Кіріспе

1950 жылғы Пэр Лагерквист романы

Барабба – Пэр Лагерквисттің 1950 жылғы романы. Ол Исаның орнына босатылған Бараббаның өміріне қатысты бір нұсқаны баяндайды. Роман қарама-қарсылыққа негізделген: Иса үш айқышталғандардың арасында бірінші болып өлді – Барабба соңғы болып өлді. Иса достарының арасында қайтыс болды – Барабба жалғыз өлді. Иса Құдаймен сөйлесті – Барабба қараңғылықпен сөйлесті. Роман Исаның айқышқа қадалуымен басталып, Римде Бараббаның айқышқа қадалуымен аяқталады.

Сюжет

Иса Голгофа тауында айқышқа шегеленіп өлтірілді. Халықтың қасында Барабба тұрды. Зорлық-зомбылыққа, қарақшылыққа және бүлікке бейім болған ол, өзінің орнына өлген Адамның мойынсұнуына көп құрмет ете алмайды. Исаның қасиеттілігіне күмәнмен қараса да, оның құрбандығына қызығады. Оны түсіну үшін Исаның түрлі ізбасарларын іздейді, бірақ олардың Иса туралы жоғары бағалары оның өмірден көріп білгенімен үйлеспейді. Көбірек маңыздысы, Барабба ешқашан махаббатты (христиандық сенімнің негізі) сезінбегендіктен, оны түсіне алмайды, демек христиандық сенімді де түсіне алмайды. Ол "сенгім келеді" дейді, бірақ Барабба үшін түсіну сенудің алғы шарты, сондықтан ол сенуге шамасы келмейді. Ежелгі Римнің өмірді қысқартатын, тозақтың мыс кендерінде жұмыс істеуге сотталған, Сахак есімді басқа бір адамға құл болып, тізгінталған Бараббаның терең сенім дағдарысы болады, оның мәні романның соңында толық ашылады. Бараббаның соңғы адалдығы оның бұрынғы өмірін асырап, қоршаған, өлім жазасы кезіндегі қараңғы түнде көрініс берген, түсініксіз, қайғысыз бос кеңістікке арналған, ол соңғы демімен оған бой ұсынады.

Қабылдау

Барабба Швецияда дереу және үлкен саудалық табысқа ие болды және тез арада кем дегенде он тілге аударылды. Француз сыншысы Марсель Брион 1950 жылғы 7 желтоқсанда «Le Monde» газетінде: «Бұл кітаптың бұрын-соңды болмаған адамзаттық құндылығы мен әмбебап маңыздылығына күмән тудыру мүмкін емес» деп жазды. Бірнеше айдан кейін сол басылымдағы тағы бір сыншы да романды жоғары бағалап: «Біз мұндай тереңдік пен кереметтің туындысымен аздап қана кездесеміз» деді. Роман швед сыншылары арасында сенім, күмән және христиан дініндегі азаптау сияқты діни мәселелерді талқылауға ықпал етті. Кейбір сыншылар оны Екінші дүниежүзілік соғыстың тудырған өмірлік зардаптары тұрғысынан қарастырды.

Кино және театрлық бейімделулері

Алф Шёбергтің 1953 жылы түсірген швед фильмі Канн кинофестиваліне ұсынылды. Роман 1961 жылы Ричард Флейшердің режиссерлігімен, Энтони Квинн басты рөлде ойнаған фильмге айналдырылды. 2012 жылы Роджер Янг режиссерлік еткен америка-италиялық телефильм түсірілді.