Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Семит тілдерінің кіші тобы
Subgroup of the Semitic languages
Шығыс семит тілдері – семит тілдерінің үш бөлігінің бірі. Шығыс семит тобы үш ерекше тілмен куәландырылған: аккад, эбла және, мүмкін, кишит тілдері. Бұлардың барлығы қазірде жойылған. Олар семит емес шумер тілінің ықпалына түсіп, клинопись жазуын қабылдады. Шығыс семит тілдері дәстүрлі түрде Батыс семит тілдері деп аталатын өзге семит тілдерінен бірнеше жағынан ерекшеленеді. Тарихи тұрғысынан алғанда, бұл тілдік жағдай Шығыс семит тілдерінде сөйлейтін адамдардың б.з.д. III мыңжылдықта Месопотамияға көшіп келгенінен туындаған деп саналады, бұл аккад мәтіндерімен дәлелденген. Б.з.д. II мыңжылдықтың басына қарай Шығыс семит тілдері, әсіресе аккад тілі, аймақта үстемдік құрды.
The East Semitic languages are one of three divisions of the Semitic languages. The East Semitic group is attested by three distinct languages, Akkadian, Eblaite and possibly Kishite, all of which have been long extinct. They were influenced by the non Semitic Sumerian language and adopted cuneiform writing. East Semitic languages stand apart from other Semitic languages, which are traditionally called West Semitic, in a number of respects. Historically, it is believed that the linguistic situation came about as speakers of East Semitic languages wandered further east, settling in Mesopotamia during the 3rd millennium BC, as attested by Akkadian texts from this period. By the early 2nd millennium BC, East Semitic languages, in particular Akkadian, had come to dominate the region.
Фоналогия
Қазіргі заманғы түсінік бойынша, шығыс семит тілдерінің фонетикасын тек жазба мәтіндерді мұқият зерттеу және қайта құрылған протосемит тілімен салыстыру арқылы ғана анықтауға болады. Ең қызықтысы – артқы тілдік дыбыстардың, велярлық және көмейлік үскірлердің, сондай-ақ көмекей дыбыстарының тізімі азайғандығы. Аккад тілі тек бір фонема ретінде сақталған және (ішінара) транскрипцияланған, әдетте дауыссыз велярлық немесе тіл ұшы дыбысы ретінде қайта құрылған. Барлық дыбыстар жойылған. Олардың жоғалуы басқа семит тілдерінде кездеспейтін "е" дауылының пайда болуына себеп болған сияқты (мысалы, аккад. *bēl* 'еге' < протосемит. *ba‘al). Сондай-ақ, тіс аралық үскірлер қатары сибилянттарға айналған (мысалы, аккад. *šalšu* 'үш' < протосемит. *). Дегенмен, тілдердің нақты фонетикалық құрамы толыққанды белгілі емес, және кейбір ерекшеліктердің болмауы олардың шын мәнінде болмауынан гөрі, семит тілдерінің дыбыстарын сипаттау үшін шумер жазуының жеткіліксіздігінен туындауы мүмкін. Шығыс семит тіліндегі сөздердің реті шумер тілінің ықпалымен, батыс семит тіліндегі етістік-субъект-объект орнына, субъект-объект-етістік ретінде болуы мүмкін.
Modern understanding of the phonology of East Semitic languages can be derived only from careful study of written texts and comparison with the reconstructed Proto Semitic. Most striking is the reduction of the inventory of back consonants, the velar and pharyngeal fricatives, as well as glottals. Akkadian preserves and (partly) only as a single phoneme transcribed and usually reconstructed as a voiceless velar or uvular fricative. All of the sounds have been lost. Their elision appears to give rise to the presence of an e vowel where it is not found in other Semitic languages (for example, Akk. bēl 'master' < PS. *ba‘al). It also appears that the series of interdental fricatives became sibilants (for example, Akk. šalšu 'three' < PS. *). However, the exact phonological makeup of the languages is not fully known, and the absence of features may have been the result of the inadequacies of Sumerian orthography to describe the sounds of Semitic languages, rather than their real absence. The word order in East Semitic may also have been influenced by Sumerian by being subject–object–verb, rather than the West Semitic verb–subject–object.