Бүрундидің бейбітшілік елшісі: Маргарита Баранкитсе өмірі мен қызметі

Кіріспе

Маргарита (Мэгги) Баранкитсе (1957 жылы Бурундиде, Руйиги провинциясының Руйиги қаласында туған) – бурундилік гуманитарлық белсенді, балалардың әл-ауқатын жақсарту және Бурундиде этникалық кемсітушілікке қарсы күресу үшін жұмыс істейді. 1993 жылы ол 25 баланы қырғыннан құтқарып, өз елінде хуту және тутси арасындағы қақтығыстың куәсі болды. Ол 20 000-нан астам мұқтаж жетім балаға денсаулық сақтау, білім беру және мәдениетке қол жеткізуге мүмкіндік берген «Шалом үйін» құрды. Президент Пьер Нкурунзизаның үшінші мерзіміне қарсылық білдіргендіктен ол елден қуылды. Бурундиде 26 жыл бойы жұмыс істеген «Шалом үйі» бүкіл ел бойынша мектептер, ауруханалар және денсаулық сақтау қызметтерінің үлкен желісіне айналды. Оның мақсаты – Бурундидегі балалардың өмірін интеграцияланған және тұрақты даму арқылы жақсарту, ең бастысы – елде тұрақты бейбітшілікті орнату. Алайда, 2015 жылы Баранкитсе елден қашуға мәжбүр болды, ал «Шалом үйі» саяси дағдарысқа ұшырады. Баранкитсе мойынсұнбады, назарын басқа жаққа аударып, барлық күш-жігерін Руандадағы 90 000-нан астам бурундилік босқындарға көмектесуге арнады. 2017 жылы ол Кигалиде «Бейбітшілік оазисі» қоғамдық орталығын ашып, мектеп оқушыларына көмектеседі, азаптау мен зорлау құрбандарына психологиялық және әлеуметтік қолдау көрсетеді, сондай-ақ денсаулық сақтау, білім беру, кәсіптік оқыту, мәдениет және табыс табу сияқты салаларда тұрақты даму шараларын жүзеге асырады. Ол өзінің арманы – босқындарға олардың армандарына жете алуға деген сенімді қамтамасыз ету екенін айтты: «Зұлымдық ешқашан соңғы сөзді айтпайды – Махаббат әрқашан жеңіске жетеді». Баранкитсе көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде баспана құқығы үшін Хуан Мария Бандрес сыйлығы және Франция үкіметінің Адам құқықтары сыйлығы (екеуі де 1998 жылғы), Дүниежүзілік балалар сыйлығы (2003 жылғы), Төрт бостандық сыйлығы (қажеттіліктен азат ету), Әйелдер мен босқындар балалары үшін әйелдер комиссиясының «Батыл дауыстар» сыйлығы (екеуі де 2004 жылғы), Нансен босқындар сыйлығы (2005 жылғы), Опус сыйлығы (2008 жылғы), ЮНЕСКО сыйлығы (екеуі де 2008 жылғы), Дағдарыстың алдын алу сыйлығы (2011 жылғы) және Адамзатты ояту үшін Аврора сыйлығы (2016 жылғы).

Marguerite (Maggie) Barankitse (born in 1957 in Ruyigi, Ruyigi province, Burundi) is a Burundian humanitarian activist who works to improve the welfare of children and challenge ethnic discrimination in Burundi. After rescuing 25 children from a massacre, she was forced to witness the conflicts between the Hutu and Tutsi in her country in 1993. She established Maison Shalom, a shelter that provided access to healthcare, education, and culture to over 20,000 orphan children in need. Because she protested against a third term for President Pierre Nkurunziza, she lives in exile. During the 26 years that it operated in Burundi, Maison Shalom grew into a large network of schools, hospitals, and healthcare services across the country. Its purpose was to improve the lives of Burundi's children, through integrated and sustainable development with the ultimate aim of fostering lasting peace in the country. However, in 2015 Barankitse was forced to flee her country, and Maison Shalom plunged into a political crisis. Far from surrendering, Barankitse shifted her focus and decided to dedicate all of her energy to helping more than 90,000 Burundian refugees in Rwanda. In 2017, she opened the Community Center Oasis of Peace in Kigali to help schoolchildren, offer psychological and social support to torture and rape victims, and implement sustainable development activities in areas such as health, education, vocational training, culture, and income generation. She stated that her vision is to instill dignity in refugees to keep their dreams alive: "Evil never has the last word – Love always wins." Barabkitse has received numerous awards, including the Juan Maria Bandres Prize for Asylum Rights, and the French Government's Human Rights Prize (both 1998), the World Children's Prize (2003), the Four Freedoms Award (Freedom From Want), the Voices of Courage Award of the Women's Commission for Women and Refugee Children (both 2004), the Nansen Refugee Award (2005), the Opus Prize (2008), the UNESCO Prize (both 2008), the Prize for Conflict Prevention (2011), and the Aurora Prize for Awakening Humanity (2016).

Өмірбаян

Маргарита "Мэгги" Баранкитсе 1957 жылы Бурундидің шығыс бөлігіндегі Руйги қаласында, елдің ең кедей аймақтарының бірінде дүниеге келді. Тутси тегінен шыққан ол, жергілікті орта мектепте мұғалім болды, бірақ хуту және тутси арасындағы кемсітушілікке қарсы наразылық білдіргені үшін жұмыстан босатылды. Содан кейін ол Руйгидегі католик епископының хатшысы болып жұмыс істеді. Баранкитсе этникалық келісімге деген арманын іске асырып, жеті баланы асырап алды: төрт хуту және үш тутси. Бурундидің демократиялық жолмен сайланған тұңғыш президенті қаза болғаннан кейін екі тайпа арасындағы зорлық-зомбылық күшейген кезде, 1993 жылғы 23 қазанда қарулы тутсилер тобы епископтың резиденциясында жасырынып отырған хуту отбасыларын өлтіру үшін Руйгиге келді. Баранкитсе көптеген балаларды жасырып қалды, бірақ ол жауынгерлерге түсті. Олар оны ұрып-соғып, қорлап, 72 хутудың өлтірілуін көруге мәжбүр етті, бірақ балалардың қайда жасырылғанын айтудан бас тартты. Соңында, ол тутси тегінен болғандықтан ғана аман қалды. Оқиғадан кейін Баранкитсе асырап алған балаларын және аман қалған жетімдерді жинап, жақын маңдағы мектепке жасырды. Оның жанында пана іздеген балалардың саны артып келе жатқанда, ол шағын үкіметтік емес ұйым құруға шешім қабылдады: Maison Shalom, яғни Бейбітшілік үйі. Оның үйі барлық этникалық топқа жататын балаларға – тутси, хуту және тваға – ашық болды. Ол оларды "Менің Хуцитва балаларым" деп атайды, ал олар оны Ома (неміс тілінде "әже") деп атайды. Келесі жылдары Руйгидегі Maison Shalom Бурундиде хутулар мен тутсилердің тату-тәтті өмір сүрген сирек орындардың бірі болды. 1993 жылғы оқиғалардан бері 20 000-нан астам бала мен жасөспірім Maison Shalom-нан пайда көрді. Бурундидегі қазіргі дағдарысқа дейін ұйым 270-тен астам адамды жұмысқа алды, оның ішінде балаларға арналған арнайы жобаларды жүзеге асырған медбикелер, психологтар және педагогтар бар еді. 2016 жылдың сәуір айында Баранкитсе президент Пьер Нкурунзизаның үшінші мерзіміне қарсы сөйлеп, оны айыптаған жастар митингілеріне қосылды. Осының салдарынан ол Бужумбурадағы елшілікте бір ай бойы жасырынуға мәжбүр болды. Ақырында, ол қашуға мәжбүр болды, өйткені үкімет оның есімін өлім тізіміне енгізген еді. Баранкитсе босқынға айналды.

Marguerite "Maggie" Barankitse was born in 1957 in Ruyigi, East Burundi, one of the poorest regions of the country. Of Tutsi heritage, she was a teacher at a local secondary school but was fired because of her protests against discrimination between the Hutu and Tutsi in the field. She then went to work as a secretary for the Catholic bishop in Ruyigi. Despite mounting tensions, Barankitse put her dream of ethnic harmony into practice by adopting seven children: four Hutus and three Tutsis. As violence escalated between the two tribes following the assassination of the first democratically elected president of Burundi, a group of armed Tutsis descended on Ruyigi on October 23, 1993, to kill the Hutu families who were hiding in the Bishop's manor. Barankitse had managed to hide many of the children but was caught by the fighters. They beat and humiliated her and forced her to watch the killing of 72 Hutus, but she refused to tell them where the children were hidden. Ultimately, she was spared only because of her Tutsi heritage. After the ordeal, Barankitse gathered her adopted children and the surviving orphans and hid them in a nearby school. As more and more children sought shelter with her, she decided to create a small nongovernmental organisation: Maison Shalom, the House of Peace. Her house was open to children of all ethnic origins: Tutsi, Hutu, and Twa. She calls them "My Hutsitwa children", and they call her Oma (or "grandmother" in German). In the following years, Maison Shalom in Ruyigi was one of the few places in Burundi where Hutus and Tutsis cohabited in harmony. Since the events of 1993, over 20,000 children and youth have benefited from Maison Shalom. Before the current crisis in Burundi, the organisation employed more than 270 people, including nurses, psychologists, and educators who implemented special projects for the children. In April 2016, Barankitse spoke out against the third term of President Pierre Nkurunziza and joined the youth demonstrations denouncing him. As a result, she was obliged to hide for a month in an embassy in Bujumbura. Eventually, she had to flee; the government had her name on a death list. Barankitse found herself a refugee.

Бурундидегі "Шалом" үйі

1993 жылдың күзінде Бурундидің алғашқы демократиялық жолмен сайланған президенті (хуту) Мелхиор Ндадае өлтірілгеннен кейін Бурундидегі азаматтық соғыс елдің барлық айманында болған қырғындармен басталды. Руйги провинциясында 24 қазан күні апат орын алды. Өздерінің этностық тобының мүшелерін өлтіргені үшін кек алу мақсатында тутсилер епархия ғимараттарында жасырынған хутуларды іздеп тапты. Барнакице, тутси болғандықтан, сол жерде болды және тутсилер тобына зорлық-зомбылыққа бармауға шақыруға тырысты. Бірақ оның әрекеттері нәтижесіз болды: олар оны креслоға байлап, 72 досының өлтірілуін күштеп қарауға мәжбүр етті. Қырғыннан кейін бірнеше сағат өткен соң, құрбандардың балалары жасырынған жерлерінен шыға бастады. Сол күні Барнакице өзінің міндеті елді шарпыған зорлық-зомбылыққа қарсы күресу екенін түсінді, осы балаларға және кейіннен 20 мыңға жуық адамға жек көрушіліктің орнына басқа жол табуға көмектесуді көздеді. Апаттың ортасында "Руйгидің ақылсыз әйелі" туралы хабар тез тарады – ол өзіне келген барлық жетімдерді қабылдады, ешкімді қайтармады. Тва, хуту, тутси: Барнакице ешкімді ажырата алмады. Барнакице Руйгидегі қырғыннан қалған 25 жетімді жинады. Еуропалық және бурундилік достарының көмегімен ол балалардың саны артып келе жатқандықтан, оларға күтім көрсету үшін желі құрды. 1994 жылдың мамыр айында Руйгидің Рим-католик епископы, епископ Джозеф Ндухируса, бұрынғы мектепті "Шалом үйі" деп аталатын балаларға арналған баспанаға айналдыруға келісті. Балалардың ұсынысымен осылай аталды, себебі сол кезде радиода естілген әннің есімі есімде қалған, сондай-ақ "бейбітшілік" сөзі қастандық жасағандар тарапынан екі жақта да қолданылып, мағынасы бұрмаланған еді. "Шалом үйінің" басты назарында балалар болды, оның ішінде бала-әскерлер, жетімдер, мүгедектер және түрмедегі жасөспірімдер. Дегенмен, оның қызметтері бүкіл қауымға қолжетімді болды, жетімдердің ғана емес, сонымен қатар оның қызметтерін пайдалана алатын аймақтың барлық халқына әсер етті. "Шалом үйінің" қызметі көп ұзамай Бутези және Гизуру сияқты басқа қалаларға да тарады, онда Барнакице басқа балалар баспаналарын ашты. Жылдар өте келе, азаматтық соғыстан кейін екі жақтан келген жетімдерді қорғауға бағытталған қарапайым баспана толыққанды ауылға айналды, оған банк, балабақша, REMA ауруханасы, қонақ үй, дүкен, тігіштік және компьютерлік сабақтар орталығы, механиктерді даярлайтын мектеп, бассейн және тіпті кинотеатр кірді. Көптеген іс-шаралар жастардың өзі жүргізген кіріс әкелетін жобалар болды, мысалы, қонақ үй, кинотеатр, автошешінік және т.б. Тәуелсіздік алғаннан кейін "Шалом үйі" қолдаған жастарға шағын үй мен жер учаскесі берілді. 2004 жылы шамамен 20 000 бала Барнакице көмегінен тікелей немесе жанама түрде пайда көрді. 2015 жылға дейін 4 пен 20 жас аралығындағы балалар мен жастарға арналған 300-ден астам үйлер салынды. Сондай-ақ, үкіметтік емес ұйым ел ішіндегі қашқынға ұшырағандарға және Бурундиге оралған босқындарға Руйгиде қайта бейімделуге және жоғалған туыстарын табуға көмектесті. Барнакице сонымен қатар ВИЧ/ЖҚСҚ қарсы күресте белсенділік танытып, ВИЧ/ЖҚСҚ жұғудың алдын алу мақсатында кеңес беру жобаларын ұйымдастырды. Ол және оның қызметкерлері тастап кетілген немесе жетім қалған 100-ден астам ВИЧ жұқтырған балаларға күтім жасады. Барнакице түрмедегі жастарға көмек көрсетуді де бастады. Кейбір балалар түрмеде дүниеге келді, ол оларға білім беру және түрмеден тыс үй арқылы жақсы өмір табуға көмектесті. Оның командасы ауыл шаруашылығын дамытуды жалғастырды және ата-аналарға шағын бизнесті дамытуға мүмкіндік беретін микроқаржылау жобасын құрды. Алайда 2015 жылы жағдай нашарлады. Бурунди үкіметі президент Нкурунзизаға қарсы наразылық акцияларын басуды бастады. Мыңдаған бурундиліктер Руандаға, Угандаға, Танзанияға немесе Конго Демократиялық Республикасына қашып кетті. Барнакице наразылық білдіріп, жарақат алған жастарға көмектесті және түрмедегілерді тамақтандырды. Бірақ 2015 жылдың маусым айында Барнакице де қашуға мәжбүр болды. Бурундиде оның басына сыйлық тағайындалды.

In the autumn of 1993, after the assassination of Melchior Ndadaye, the first democratically elected president of Burundi (a Hutu), the Burundian civil war began with massacres taking place throughout the country. In the province of Ruyigi, disaster struck on 24 October. To exact vengeance for the killing of members of their ethnic group, the Tutsi hunted the town's Hutus, who were hiding in diocese buildings. Barankitse, a Tutsi, was also there, and she tried to reason with the group of Tutsi to not to use violence. However, her efforts were in vain: They decided to tie her to a chair and forced her to watch the killing of 72 of her friends. A few hours after the massacre, the children of the victims started to come out of their hiding places. That day, Barankitse says, she realized that her mission would be to fight the violence ravaging her country by giving those children, and the 20,000 who would follow, an alternative to hate. Amid the prevailing disaster, the news spread rapidly about the "crazy woman of Ruyigi" who dared to take in all of the orphans who came to her, never refusing anyone. Twa, Hutu, Tutsi: Barankitse made no distinction. Barankitse initially gathered the 25 orphaned children of the Ruyigi massacre. With the help of European and Burundian friends, she organized a network that provided care for a growing number of children. In May 1994, the Roman Catholic bishop of Ruyigi, Bishop Joseph Nduhirubusa agreed to transform a former school into a children's shelter called 'Maison Shalom'. It was named so named by the children, in memory of a song heard on the radio at the time, and because the word "peace" in Kirundi had been instrumentalized and defiled by the slaughterers on both sides of the conflict. Maison Shalom's focus was predominantly children, including child soldiers, orphans, mutilated children, and minors in prison. However, its services were available to the entire community, having an impact not only on the lives of orphans but also the entire region that could access to its services. Maison Shalom's activities soon also expanded to other cities such as Butezi and Gizuru, where Barankitse opened other children's shelters. Over the years, what was merely a shelter seeking to protect orphans from both sides after the civil war, grew into an entire village, and included a bank, a crèche, the REMA Hospital, a hotel, a shop, a resource centre for learning sewing and computing, a mechanic training school, a swimming pool, and even a cinema. Many of the activities were income generating initiatives run by the youth themselves, such as the guesthouse, the cinema, the car workshop, and the like. When they became independent, the young people supported by Maison Shalom received a small house and a plot of land. In 2004 an estimated 20,000 children had benefited from Barankitse's help, either directly or indirectly. By 2015, over 300 houses for children and youth aged between 4 and 20 had been built. The NGO also helped internally displaced persons and returning Burundian refugees to reintegrate in Ruyigi and to find their missing relatives. Barankitse was also on the frontline in the battle against HIV/AIDS, setting up counselling projects to promote HIV/AIDS prevention. She and her staff cared for over 100 HIV infected children who had been abandoned or orphaned. Barankitse also started an initiative to help imprisoned youth. Some children were born in prison, and she worked to find them a better life, through education and a home outside prison. Her team continued to promote agriculture and established a microfinance project to enable the parents to develop small businesses. In 2015, however, everything fell apart. The Burundian government started suppressing protests against President Nkurunziza. Thousands of Burundians started fleeing to Rwanda, Uganda, Tanzania or the DRC. Barankitse protested, cared for the wounded young, and fed those who were in prison. But in June 2015, Barankitse was herself forced to flee. In Burundi, there is a price on her head.

Maison Shalom Rwanda және Қоғамдық орталық Бейбітшілік оазисі

Баранкице Еуропадағы күндерін жайлы өткізуден бас тартып, Руандадағы 90 000-нан астам бурундилік босқындарға көмектесу үшін күш-жігерін жұмсауға шешім қабылдады. Ол өзінің білімімен бастады: білім беру саласында. Босқындар лагеріндегі балалар мен университет студенттерінің білім алуы үшін күресті. 126 баланы балабақшаға, 160-ын орта мектепке орналастырды, ал 353 стипендияны Руанда университеттеріне түсуге ниеттенген босқындар студенттеріне, және 10 стипендияны үздік студенттерге шетелдегі университеттерде оқуға алуға мұғажалдады. 2017 жылдың мамыр айында Баранкице мектеп оқушылары үшін «Бейбітшілік оазисі» атты қоғамдық орталықты ашты, ол азаптау мен зорлау құрбандарына психологиялық және әлеуметтік қолдау көрсетіп, денсаулық сақтау, білім беру, кәсіптік оқыту, мәдениет және табыс табу сияқты салалардағы тұрақты даму шараларын іске асырады. Орталықта ағылшын тілі, аспаздық өнер, тігін, кестелеу және сурет салу сияқты әртүрлі курстар ұсынылады. Сондай-ақ, онда мейрамхана және зерттеулер мен компьютерлік сауаттылықты арттыру үшін интернет қосылымы бар компьютерлермен жабдықталған кибер орталық бар. Күн сайын шамамен 200 адам орталыққа келіп, «Шалом үйі» ұсынатын түрлі қызметтерден пайдаланады. «Шалом үйі» босқындарға, әсіресе жер аударылған жастарға қадірлі өмір сүруге, өздерін елдерінен қашуға мәжбүрлегендерге күш беруге және кешірім беруге көмектесуді мақсат етеді.

Махама босқындар лагеріндегі Махама элиталық орталығы және

2015 жылдан бері 430 000-нан астам бурундилік елдерін тастап, Руанда, Танзания, Уганда сияқты көрші елдерде пана табуға мәжбүр болды. Олардың 90 000-нан астамы Руандада, ал олардың 58 000-ы Махама босқындар лагерінде тұрады. Бұл лагерь Шығыс Африка аймағында босқындарды басқарудың үлгілі нысаны саналады. Масон Шалом 2018 жылдың 22 маусымында лагерьде тұратын босқындарды қолдау мақсатында Махама элиталық орталығын ашты. Бұл оқу орталығы бурундилік босқындарға кәсіби білім беруге және жұмыспен қамтуға мүмкіндік беру үшін құрылды. Жоба жастардың тұрмыс жағдайын жақсартуға, сондай-ақ кәсіпкерлік дағдыларын күшейтуге көмектеседі.