Кіріспе

Ресейлік математик Марк Александрович Красносельский (Ма́рк Алекса́ндрович Красносе́льский; 27 сәуір 1920 жыл, Староконстантинов – 13 ақпан 1997 жыл, Мәскеу) – сызықты емес функционалдық талдау және оның қолданбалары саласындағы еңбектерімен әйгілі совет және ресейлік математик.

Алғашқы жылдар

Марк Красносельский Староконстантинов қаласында дүниеге келген. Оның әкесі құрылыс инженері болып жұмыс істесе, анасы бастауыш мектепте сабақ берген. 1932 жылы Красносельскийлер отбасы Бердянскке көшіп келді, ал 1938 жылы Марк Киев университетінің физика-математикалық факультетіне түсті. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, университет Қазақстанға эвакуацияланды, онда ол Біріккен украин университеті болып қайта аталды. Ол 1942 жылы, соғыс ортасында бітірді, төрт жыл Кеңес Армиясында қызмет етті, 1948 жылы ғылым кандидаты, ал 1950 жылы ғылым докторы атағын алды, оның диссертациясы сызықтық емес функционалдық талдау саласындағы зерттеулерге арналған болды.

Ғылыми мансап

1946 жылдан 1952 жылға дейін Марк Киевтегі Украина Ғылым академиясының Математика институтында ғылыми қызметкер болды. 1952 жылдан 1967 жылға дейін Воронеж мемлекеттік университетінде профессор болып жұмыс істеді. Содан кейін ол Мәскеуге аға ғылыми қызметкер (1967–74) ретінде, ал кейіннен Мәскеудегі КСР Одағы Ғылым академиясының Бақылау ғылымдары институтында зертхана меңгерушісі (1974–90) болып көшті. 1990 жылдан бастап сол академияның Ақпарат беру проблемалары институтында жұмыс істеді.

Өлім

1997 жылы 13 ақпанда қайтыс болды. Мәскеудегі Хованский бейіште жерленген.

Отбасы

18 жасында Марк Сара Белоцерковскаяға (10.09.1921–31.01.2009) үйленді, олардың 3 баласы болды (Вениамин, 1939; Александра (Алла), 1945; Александр (Саша), 1955). Қазір 7 немересі және 9 шөбересі бар.

Ғылыми жетістіктер

Красносельский үш жүзге жуық мақала мен он төрт монографияның авторы немесе авторларының бірі. Сызықтық емес әдістер шамамен талдамалық, топологиялық және вариациялық әдістерге жіктеледі. Марк Красносельский осы үш аспектінің барлығына да маңызды үлес қосты, сондай-ақ механика, инженерия және басқару теориясынан туындаған интегралдық, дифференциалдық және функционалдық теңдеулердің көптеген түрлеріне оларды қолдануға үлес қосты. Красносельский операторлардың бөлшектік дәрежелерінің функционалдық-аналитикалық қасиеттерін алғаш зерттеді, бастапқыда өзін-өзі қосатын операторлар үшін, содан кейін одан да жалпы жағдайларда. Оның мұндай бөлшектік дәрежелі операторлардың толық үздістігін интерполяциялау туралы теоремасы бөлшектік дифференциалдық теңдеулер теориясының негізгі құралы болды. Осыған пара-пар маңызға ие, оның оң операторлар теориясы бойынша жұмыстарының кең жинағы, әсіресе спектрлік интервалдарды бағалауға қатысты нәтижелер. Оның интегралдық және суперпозициялық операторлар туралы еңбектері де көптеген теориялық және практикалық қолданулар тапты. Мұның басты себебі – қарастырылып отырған кез келген функционалдық қасиеттер үшін оңай тексерілетін шарттар мен бағалауларды табуға оның деген ықыласы еді. Бұл, әсіресе, оның сызықтық емес талдаудағы топологиялық әдістер жөніндегі жұмысында көрінеді, ол шешімдердің санын бағалау, шешімдер жиынтығының құрылымын сипаттау, осы жиынтықтың байланыстылығы, Галеркин типіндегі жуықтаулардың конвергенциясы, сызықтық емес жүйелердегі шешімдердің бифуркациясы және т.б. сияқты сапалық мәселелерге жауап табудың әмбебап әдісі ретінде дамыды. Красносельский сонымен қатар көптеген жаңа жалпы принциптерді ұсынды, олардың ішінде бір жақты бағалаулар, конус созу және жиырылу, монотонды операторлар үшін бекітілген нүкте теоремалары және Шойдердің бекітілген нүкте теоремасы мен жиырылу маппинг теоремаларының комбинациясы бар. Ол вариациялық проблемаларда дегенеративті экстремальдарды зерттеудің жаңа жалпы әдісін ұсынды және сызықтық емес теңдеулер туралы шектеулі ақпаратқа негізделген сындық және бифуркациялық параметрлердің мәндерін зерттеудің сапалық әдістерін жасады, мысалы, нөлде немесе шексіздікте сызықтықтандырылған теңдеулердің қасиеттері, олар шекті немесе периодтық шешімдердің болуын анықтау үшін өте пайдалы болды. Мәскеуге көшкеннен кейін ол үзіліссіз процестер мен операторларға көбірек назар аударды, бірінші кезекте сызықтық емес басқару жүйелерімен, содан кейін гистерезистің классикалық модельдерін қамтитын және қазір стандартты гистерезистің математикалық тұжырымдамасымен байланысты. Ол сондай-ақ синхронды емес жүйелерді талдауға және инженерлер жиі қолданатын гармоникалық тепе-теңдік әдісін негіздеуге белсенді қатысты.

Таңдалған шығармалар

395 бет. 249 бет. 242 бет. 379 бет. Математикалық монографиялардың аудармасы, 19, 294 бет. 520 бет. 443 бет. 484 бет. 366 бет. "Математиканың негізгі ғылымдары" (Grundlehren Der Mathematischen Wissenschaften), "Математиканың жан-жақты зерттеулер сериясы" (A Series of Comprehensive Studies in Mathematics), 263, 409 бет. 410 бет. 408 бет., [орыс тілінде].