбльдің ұсынылуындағы ұқыптылық – оның декоративтілігі де, ғылымилығы да, классикалық үйлесімділікті, симметрияны және тепе-теңдікті еске түсіретін, басқа римдік жинақтар үшін үлгі болды. Көптеген келушілер 16 ғасырда жазба қалдырды, ал бірнеше суретшілер эскиздер жасады. Мартен ван Хеемскерктің лоджияның ерте суреті, екі белгілі қолсыз сатирлердің бастарына себеттер қойып, арка тіректеріне сүйенген бейнесі, 1558 жылы Иероним Кокпен гравировкаланып, антикварлар арасында тарады. Осы жерде, Лоренцеттоның 1520 және 30 жылдары дамытқан тыныш және реттелген ортада (Хеемскерктің суреті әлі де суретшіл тәртіпсіздікті көрсетеді) римдік мүсін фрагменттерін жүйелі түрде қалпына келтіру және толықтыру жұмыстары жүргізілді. Вазаридің әңгімелеріне сәйкес, бұл жұмыс Медичи үшін Донателло мен Вероккьо кейде бөліп-бөліп жасаған, бірақ 16 ғасырда бұл кең таралған практикаға айналып, римдік өнеркәсіпке айналды. Вазари, делла Валле ескіліктерін сипаттағаннан кейін, «Шындығында, осылайша қалпына келтірілген ескіліктердің көркемдігі, мүсіндері жоқ немесе мүсіндері бұзылған, немесе басқа да кемшіліктері бар зақымдалған денелерге қарағанда әлдеқайда артық» деп атап өтті. Ол қайтыс болғаннан кейін Палаццо Валле оның жүрегі туысқан Камилло Капраникаға, тағы бір ескіліктерді жинаған отбасыға өтті және Палаццо Валле Капраника деген атқа ие болды, ал жинақ епископ Бруто Делла Валле сарайында бөлек сақталды. Оны 1557 жылы Габриэле Симеони тексерді және француз және итальян тілдерінде сипаттама қалдырды. 1584 жылы жинақ кардинал Фердинанд де Медичи сатып алып, әртүрлі Медичи резиденцияларына таратылды. Жинақтың көп бөлігі Римдегі Вилла-де-Медичиде сақталған, бірақ бір бөлігі Флоренцияға көшірілді, онда делла Валле мүсіндерін бүгін Палаццо Питти мен Боболи бағында, Уффициде және Поджио Империаледегі Медичи вилласында көруге болады. Осы процесте menologium rusticam сияқты кейбір құнды заттар жоғалып кетті. Кардиналдың ауласында театр салынды, ол Театро Валле көшесіне атын берді.

Cardinal della Valle is best remembered, however, as the collector of one of the first collections of Roman antiquities that marked the High Renaissance. He inherited some antiquities, which had been collected by the della Valle in the previous century, according to Vasari. and eagerly acquired more. Inspired by the Cortile del Belvedere, in 1520 he commissioned the Rafaellesque sculptor architect Lorenzetto Lotti to create a suitable setting for the sculptures and inscriptions and other antiquities that he had amassed, the result of a generation of rediscoveries at the turn of the 16th century. On the main floor of the palazzo's new second inner courtyard, the sculptures were displayed in a sort of loggia, described by Giorgio Vasari as a hortus pensilis or hanging garden (giardino di sopra) that included planted raised boxes and an aviary, which "blurred the distinction between garden and courtyard," with inscriptions inviting peace, relaxation and thought, an invocation of rus in urbe. The architectural framing and the great care with which the ensemble was presented— as decorative as it was scholarly, evoking Classical harmony, symmetry and equilibrium, was a model for other Roman collections. Many visitors left written impressions during the 16th century, and more than one artist made sketches. Maarten van Heemskerck's early drawing of the loggia, showing the two famous armless satyrs supporting baskets on their heads, set against the piers of the arches, was etched by Hieronymus Cock in 1558 and circulated among connoisseurs of the Antique. Here, in the serene and ordered presentation that was eventually developed in the 1520s and 30s by Lorenzetto— Heemskerck's drawing still shows a picturesque disorder— were undertaken the first systematic restorations and completions of Roman sculptural fragments, work that, according to Vasari's anecdotes, had occasionally been undertaken piecemeal for the Medici by Donatello and Verrocchio, but which became common practice and developed into a Roman industry during the sixteenth century; Vasari, following his description of della Valle's antiquities, remarks, "And to tell the truth, these antiquities restored in this manner have much more grace than those mutilated trunks, members without heads or figures defective and incomplete in any other way". At his death the Palazzo Valle passed to his nephew, Camillo Capranica, of another antiquities collecting family and gained the name Palazzo Valle Capranica, while the collection was housed separately, in the palazzo of bishop Bruto Della Valle; there it was inspected by Gabriele Simeoni in 1557, who left descriptions in French and Italian. In 1584 the collection was purchased en bloc by Cardinal Ferdinand de' Medici and dispersed among various Medici dwellings. Most of the collection is at the Villa de Medici in Rome, but part was transferred to Florence, where della Valle sculptures can be seen today in the Palazzo Pitti and the Boboli Gardens, in the Uffizi, and at the Medici villa at Poggio Imperiale. Somelike the collection's prize menologium rusticamwere lost in the process. A theatre was built in the Cardinal's courtyard, which gave its name to the via Teatro Valle.