Кіріспе

Рим-католик діни қайыршы ордені

"Мейірімділік және тұтқындарды құтқару біздің ханым" Корольдік, Аспан және Әскери ордені (Ordo Beatae Mariae de Mercede Redemptionis Captivorum, қысқартылған O. de M.), сондай-ақ Мерседериялықтар деп аталады, 1218 жылы Петр Ноласко Барселона қаласында, сол кезде Каталония княздығының астанасы, Арагон тажының бір бөлігі, христиан тұтқындарын құтқару мақсатымен құрылған католик қайыршы ордені. Оның мүшелері көбінесе Мерседериялық монахтар немесе қарындастар ретінде танылады. Мейірімділік Анасының орнының ерекше белгілерінің бірі – оның құрылғаннан бері мүшелері төртінші серт алуға міндетті: егер қажет болса, иман жоғалту қаупінде жүрген адам үшін өлуге дайын болу. Орден бүгінде 17 елде өмір сүруде.

Жалпы мәліметтер

VIII-XV ғасырлар аралығында ортағасырлық Еуропа оңтүстік Еуропаның христиан мемлекеттері мен Солтүстік Африканың мұсылман елдері, Оңтүстік Франция, Сицилия және Испанияның мавр аймақтары арасындағы үзіліссіз соғыстар күйінде болды. Джеймс В. Бродманның сөзіне сәйкес, пираттардың немесе жағалау шабуылшыларының, немесе аймақтағы үзіліссіз соғыстардың бірінде тұтқынға түсу қаупі Каталония, Лангедок және ортағасырлық христиан Еуропасының басқа да жағалау провинцияларының тұрғындары үшін үнемі қауіп тудырды. Екі тараптан жасақшылар, топтар мен әскерлердің шабуылдары дерлік жыл сайын қайталанды. 600 жылдан астам уақыт бойы осы үнемі қарулы қақтығыстар екі тарапта да көптеген соғыс тұтқындарын әкелді. Исламдағы тұтқындар соғыс олжасы саналғандықтан, құлдарға айналдырылды. Визигот Испаниясында христиан және мұсылмандық қоғамдар тұтқындарды сатып алу мен сатуға үйреніп қалған, сондықтан X ғасырдағы Андалусия саудагерлері Шығыс Еуропадан құлдар сатып алу үшін керуендер ұйымдастырды. XIII ғасырда, дәмдеуіштермен қатар, құлдар христиан және мұсылман порттары арасындағы гүлденген сауданың маңызды тауары болды. Ірі көлемді және аристократиялық қаржыландырылатын қайырымдылық ұйымдары көбірек танымал болды, ал аристократиялық және тіпті патшалық құтқару ақысының эпизодтары мен оның шарттары жылнамалар мен романдарда кеңінен талқыланды. Әлемдегі Ең Қасиетті Ұш Тұғыр және Тұтқындар ордені 1198 жылы Францияда Феликс Валуа мен Джон Мата тарапынан христиан тұтқындарын босату үшін құрылды.

Питер Ноласко

Мерседериялықтардың пайда болу тарихы туралы мәліметтер аз және негізін қалаушы Питер Ноласко туралы көбінесе ештеңе белгісіз. Өмірбаян жазушылар Ноласконың жастық шағында маврлардың шабуылдарында тұтқынға түскен христиандардың тағдырына қынжылғанын және осы қиын жағдайдағы адамдарға көмектесу үшін діни орден құруға шешім қабылдағанын бір ауыздан айтады.

Орденнің негізі

Қасиетті Марияның Мейірімділік ордені (немесе Мерседе ордені, О. Мерседерия, Мерседериялықтар, Тұтқындар ордені немесе Құтқарушы Мария ордені) – 12 және 13 ғасырларда Еуропада қайырымдылық қызметтерін атқаратын көптеген ұйымдардың бірі болды. Мерседериялықтардың қызметі мұсылман қолындағы кедейленген христиан тұтқындарды (құлдарды) босатуға бағытталды, әсіресе Арагон тажы мен Аль-Андалус (мұсылмандық Испания) шекарасында. 13 ғасырдың басында Ноласко ұйымдастырған, жеке құдайшылдыққа негізделген кең таралған қозғалыс – Мейірім Ордені, өздерінің құнықтарын төлеуге шамасы келмейтін қарапайым адамдарды, "Христостың кедейлерін" босатумен айналысты.

Хагиографиялық дәстүр

1192 жылдан бастап Барселонаның белгілі ақсүйектері ауруханалардағы науқастарға көмектесу және христиан тұтқындарын маврлардан босату мақсатымен бірлестік құрды. Дәстүр бойынша, 1218 жылы Ноласко мен Арагон королі I Яков жеке-жеке Құдай ананың көрінісін басынан өткізді, ол олардан мұсылмандар ұстап отырған көптеген христиан тұтқындарын босатуға арналған діни орден құруды өтінді. Ноласконың рухани кеңесшісі, доминикан монахы және бұрынғы Барселона каноны Раймонд Пеньяфорт оны осы жобаға ынталандырып, көмектесті; король Яков та оған қорғаныш көрсетті. 1218 жылдың 10 тамызында Барселонадағы Қасиетті Крест соборында (сонымен қатар Санта-Эулалия соборы деп те аталады), Барселонаның Еулалияның қабірі үстінде орнатылған бас алтарьда тұтқындарды босатуға арналған жаңа діни орден ресми түрде құрылды. Епископ Беренгер де Палу Ноласко мен оның серіктеріне орденнің айырма белгісі – ақ діни киім кигізді және оларды Святой Августин ережесімен басқарды. 1236 жылы Папа IX Григорий Мерседериялықтарға ескі Святой Августин ережесі бойынша діни орден мәртебесін ресми түрде берді. Кішкентай орден 1250 және 1260 жылдары қосымша мүшелер, мүлік және қолдау алды. Деректер шектеулі болғандықтан, бұл қолдау орденнің соғыс аймағында тұтқындарды босату жұмысын мойындау нәтижесінде болған деп есептеуге болады, аймақ сол кезде де өте белсенді болды. Дегенмен, өсу кезеңінде институционалдық дағдарыстар туды, олардың шектері көріне бастады. Көрінетін нәтиже – 1272 жылы жаңа басшының, шамамен I Яковтың реформасы болды. Оның ұрпақтары оны Мерседерия орденінің негізін қалаушы деп есептегенімен, шындығында ол 1230-шы жылдардың соңы мен 1240-шы жылдардың басына дейін орденмен тікелей байланыс жасаған жоқ. Сол кезде ол Валенсиядағы бұрынғы мұсылман жерлерін, әсіресе Санта-Мария-дель-Пуиг қасиетті орнын, корольдіктің қасиетті қамқоршысын берді. Корольтің қолдауы 1250-ші жылдары айқын байқалды, ол кезде король орденге дипломатиялық қорғау түріндегі гидатикумын, орденге сыйлықтар беруді ынталандыратын экономикалық жеңілдіктерді және, кемінде уақытша, Валенсия қаласындағы Святой Винсенттің маңызды қасиетті орнын берді. Король II Яков пен IV Петрдің орденнің патшалық негізін қалау туралы мәлімдемелері шынайы тарихты емес, орденнің қаржылық ресурстарын және қызметкерлерін бақылауға бағытталған өздерінің мүдделерін көрсетті. 1265 жылы Испанияда әйелдерге арналған Мерседерияның екінші орденін Святая Мария де Сервеллионе құрды.

Мерседерия орденінің конституциялары

1272 жылғы Мерседерия орденінің алғашқы Конституцияларының кіріспесінде орденнің негізіне қатысты үш маңызды элемент ерекшеленіп тұрады: орденнің аты, негізін қалаушысы және мақсаты. Ноласко құрған орденді бірінші кезекте оның атымен таниды. 1272 жылғы Конституцияларға дейін орденнің бірнеше атауы болған, соның ішінде: Сент-Эулалия ордені, Тұтқындарға мейірімділік ордені, Тұтқындарды құтқару ордені, Мейірімділік ордені. 1272 жылғы Конституциялар екі қамқоршылықты белгіледі: Барселонаның Сент-Эулалиясының атымен аталатын Тұтқындарды құтқарудың Мария ордені. Бірақ орденнің нақты және түпкілікті атауы – Тұтқындарды құтқарудың Мария Мәриям ордені. Алайда, бұл атау 1290-шы жылдарға дейін кеңінен қолданылмайды және 1327 жылғы Альбертин Конституциясында ғана ресми тіркелді. 1272 жылғы Конституциялар Ноласконы орденнің негізін қалаушысы ретінде бекітеді: ол жаңа институттың «қызметшісі, елшісі, негізін қалаушысы және дамытушысы» деп тағайындалды. Петр Ноласко – орденнің нақты негізін қалаушысы немесе 1219 жылдың 28 наурызында оған қатысты алғашқы құжатта анықталғандай, «тұтқындардың садақасын жинаушы». Соңында, орденнің мақсаты «саррасиндер немесе біздің заңның басқа да жауларының қолындағы тұтқындарға айналған христиандарды аралап, босату» екендігі нақты көрсетілген. Осы мейірімділік ісі арқылы осы орденнің барлық ағайындары, нағыз адалдықтың ұлдары ретінде, қажет болған жағдайда, Иса Мәсіх біз үшін өз өмірін бергендей, өз өмірін беруге әрқашан дайын болуы керек.

Реформа

15 ғасырда Орденнің монастырьларында қатаң өмір салтын ұстануға тырысатын қозғалыс пайда болды, бұл шамалылардың өмір сүретін Әулие Августин Ережесін дәл сақтауға бағытталған. Бұл кеңінен таралып, Орденнің Бас басқарушысынан бекіту алды. Трент соборының (1545-1563) ықпалымен туған Контрреформация нәтижесінде, Блаженный Сакраменттің Иоанн Баптисті (lang es) шамалысы бұл мақсатты қайта жаңғыртып, одан әрі дамытты. 1603 жылы шамалылардың кішкентай қауымына Иоанн Баптист басшылығымен өз монастырларын ашуға рұқсат берілді. Олар қарапайым өмір салтын қабылдап, діни киімдерін қарапайымдастырып, тек сандал киді. Олар Мерседарийлердің қайта оралғандары, кейін Аяқ киімсіз Мерседарийлер деп белгілі болды. 1621 жылы Рим Папасы Григорий XV оларды Орденнің жартылай тәуелсіз тармағы ретінде бекітті. Соңында олар бөлініп, толыққандай тәуелсіз Орденге айналды.

Төртінші ант

Кейбір ордендер мен қауымдар діни үш анттан өзге, қосымша анттар қабылдайды. Бұл қосымша анттар әр орденнің кәсіби мінезінің бір бөлігі болып табылады және шіркеу тарапынан рұқсат етіледі. Олар салтанатты немесе қарапайым, мәңгілік немесе уақытша болуы мүмкін. Мейірім орденінің төртінші анты – Салтанатты Ант. Ант берудің жалпы қағидасына сәйкес, ол – еріктің іс-әрекеті және нағыз уәде, онда ант берудің себебі – кемелділік. Сондай-ақ ол, ар-ождан және қауымдастықтың алдындағы міндеттің шынайы ниетін білдіреді.

Төртінші ант әртүрлі конституцияларда

Орденнің алғашқы конституцияларында, Америка конституцияларында (1272): "Орденнің барлық бауырлары, егер қажет болса, өз өмірлерін беруге әрдайым қуана дайын болуы керек, себебі Иса Мәсіх біз үшін Өз өмірін құрбан етті". Альбертин конституциялары (1327): "28-тарау: Сарацин жерінде кепіл ретінде өмірін беру". Зумель конституциялары (1588): "Мен сізге және сіздің ізбасарларыңызға өлімге дейін бағыныштымын; және егер Мәсіхтің адалдарын құтқару үшін қажет болса, сарациндердің билігінде өзім боламын". Мадрид конституциялары (1692) және Рим конституциялары (1895): "Сондықтан, бірінші кезекте, біздің дін қызметкерлеріміздің барлығы тұтқындарды босатуға міндетті, егер Орден оларды жіберсе, оны іске асыруға әрдайым дайын болу керек, сондай-ақ садақа жинау, немесе егер прелаттар оларды таңдаса, босату актісі үшін қажеттінің бәрін жасау керек". Сондай-ақ Мадрид конституцияларында: "Біз бұл серт маңызды деп жариялаймыз, өйткені ол біздің Орденімізді оның табиғаты мен мәні бойынша ертедегі құрылымымен ажырамас түрде байланыстырады және біздің алдыңғыларымыз оны әрқашан мойындап, орындап келді". Конституциялар мен Ережелер (1970): "Мерседериялық, қайырымдылықпен шабыттанған, өзін Құдайға арнады, егер қажет болса, Мәсіх біз үшін істегендей, өз өмірін беруге уәде береді, сенімін жоғалту қаупі бар христиандарды құлдықтың жаңа түрлерінен азат ету үшін". Аквариандық конституциялар (1986): "Осы миссияны орындау үшін, махаббатпен жетелеу арқылы, біз өзімізді Құдайға ерекше серт беру арқылы бағыштаймыз, соның арқасында, қажет болса, Мәсіх Өз өмірін біз үшін бергендей, өз өмірімізді беруге уәде береміз, жаңа түрдегі тұтқындық арқылы сенімін жоғалту қаупі бар христиандарды құтқару үшін".

Қазіргі күн

1218 жылы құрылған Мейірімді Ана Марияның ордені – дін қызметкерлері мен бауырластардың халықаралық қауымдастығы. Олар Әулие Августин ережесі және орденнің конституциясына негізделген дұға және қауымдық бауырластық өмір салтын ұстанады.

Құтқарушы әйел

Ақырында, 24 қыркүйекте мейрам күні діни орденде, содан кейін Испания мен Францияда белгіленіп, сақталды. 1696 жылғы 22 ақпанда Папа Иннокентий XII оны бүкіл шіркеуге кеңейтті. Мерседериялар бұл күнді бірінші дәрежелі мейрам ретінде сақтайды, оған бір күн бұрынғы дайындық, артықшылықты октава және арнайы қызметтер қарастырылған: Solemnitas Descensionis B. Mariæ V. de Mercede аталымымен.

Қамқорлық

Құрбандық құрбандықтың Анасы Барселонаның бас қамқоршысы болып табылады; тиісті қызмет 1868 жылы Барселонаға, ал 1883 жылы бүкіл Испанияға (екінші дәрежелі) таратылды. Сицилия Рим діни рәсімдер конгрегациясының 1805 жылғы 31 тамыздағы рұқсатымен тамыздың 1-іне ең жақын жексенбі күні тойланатын мейрамның бұрынғы күнін қабылдады. Англияда Құрбандық құрбандықтың Анасына «Англияның құдайы» ретінде де құрмет көрсетіледі, себебі Англияны Анамыздың құдайы ретінде құтқару мақсатында, яғни Англияның Рим католик шіркеуінен ресми айырылуын кері қайтару және папалық билікті қалпына келтіру үшін оған табыну қайта жандандырылды. Филиппинде Мейірімді Анаға арналған ең ежелгі орталық Бахай-Паре, Кандаба, Пампангада орналасқан, оны «Нуэстра» немесе «Апунг де ла Мерсед» деп атайды. Сенушілер рухани, психикалық және физикалық денсаулықтары, отбасылары мен оқулары үшін, сондай-ақ дін қызметкерлеріне шақырулардың көбеюі үшін Мариядан тілек тілеу үшін шіркеуге ағылады. Мерседес қаласындағы католиктер Нюэстра Сеньора де лас Мерседеске бағышталған, олар көбінесе Моро шабуылдарынан қорғаныш сұрап дұға етеді.