Кіріспе

Норвегиялық саясаткер Йохан Странд Йохансен (1903 жылы 3 ақпанда Афьордта, 1970 жылы 12 ақпанда Мәскеуде) 1945 жылы Норвегияның Еңбек министрі болды. 1945-1949 және кейін 1954-1957 жылдары Норвегия парламентіне Норвегия коммунистік партиясының өкілі болды. Оның ұрпақ үшін маңызы 1949 жылы Коммунистік партияның күрт ыдырауымен, яғни Фуруботн тазалауымен тығыз байланысты.

Ертедегі жұмысы мен саяси мансабы

1924 жылы ол Тронхеймдегі партиялық «Ny Tid» газетінде журналист болып жұмыс істеді, содан бастап 1928 жылға дейін Жас коммунистер лигасының хатшысы қызметін атқарды. 1930 жылы Одда қаласындағы «Hardanger Arbeiderblad» газетінің редакторы болды, ал 1931 жылдан бастап Ослода тұрып, «Arbeideren» газетінің қызметкері және партияның орталық комитетінің мүшесі болып жұмыс істеді. Ол кейін «Менстад шайқасы» деп танылған ереуіл митингісінде орталық комитеттің өкілі болды, одан кейін түрмеге отырды.

Концлагерь және соғыстан кейінгі саясаткер

1941 жылы Гестапо Странд Йохансенді қамауға алды және соғыстың көп бөлігін Саксенхаузенде өткізді. 1945 жылы ол партия хатшысының орынбасары болды, сонымен бірге Стортингке сайланды, коалициялық үкіметтегі екі НКП өкілінің бірі атанды. Сол жылы Еңбек партиясымен коалиция құру бойынша жүргізілген келіссөздер сәтсіз аяқталғанда, ол орталық тұлға болды.

Фуруботон тазалау

"Фуруботн тазалауы" (Furubotn oppgjøret) – 1949 жылы Норвегия Коммунистік партиясының күрделі бөлінуіне қолданылған термин. 1949 жылғы НКП сайлау науқанының бас ұйымдастырушысы болған Странд Йохансен, туындаған ішкі конфликтте де маңызды рөл атқарды және партия төрағасы Эмиль Лёвлиннің атымен аталған "Лёвлин фракциясы" – Педер Фуруботнға қарсылас фракцияны басқарды. Норвегия тарихшысы Ларс Боргерсрудтың "Дұшпан бейнесі Вуллвебер" (Fiendebilde Wollweber) кітабында Странд Йохансен Фуруботн фракциясының өткір қарсыласы ретінде бейнеленген. Конфликт 1949 жылғы 26 қазанда шиеленістің шегіне жетті, Странд Йохансен бес немесе одан да көп адаммен бірге Клингенберггата 4 мекенжайындағы партия кеңсесіне келіп, Фуруботнның жақтастарын кеңседен шығарып жіберді. Тазалау осыған алты күн бұрын басталды, ол Осло партиясының сенімділерінің отырысында Фуруботнға қарсы әрекеттерді бастады, Педер Фуруботнның жақтастарына фракциялықтық және заңсыз партия басшылығын құру туралы қатаң айыптаулар тақты – "екінші орталық". Келесі күндері шабуылдар басқа партия жиналыстарында жалғасты, ал 25 қазанда орталық кеңес айыптауларды тергеп, оларды Коминформ жетекшілігіне ұсынуға шешім қабылдады. Осы уақыт аралығында Странд Йохансен айыптаған барлық адамдар өз лауазымдарынан кетіп, жаңа орталық кеңес құрылатын болды. 26 қазанда Фуруботнның адамдарын, Асбьёрн Сунде және Рагнар "Пелле" Солли сияқтылардың көмегімен алып тастағаннан кейін, Странд Йохансен Фуруботнның жаңадан құрылған орталық кеңесінен шеттетілгенін қамтамасыз етті, онда Фуруботнның жақтастары болған жоқ. Осы алабұдында және 1953 жылғы келесі парламенттік науқан кезінде куәгерлер Йохансенді психикалық тұрақсыздыққа ұшыраған деп сипаттады, бастапқыда парламенттегі коммунистік өкілдіктің жойылуына байланысты көңіл күйзелісінің табиғи реакциясы ретінде. 1953 жылы тіпті Йохансенді елдің ішкі аймақтарына немесе КСРО-ға "экспорттауға" жіберу туралы ұсыныс айтылды. Асбьёрн Сунде тіпті Йохансенді өлтіруді ұсынды, бірақ мұндай қатаң шараға қолдау таба алмады. Ханс И. Клевен, өзі тазалау кезінде партиядан шеттетілген, бірақ кейіннен қайта шақырылып, 1980 жылдары партияның жетекшісі болды, Странд Йохансенді "ауру, иә, гистериялық адам" деп сипаттады, осы қасиеттерін концлагерьде өткен кезеңмен байланыстырды.

Саясатты тоқтату

1953 жылы партия төрағасының орынбасары болып сайланды, бірақ 1955 жылы Мәскеуге емделуге жіберілген соң отставкаға шықты. Өмірінің соңына дейін Мәскеуде тұрды және 1955 жылдан кейін саяси қызметтен шеттеді.