Норвегиядағы Католик шіркеуінің тарихы мен жағдайы

Кіріспе

Норвегиядағы католик шіркеуі (Den katolske kirke i Norge) – дүниежүзілік католик шіркеуінің бір бөлігі. 2014 жылдың мамыр айындағы мәліметтер бойынша, Норвегияда 151 000-нан астам тіркелген католик бар. Көптеген католиктер жеке сәйкестендіру нөмірі бойынша тіркелмеген және жергілікті шіркеуге хабарланбаған деген мәлімдемелер бар; нақты саны 230 000-ға дейін жетеді, олардың 70% шетелде туған. Бұл халықтың шамамен 5% құрайды, бұл Норвегияны Солтүстік Еуропадағы ең католиктік ел етеді. Дегенмен, 2015 жылдың басында Осло епискобы шіркеу мүшелері деп көрсетілген, бірақ іс жүзінде тіркелмеген 65 000 адамның атын үкіметке ұсынғаны үшін алаяқтық жасады деп айыпталды. Үкімет діни ұйымдарға мүшелерінің санына қарай субсидия бергендіктен, епархияға осы қаражатты қайтару бұйрығы берілді. 2015 жылдың қаңтар айындағы үкіметтік есептемелер бойынша, тіркелген католиктердің саны 95 655-ке дейін төмендеді, ал 2014 жылдың қаңтар айындағы көрсеткіш 140 109 болған.

Құрылымы

Католик шіркеуі Норвегияда тіркелген мүшелерінің саны бойынша екінші ірі діни қауым болып табылады. Ел үш шіркеу округіне бөлінеді: Осло епархиясы және Тронхейм мен Тромсё прелатуралары, олардың епископтары Скандинавия епископтар конференциясына қатысады. Ел 38 приходқа және үш шіркеу ауданына бөлінеді. Норвегияға төрт діни орден қайта келді: цистерциандар, доминикандар, кедейлер және траппистер. 2007 жылы Cîteaux аббаттығының монахтары Норд-Трёнделагтағы Левангер қаласының жанындағы Фрол жерінде жаңа монастырды салып, оған Мункеби Мариаклостер деп атады. Траппистиндер монастыры Тронхеймс-фьордтағы Таутра аралында Реформациядан бұрынғы монастырдың қираған жеріне жақын жерді сатып алып, жаңа монастыр, жұмыс орны, қонақ үй және шіркеу салды, жаңа монастырды Таутра Мариаклостер деп атады. Осы төрт орденнен басқа, елде тағы 17 орден жұмыс істейді, мысалы, Санкт-Франциск Ксавьеридің қарындастары (Franciskussøstre), бұл 1901 жылы Норвегияда құрылған бірегей орден. Орта ғасырларда Селья аралында монастыры болған бенедиктиндерді Норвегияға қайта оралуға шақырды. Бүгінде Норвегияда аз ғана католик әлеуметтік мекемелері бар. Католик ауруханалары мен жетімдер үйлері жоқ, бірақ Католик шіркеуі Осло, Арендал, Берген және Бодо қалаларында бастауыш және орта мектептерді басқарады. Әйгілі Елизаветаның қарындастары 2014 жылдың желтоқсан айында өрт салдарынан толығымен қирағанға дейін Ослодағы қарттар үйін басқарып келді. Францисктік көмек (Fransiskushjelpen) – францискандар құрған және 1956 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан қайырымдылық ұйымы, әлі де белсенді; Caritas Europa-ның Ослода кеңсесі бар.

Шығу тегі

Норвегиядағы католик шіркеуі корольдіктің өзінен бұрын, шамамен 900 жылға дейін жетеді, алғашқы христиан монархтары, 934 жылғы Хакон І осымен байланысты. 1030 жылы Стиклестад шайқасында король Святой Олавтың қазасы елдің ресми түрде дінге өтуі деп есептеледі. Одан кейінгі христиандану бірнеше ғасырға созылды. Көптеп, англосаксон миссионерлерінің еңбегімен құрылған Норвегия шіркеуі ағылшын католицизмінің жалғыз қызы деп саналады. Кардинал Николас Брейкспиар, кейіннен папа Адриан IV, 1153 жылы Нидарос (Тронхейм) архиепископиясы аталған шіркеу провинциясын құрды. Католик орта ғасырларының көптеген дәстүрлері ғасырлар бойы сақталды. 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында уағызшы Ханс Нильсен Хаугеге шабыттанған, лютерандық сенімнің қатаң және пуритандық түсіндірмесі Норвегияда кеңінен тарады, нәтижесінде халықтық діни амалдар таза лютерандық сипатқа ие болды. Дегенмен, 1537 мен 1843 жылдар аралығында Норвегияда католик шіркеуіне қызмет етуге рұқсат берілмеді, ал осы кезеңнің көп бөлігінде католик дін қызметкерлері өлім жазасына ұшырады. 1582 жылы Норвегиядағы және Солтүстік Еуропаның басқа аймақтарындағы шашыраңқы католиктер Кельндегі папалық нунционың қарауына берілді, бірақ қауіпті жазалаумен католик пасторлық қызмет іске аспады. 16-шы ғасырдың соңында Норвегияның лютеран шіркеуінде крипто-католицизмнің бірнеше жағдайлары тіркелді. Алайда, бұл оқшаланған жағдайлар еді. 1622 жылы құрылған Сенімді тарату жөніндегі Конгрегация Солтүстік Еуропаның кең миссионерлік аймағын басқаруды өз міндетіне алды және үшінші сессиясында оны Брюссельдегі нунцио (Дания мен Норвегиядағы католиктер үшін), Кельндегі нунцио (Солтүстік Германияның көп бөлігі) және Польшадағы нунцио (Финляндия, Мекленбург және Швеция) арасында бөлді. 1688 жылы Норвегия Солтүстік миссиялардың апостольдық викариатының құрамына кірді. Падерборн епископтары апостольдық викариат әкімшілері ретінде тағайындалды. Кристианияда (Осло) 1790 жылдары заңсыз, бірақ төзімділікпен қаралатын католик қауымы болды. 1834 жылы Норвегиядағы католик миссиялары Швецияның астанасы Стокгольмде орналасқан Швецияның апостольдық викариатының құрамына кірді. 1843 жылы Норвегия Парламенті діни төзімділік туралы заң қабылдады, ол шектеулі діни еркіндікпен және Реформациядан бері алғаш рет лютеран емес діни қызметтерге рұқсат берді.

The Catholic Church in Norway is almost as old as the kingdom itself, dating from approximately A. D. 900, with the first Christian monarchs, Haakon I from 934. The country is considered to have officially converted upon the death of the king St. Olav at the Battle of Stiklestad in 1030. The subsequent Christianisation took several hundred years. Largely the work of Anglo Saxon missionaries, the Norwegian Church has been considered the only daughter of English Catholicism. Cardinal Nicholas Breakspear, later Pope Adrian IV, established a church province in 1153, the Archdiocese of Nidaros (Trondheim). Many traditions from the Catholic Middle Ages continued for centuries more. In the late 18th century and into the 19th century, a strict and puritan interpretation of the Lutheran faith, inspired by the preacher Hans Nielsen Hauge, spread through Norway, and popular religious practices turned more purely Lutheran. The Catholic Church per se, however, was not allowed to operate in Norway between 1537 and 1843, and throughout most of this period, Catholic priests faced execution. In 1582, the scattered Catholics in Norway and elsewhere in Northern Europe were placed under the jurisdiction of a papal nuncio in Cologne, however, with threatening punishment Catholic pastoring could not materialise. In the late 16th century, a few incidents of crypto Catholicism occurred within the Lutheran Church of Norway. However, these were isolated incidents. The Congregation for the Propagation of the Faith, on its establishment in 1622, took charge of the vast Northern European missionary field, which – at its third session – it divided among the nuncio of Brussels (for the Catholics in Denmark and Norway), the nuncio at Cologne (much of Northern Germany) and the nuncio to Poland (Finland, Mecklenburg, and Sweden). In 1688, Norway became part of the Apostolic Vicariate of the Nordic Missions. The Paderborn bishops functioned as administrators of the apostolic vicariate. Christiania (Oslo) had an illegal but tolerated Catholic congregation in the 1790s. In 1834, the Catholic missions in Norway became part of the Apostolic Vicariate of Sweden, seated in the Swedish capital of Stockholm. In 1843, the Norwegian Parliament passed a religious tolerance act providing for limited religious freedom and allowing for legal non Lutheran public religious services for the first time since the Reformation.

Сигрид Унсет

1924 жылы қарашада белгілі норвегиялық жазушы Сигрид Унсет жергілікті шіркеудің католик священнигінен жан-жақты нұсқау алғаннан кейін католик шіркеуіне қабылданды. Ол 42 жаста болды. Кейіннен ол доминикандық тәртібіне қосылды. Бұл – Унсеттің ұзақ дамыған процесінің нәтижесі еді, ол номиналды лютеран ретінде тәрбиеленіп, көп жыл бойы агностик болған. Бірінші дүниежүзілік соғыстың қасіреттері мен жеке өміріндегі мәмілеге келмейтін нәрселер оның сеніміне күдік тудырды. Католицизмге бет бұрған кезде ол Норвегияның католик мемлекет болған ортағасырлық дәуірдегі "Кристин Лаврансдаттер" және "Хествикеннің шебері" атты екі тарихи роман жазды. Сонымен қатар, ол көне норвегиялық қолжазбалар мен ортағасырлық жылнамаларды зерттеді, ел ішінде де, шетелде де ортағасырлық шіркеулер мен монастырларды аралап көрді. Норвегияда Унсеттің католицизмге өтуі сенсация ғана емес, сонымен қатар қыңырлыққа ұласты. Сол кезде Норвегияда католиктердің саны өте аз болды, ал елдің басым бөлігі лютеран дінін ұстанды. Католикке қарсы көзқарас лютеран дін қызметкерлерінің арасында ғана емес, халықтың көп бөлігінде де кеңінен таралған еді. Сондай-ақ, Норвегияның зиялы қауымының арасында да католицизмге деген жеккөрушілік күшті болды, олардың көпшілігі социализм мен коммунизмді жақтады. Оның діні мен мінезіне жасалған шабуылдар кейде өте қатыгездікке толы болды, нәтижесінде Унсеттің әдеби дарысы оянды. Ол көп жыл бойы қоғамдық пікірталасқа қатысып, католик шіркеуін қорғауға белсенді түрде атсалысты. Осыған байланысты ол тез арада "Бьеркебектің бикесі" және "Католик ханым" деп аталды.

Католик иммигранттары

Католик шіркеуі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі онжылдықтарға дейін бірнеше мың адамнан тұратын азшылық шіркеу болып қала берді. Алайда, 1960 жылдан бастап көші-қонның артуымен католик шіркеуі тез өсті: 1966 жылы 6000-нан 1996 жылы 40 000-ға дейін және 2013 жылы 200 000-нан астамға дейін. Бастапқыда көшіп келгендер Германия, Нидерланды және Франциядан болды. Чили, Филиппин және тағы да көптеген елдерден көші-қон 1970 жылдары басталды. Ең ірі топтардың ішінде вьетнамдықтар мен тамильдер бар. 2008 жылдан кейін Польша мен Литвадан келген экономикалық мигранттардың көп болуымен бұл даму одан әрі күшейді. 2006 жылы шамамен 120 000 поляк болды, қазіргі уақытта олар Норвегиядағы католиктердің ең ірі тобын құрайды. 2015 жылы Латын шіркеуінің мүшелерінен өзге, өз діни қызметкері бар халдей католиктері де болды.

Мүшелер

Жыл мүшелері Проценті 1971 9366 0,24% 1980 13923 0,34% 1990 26580 0,62% 2000 42598 0,98% 2010 66972 1,37% 2011 83018 1,68% 2012 102286 2,04% 2018 157220

Муниципалитет католиктері (2003) Католиктердің үлесі (2004) Осло 14908 2,8% 13300 2,5% 34000 5,4% Берген 3873 1,6% 4044 1,7% 13000 4,8% Бэрум 1816 1,7% 1666 1,6% Ставангер 1720 1,5% 1568 1,3% 10000 7,7% Тронгейм 1434 0,9% 1416 0,9% 5000 2,7% Кристиансанн 1251 1,6% 1150 1,5%

Мүшелік инфляциясын бұрмалау туралы айыптау

2015 жылы Осло католик епархиясы 2010-2014 жылдар аралығында мүшелерінің санын қасаң түрде жоғары көрсеткені анықталды, нәтижесінде мемлекеттік субсидияларды артық алды. Епархия Норвегиядағы барлық католик қауымдарының атынан мемлекеттік қолдауға өтініш берді және алды, себебі ол елдегі барлық католик қауымдарының бірыңғай мүшелік тізімін жүргізді. Осло епархиясының қызметкерлері, мысалы, поляк немесе испандық сияқты көрінетін, "телефон анықтамасынан католик есімдерін таңдап алған". Епархия қызметкерлері осы адамдардың жеке сәйкестік нөмірін іздестіріп, мүшелік тізіміне енгізіп, оларды мүше деп есептеп мемлекеттен қаржы талап еткен. Осло округінің әкімі, содан кейін Мәдениет министрлігі епархиядан бұрыңғыда заңсыз алған қаражатты қайтаруды талап етті. Сот отырысы өтіп, 2017 жылдың 20 қарашасында аудандық сот, ал 2019 жылдың 13 наурызында апелляциялық сот мемлекеттің шешімін қолдады – Норвегиядағы католик шіркеуі шамамен 40,6 миллион норвегиялық кронаны қайтаруы керек. Бұған қоса, Осло епархиясы ірі алаяқтық үшін 2 миллион крон айыппұл төлеуге және апелляциялық сотқа кеткен мемлекеттік сот шығындары үшін 300 000 кроннан астам төлеуге міндетті болды.