Георгий Катуа́р: Ресейлік композитор және оның шығармашылығы

Кіріспе

Георгий Львович Катуа́р (Мәскеу, 1861 жылдың 27 сәуірі – 1926 жылдың 21 мамыры) – француз тегі бар орыс композиторы.

Өмір

Каторе изучал фортепиано в Берлине у Карла Клиндворта (друга Рихарда Вагнера), у которого научился ценить Вагнера. Он стал одним из немногих русских композиторов-вагнерианцев, вступив в Вагнеровское общество в 1879 году. Каторе окончил Московский университет по специальности математика в 1884 году с отличием. После окончания университета он работал в коммерческом предприятии своего отца, лишь позже став профессиональным музыкантом. В это время Каторе начал брать уроки фортепиано и базовой гармонии у ученика Клиндворта, В. И. Виллборга. Эти уроки привели к созданию фортепианной сонаты, нескольких характерных пьес и нескольких транскрипций. Наиболее известной из этих транскрипций была фортепианная транскрипция «Вступления и фуги» из Первой оркестровой сюиты Чайковского (которую Юргенсон позже опубликовал по рекомендации Чайковского). Не будучи удовлетворенным уроками у Виллборга, Каторе в конце 1885 года отправился в Берлин, чтобы продолжить занятия у Клиндворта. В течение 1886 года он совершал краткие поездки в Москву, и во время одной из этих поездок он познакомился с Чайковским, который был очень рад набору фортепианных вариаций Каторе. Чайковский сказал молодому композитору, что «было бы большим грехом, если бы он не посвятил себя композиции». Во время этого визита в Москву Каторе был представлен издателю Юргенсону. Каторе продолжал изучать фортепиано у Клиндворта в Берлине в течение 1886 года и одновременно изучал композицию и теорию у Отто Тирша. Не будучи удовлетворенным наставлениями Тирша, он начал заниматься у Филиппа Рюфера. Эти уроки также были недолгими, но привели к созданию струнного квартета. Каторе вернулся в Москву в 1887 году. Он отказался от дебюта в качестве концертного пианиста, несмотря на рекомендацию Клиндворта. Каторе снова встретился с Чайковским и показал ему (вместе с Николаем Губертом и Сергеем Танеевым) струнный квартет, который он написал в Берлине для Рюфера. Все согласились, что произведение музыкально интересно, но лишено текстуры. По рекомендации Чайковского Каторе отправился к Римскому-Корсакову в Санкт-Петербург с просьбой об уроках композиции и теории. В письме к Римскому-Корсакову Чайковский позже описал Каторе как «очень талантливого, но нуждающегося в серьезной школе». Римский-Корсаков дал Каторе один урок, прежде чем передать его Лядову. Этот единственный урок привел к созданию трех фортепианных пьес, которые позже были опубликованы как op.2 Каторе. У Лядова Каторе изучал контрапункт и написал несколько пьес, в том числе прекрасный Каприс op.3. Уроки Лядова завершили формальное образование Каторе. Вернувшись в Москву, Каторе сблизился с Антоном Аренским. В этот период он написал свой второй квартет (который позже переработал в квинтет) и свою кантату «Русалка», op.5, для солирующего голоса, женского хора и оркестра. Семья, друзья и коллеги Каторе не одобряли его выбора карьеры композитора, поэтому в 1899 году, после серии разочарований, он ушел в деревню и почти полностью отказался от композиции. После двух лет уединения и разрыва почти всех связей с музыкальными друзьями симфония op.7 возникла в форме секстета в результате этого уединения. С 1919 года Каторе был профессором композиции в Московской консерватории. В течение своей работы он написал несколько трактатов по теории и композиции. Николай Мясковский высоко ценил учеников Каторе. Сегодня Каторе малоизвестен, хотя существует несколько записей его фортепианных произведений в исполнении Марка Андре Хамелина, Анны Зассимовой и Александра Гольденвейзера, а также полная запись скрипичной музыки в исполнении Давида Ойстраха и Лорана Брейнингера. Его музыка имеет определенное сходство с произведениями Чайковского, ранними работами Скрябина и музыкой Форе. Композиции Каторе требуют не только высокой виртуозности, но и чувства инструментального колорита. Георгий Каторе является дядей писателя и музыканта Жана Каторе.

Catoire studied piano in Berlin with Karl Klindworth (a friend of Richard Wagner) from whom he learned to appreciate Wagner. He became one of the few Russian 'Wagnerite' composers, joining the Wagner society in 1879. Catoire graduated from Moscow University in mathematics in 1884 with outstanding honours. Upon graduating, he worked for his father's commercial business, only later becoming a full time musician. It was at this time that Catoire began taking lessons in piano and basic harmony from Klindworth's student, V. I. Willborg. These lessons resulted in the composition of a piano sonata, some character pieces, and a few transcriptions. The most famous of these transcriptions was the piano transcription of Tchaikovsky's Introduction and Fugue from the First Orchestral Suite (which Jurgenson later published at the recommendation of Tchaikovsky). Not satisfied with his lessons with Willborg, Catoire went to Berlin in late 1885 to continue his lessons with Klindworth. Throughout 1886, he made brief trips to Moscow, and on one of these trips, he became acquainted with Tchaikovsky, who was greatly pleased with Catoire's set of piano variations. Tchaikovsky told the younger composer that, "it would be a great sin if he did not devote himself to composition". It was during this visit to Moscow that Catoire was introduced to the publisher Jurgenson. Catoire continued to study piano with Klindworth in Berlin throughout 1886, and simultaneously studied composition and theory with Otto Tirsch. Not satisfied with Tirsch's instruction, he began study with Philipp Rüfer. These lessons were also short lived but resulted in the composition of a string quartet. Catoire returned to Moscow in 1887. He declined to make a debut as a concert pianist, despite Klindworth's recommendation. Catoire met Tchaikovsky again, and he showed him (along with Nikolai Gubert and Sergei Taneyev) the string quartet which he had written in Berlin for Rüfer. They all agreed that the work was musically interesting but lacking in texture. On Tchaikovsky's recommendation, Catoire went to Rimsky Korsakov in St Petersburg with a request for composition and theory lessons. In a letter to Rimsky Korsakov, Tchaikovsky later described Catoire as, "very talented but in need of serious schooling." Rimsky Korsakov gave Catoire one lesson before passing him to Lyadov. This single lesson resulted in three piano pieces which were later published as Catoire's op.2. With Lyadov, Catoire studied counterpoint and wrote several pieces, including the lovely Caprice op.3. Lyadov's lessons concluded Catoire's formal schooling. After returning to Moscow, Catoire became quite close to Anton Arensky. It was during this period that he wrote his second quartet (which he later rewrote as a quintet) and his cantata, "Rusalka", op.5, for solo voice, women's chorus and orchestra. Catoire's family, friends, and colleagues were not sympathetic to his choice of career in composition, so in 1899, after a series of disappointments, he withdrew to the countryside and nearly gave up composing altogether. After two years of withdrawal from society, and having broken off almost all connections with musical friends, the opus 7 Symphony emerged in the form of a sextet as a result of this seclusion. From 1919 Catoire was professor of composition in the Moscow Conservatory. He wrote several treatises on theory and composition during his tenure. Nikolai Myaskovsky had great regard for Catoire's students. Today Catoire is very little known, although a few recordings exist of his piano works by Marc André Hamelin, Anna Zassimova and Alexander Goldenweiser, while David Oistrakh and Laurent Breuninger have recorded the complete violin music. His music has a certain semblance to the works of Tchaikovsky, the early works of Scriabin, and the music of Fauré. Catoire's compositions demand not only high virtuosity but also an ear for instrumental colour. Georgy Catoire is the uncle of author and musician Jean Catoire.

Таңдалған шығармалар

Op. 1 Төрт ән: No.4, Лермонтовтың "Нет, не тебя так пылко я люблю" өлеңіне дауыс және фортепиано үшін жазылған. Op. 2 Пианиноға арналған Trois Morceaux (1888 ж. жарияланды): 1. Intime ән, E мажор 2. Loin du Foyer, Eb мажор 3. Қысқы кеш, D мажор. Op. 3 Пианиноға арналған Caprice, Gb мажор (1886 ж. жарияланды). Op. 4 Струнный квартет (жоғалды; Струнный квинтетке қайта өңделді). Op. 5 "Русалка" кантатасы, жеке дауыс, әйелдер хоры, оркестр үшін (1888). Op. 6 Пианиноға арналған алты пьеса (1897): 1. Rêverie, A мажор 2. Prélude, Gb мажор 3. Scherzo, Bb мажор 4. Paysage, A мажор 5. Intermezzo, Bb мажор 6. Contraste, b минор. Op. 7 До минорындағы Симфония. Op. 8 Пианиноға арналған Vision (Etude) (1897 ж. жарияланды). Op. 9 Әндер: No.1, Апухтиннің "Опять весна" өлеңіне дауыс және фортепиано үшін жазылған ән; No.4, Апухтиннің "Вечер" өлеңіне дауыс және фортепиано үшін жазылған ән. Op. 10 Пианиноға арналған Cinq Morceaux (c1899 ж. шамасында жарияланды): 1. Prelude 2. Prelude 3. Capriccioso 4. Reverie 5. Legende. Op. 11 Әндер: No.1, Лермонтовтың "Песнь Русалки" өлеңіне дауыс және фортепиано үшін жазылған ән; No.4, А. Толстойдың "Не ветер, вея с высоты" өлеңіне дауыс және фортепиано үшін жазылған ән. Op. 12 Пианиноға арналған Quatre Morceaux (1901 ж. жарияланды): 1. Chant du soir 2. Meditation 3. Nocturne 4. Etude fantastique. Op. 13 Мцыри (немесе Мцири) – Симфониялық поэма (Лермонтовтың "Новичок" өлеңі бойынша) (1899). Op. 14 F минорындағы Пианино триосы (1900) (1902 ж. жарияланды). Op. 15 b минорындағы No.1 скрипкалық соната (3 бөлімнен тұрады). Op. 16 Струнный квинтет, c минор (екі скрипка, альт және екі виолончель). Op. 17 Пианиноға арналған төрт прелюдия (c1909 ж. шамасында жарияланды). Op. 18 Әйелдер хоры мен фортепианоға арналған үш өлең. Op. 19 Дауыс және фортепианоға арналған үш өлең: No.1, Ф. Тютчевтің "Как над горячею золой" өлеңіне дауыс және фортепиано үшін жазылған ән; No.2, Ф. Тютчевтің "Silentium! (Молчание!)" өлеңіне дауыс және фортепиано үшін жазылған ән. Op. 20 Скрипкалық соната No. 2 "Поэма" (бір бөлімді туынды) (1906). Op. 21 Пианинолық концерт (1909) (1912 ж. жарияланды). Op. 22 Алты ән. Op. 23 F-sharp минорындағы Струнный квартет (1909). Op. 24 Пианиноға арналған Chants du Crepuscule (1914 ж. жарияланды). Op. 25 Пианиноға арналған G минорындағы прелюдия және фуга (1914 ж. жарияланды). Op. 26 Скрипка мен фортепианоға арналған Элегия (1916 ж. жарияланды). Op. 27 Дауыстар мен фортепианоға арналған Vokal'nye ansambli. Op. 28 Пианинолық квинтет (1914). Op. 29 Жеті ән (1915): No.3, Ф. Тютчевтің "Сей день, я помню" өлеңіне дауыс және фортепиано үшін жазылған ән; No.6, Ф. Тютчевтің "Полдень" өлеңіне дауыс және фортепиано үшін жазылған ән. Op. 30 Пианиноға арналған вальс (1916 ж. жарияланды). Op. 31 A минорындағы Пианино квартеті (1916) (c1928 ж. шамасында жарияланды). Op. 32 Бальмонттың өлеңдері, дауыс және фортепиано үшін (1916) (c1924 ж. шамасында жарияланды). Op. 33 Владимир Соловьевтің өлеңдері, дауыс және фортепиано үшін (1916) (c1924 ж. шамасында жарияланды). Op. 34 Пианиноға арналған Quatre Morceaux (1,2,4: 1924 ж. құрастырылған, 6: 3: жастық туындысы) (1928 ж. жарияланды): 1. Poeme 2. Poeme 3. Prelude 4. Etude. Op. 35 Пианиноға арналған Tempest etude (1928 ж. жарияланды). Op. 36 Пианиноға арналған вальс (жастық туындысы) (1928 ж. жарияланды). WoO Ж.С. Бахтың До минорындағы Пассакалиясының фортепианоға арналған концерттік транскрипциясы (1889 ж. жарияланды).

Op. 1 Four Lieder: no.4, Lied for voice and piano on Lermontov's "Нет, не тебя так пылко я люблю "
Op. 2 Trois Morceaux for piano (pub. 1888): 1. Chant intime, E major 2. Loin du Foyer, E♭ major 3. Soiree d'Hiver D major
Op. 3 Caprice for piano G♭ major (pub. 1886)
Op. 4 String Quartet (lost; reworked into a String Quintet)
Op. 5 "Rusalka" cantata for solo voice, women's chorus, orchestra (1888)
Op. 6 Six Morceaux for piano (1897): 1. Rêverie, A major 2. Prélude, G♭ major, 3. Scherzo, B♭ major 4. Paysage, A major 5. Intermezzo, B♭ major 6. Contraste, B minor
Op. 7 Symphony in C minor
Op. 8 Vision (Etude) for piano (pub. 1897)
Op. 9 Lieder: no.1 Lied for voice and piano on Apukhtin's "Опять весна"; no.4, Lied for voice and piano on Apukhtin's "Вечер"
Op. 10 Cinq Morceaux for piano (pub. c1899): 1. Prelude 2. Prelude 3. Capriccioso 4. Reverie 5. Legende
Op. 11 Lieder: no.1, Lied for voice and piano on Lermontov's "Песнь Русалки"; no.4, Lied for voice and piano on A. Tolstoy's "Не ветер, вея с высоты "
Op. 12 Quatre Morceaux for piano (pub. 1901): 1. Chant du soir 2. Meditation 3. Nocturne 4. Etude fantastique
Op. 13 Mcyri (or Mtsyri) – Symphonic Poem (after Lermontov's "The Novice") (1899)
Op. 14 Piano Trio in F minor (1900) (pub. 1902)
Op. 15 Violin Sonata No.1 in B minor (in 3 movements)
Op. 16 String Quintet in C minor (two violins, viola, and two cellos)
Op. 17 Quatre Preludes for piano (pub. c1909)
Op. 18 Three Poems for female Choir and Piano
Op. 19 Three poems for Voice and Piano: no.1, Lied for voice and piano on F. Tiutchev's "Как над горячею золой "; no.2, Lied for voice and piano on F. Tiutchev's "Silentium! (Молчание!)" Op. 20 Violin Sonata no. 2 "Poeme" (single mvt work) (1906)
Op. 21 Piano Concerto (1909) (pub. 1912)
Op. 22 Six songs
Op. 23 String quartet in F sharp minor (1909)
Op. 24 Chants du Crepuscule for piano (pub. 1914)
Op. 25 Prelude and Fugue in G minor for piano (pub. 1914)
Op. 26 Elegie for violin and piano (pub. 1916)
Op. 27 Vokal'nye ansambli for Voices and Piano
Op. 28 Piano Quintet (1914)
Op. 29 Seven Songs (1915): no.3, Lied for voice and piano on F. Tiutchev's "Сей день, я помню "; no.6, Lied for voice and piano on F. Tiutchev's "Полдень"
Op. 30 Valse for piano (pub. 1916)
Op. 31 Piano Quartet in A minor (1916) (pub. c1928)
Op. 32 Six poems by Balmont for voice and piano (1916) (pub. c1924)
Op. 33 Six poems by Vladimir Soloviev for voice and piano (1916) (pub. c1924)
Op. 34 Quatre Morceaux for piano (1,2,4: composed 1924 6; 3: composition of youth) (pub. 1928): 1. Poeme 2. Poeme 3. Prelude 4. Etude
Op. 35 Tempest etude for piano (pub. 1928)
Op. 36 Valse for piano (composition of youth) (pub. 1928)
WoO Concert transcription of J. S. Bach's Passacaglia in C minor for piano (pub. 1889)

Таңдалған библиография

Анна Зассимова: Жорж Катори – Өмір, музыка, маңызы. [Неміс тілінде] Эрнст Кун баспасы, Берлин, 2011. [Georges Catoire – seine Musik, sein leben, seine Ausstrahlung. Verlag Ernst Kuhn – Berlin, 2011]
Анна Зассимова: П. И. Чайковский мен Г. Л. Катори арасындағы хат алмасу. [Неміс тілінде] Чайковский қоғамының Тюбингендегі 15-шы басылымы, 2008 [Der Briefwechsel zwischen P. I. Tschaikowsky und Jegor (Georgij) L. Catoire. Deutsche Tschaikowsky Gesellschaft, Mitteilungen 15. Tübingen, 2008]
Анна Зассимова: Г. Л. Катори. Скрипка мен фортепианоға арналған поэма, Op. 20. Көркемдік интерпретация туралы. [Орыс тілінде] Мәскеу мемлекеттік педагогикалық университетінің баспасы. Мәскеу, 2000.
Анна Зассимова: Г. Л. Каторидің фортепианолық шығармалары қазіргі заманғы пианисттер репертуарында. [Орыс тілінде] Мәскеу мемлекеттік педагогикалық университетінің баспасы. Мәскеу, 2001.