Кіріспе

Сьюзан Свонның романы "Баттың әйелдері" – Сьюзан Свонның Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласындағы Хавергал колледжіндегі балалық шағындағы өмірлік тәжірибесінен шабыттанған романы.

Сюжетке кіріспе

1963 жылдың соңында Мэри "Тышқан" Брэдфордты мұңға шаққан әкесі мен қызғанышпен қараған әйелі интернатқа жібереді. Сол жерде ол көңілсіз Поулимен танысып, екеуі адамдардың арасындағы негізгі айырмашылықты анықтауға ұмтылады.

Романның атауын түсіндіру

Сванның өз сөздері бойынша, "интернаттың мұғалімдері мен тәрбиешілері [Тышқанға] Чосердің Баттағы әйелін еске түсіреді, себебі ол кездесетін әйелдердің ішінде өз қағидаларымен өмір сүретін жалғыз осылар. Дегенмен, олардың да билігі шектеулі, соңында Тышқан мына тұжырымға келеді:

Бірінші бөлік

Мысық өзін таныстырады және Паулидің "ерекше, Наполеондық өзіне сенімділік таныту әрекетіне" қатысқанын айтады, бірақ ол Паулидің не істегенін немесе тіпті кім екенін нақты айтпайды. Мысық алаңдаған әкесі Морли мен сыншыл өгей анасы Сал туралы айтады. Ол оқырманға бала кезінде полиомиелитке шалдыққаннан кейін сол иығында кифозға айналған дөңес туралы да айтады. Мысық бұл дөңеске қайтыс болған анасының құрметіне Алиса деп ат қойды және дөңес оған дос сияқты көрінеді. Роман барысында Мыстың Алисамен сөйлесуі комедиялық демалыс сыйлайды және оқиғаның қараңғы жақтарын ашады. Екінші тарауда Мысық баяндауды тоқтатады және Паулидің сот процесінің егжей-тегжейін айтады, ол роман бойына кез-келген уақытта жалғастырады. Паули қандай да бір қылмыс жасағаны белгілі болады. Мысық Торонтодағы Бат ханымдар колледжіне жіберілгенін еске алады, себебі оның әкесі "қыздарды тәрбиелеуде өте төмендік сезімге тап болды" және колледж директоры Вера Вон Морлидің алыс туысы болды. Мысық өзінің ұялшақтығы мен дене мүшелерінің кемшіліктеріне сезімтал және ескі мектептің ерекше атмосферасынан қыңырланады. Ол сержант (кішкентай бойлы адам) және Паулидің інісі Льюиспен танысады, кейінірек ол жаңа жатақхананың ванна бөлмесінде қырқылып жатқан кезде кездеседі. Мысық сол күні кешке Тори және Паулимен танысады, ол бірден достық Ториге жылынады және Паулидің қайратты мінез-құлқынан таңғалады. Олардың өте әртүрлі болғанына қарамастан, екеуінің өте жақын достығы бар екені анық. Тори Мысыққа Паулидің інісі Льюис оның жігіті екенін және олар бір-біріне ғашық екенін айтады. Мысық мектепке тез, бірақ ыңғайсыз бейімделеді, студенттер арасында мектеп қызметкерлері туралы лексика мен пікірлерді жинап алады. Джон Кеннедиге деген құмарлығы ұзақ, таныс хаттарынан көрінеді, оларды ол үнемі жіберіп тұрады. Тори далалық хоккейде аяғын сындырып, қысқы семестрдің қалған бөлігін үйге жіберуге мәжбүр болады, бұл Мысық пен Паулиді ренжітеді. Паулидің тұрақсыз мінез-құлқынан шаршаған Мисс Вон Паулиге сабақтан кейін әр кешке мектеп ауласында жүруге бұйрық береді және Мысықты оны сүйемелдеуге тағайындайды. Екеуі бір-біріне жақындасады, Паули Мысыққа Льюис есімді ағасы жоқ екенін, ол жігіт кейпінде жүрген өзі екенін және бәрін, тіпті Ториді де алдағанын айтады. Ол Мысықты 1933 жылы түсірілген «Кинг Конг» фильміне арналған киелі орынға алып барады және Мысыққа ол да жігіт бола алатынын дәлелдеу үшін бірқатар ерекше сынақтар ұсынады. Оларға мыналар кіреді: құсусыз алты табақ тапиока пудингін жеу, теріге жалын тигізіп, жыламау және тұрып несеп шығару. Бұл «алдын ала» сынақтарды аяқтағаннан кейін, Мысық үш үлкен сынаққа кіріседі: басқа еркектерге, әйелдерге және табиғатқа билік ету; біріншісінде Мысық өзінің еркек бейнесін «Ник грек» деп жасайды және алғаш рет жігіт болып киінеді. Мысық пен Паули жақын маңдағы Король колледжінің студенттерімен төбелес шығарады, олардың бірі Торидің ағасы Рик болады. Екіншісінде Паули Мысықты жергілікті монастырлық мектептен семіз қызды азғыруға шақырады, ол солай істейді, бірақ нәтиже күлкілі болады; сұралған қыз Джози «Ник» қыз екенін білгенін мойындайды және Мысық оны құшақтауға асықпағанда жылайды. Үшінші сынақта Паули Мысықты қазды өлтіруге шақырады. Бұл тапсырмаларды орындаудан бас тартуы Мысықтың жігіт болу қалауы шынайы жігіт болуға немесе тіпті қыздарға қызығушылыққа негізделмегенін көрсетеді. Керісінше, Мысық сол кездегі еркектердің еркіндігін аңсайды, ол әйел ретінде ешқашан сезінбейді деп санайды. Тори болмаған кезде мұғалімнің сүйікті оқушысы Исмай Том Мысық пен Паулидің жатақханасына көшіп келеді. Оның үнемі араласып отыруы Паулиді ашуландырады, бірақ Мысық Исмайдың ерекше, бірақ сүйкімді мінезін жақсы көреді. Паули Мысықты миссис Педдидің жеке бөлмесіне кіргізеді, онда олар Мисс Вон мен миссис Педдидің жылдар бұрын жазылған хаттарын табады. Хаттарда Мисс Вонды полиция қызметкері ұрлаған оқиға туралы айтылған, ол оны миссис Педдимен сүйіскенін көрген. Паули оларды ұрлап, Мысықтың төсек жанындағы сөресіне жасырады. Таңертең Мысық оларды тексергенде, олар жоғалып кеткен. Тори болмаған кезде Паулидің мінез-құлқы нашарлайды және оған Кингс колледжіндегі қонақтардың түскі асына қатысуына тыйым салынады. Мысықты сол жерге оның анасының інісі Винни және оның әйелі алып келеді. Сол жерде ол Ториді Льюиспен ауладан шығып келе жатқанын көреді. Льюис мектептен қуылды, себебі ол бір мүсінді бүлдіргені көрінді. Дүрлік-шарлықтың арасында президент Кеннединің қаза болғаны туралы хабар таралады. Мысық президенттің қазасына қатты қайғырады, бірақ түскі ас кезінде танысқан Кингс колледжінің студенті Джек О'Маллейден келген хаттар оны көтеріңкі көңілге келтіреді. Паулидің мінез-құлқы одан да қауіпті бола бастайды; ол Мысықты ескі таяқшамен ұруға бұйрық береді, ал ол тартынғанда, Паули оны қан шығаратындай қатты ұрады. Мысық Паулидің зұлым мінезі өмірінде өзгерте алмайтын нәрселерге (Морлидің махаббатына лайық болмауы, достарының болмауы) үшін оны кінәлі емес ететінін және оны одан да әділ ететінін мойындайды. Рождестволық қойылымда өнер көрсеткеннен кейін Мысықты Мисс Вонның кабинетіне шақырады, онда Морлидің күйікпен қайтыс болғанын айтады.

Екінші бөлік

Тышқан Мадоктың қонысына әкесін жерлеу үшін оралады. Ол әкесінің қайтысын шын мәнінде сезінбегендей көрінсе де, қатты қайғыда екені анық байқалады. Оның келіншегі Сал, ол көбінесе Тышқанның ішкі дауысы ретінде естіледі, ішкімдікке құмар екені белгілі болады. Мисс Воган қабірге қатысады, Паулиді алып келеді, ол Тышқанға Риктің Торидің Льюиспен көруіне бөгет қоймақшы екенін айтады. Мисс Вон Тышқаннан өзінің және миссис Педдидің хаттарынан білгенін құпия сақтауын сұрайды. Тышқан енді жігіт киімімен жүрмеймін деп шешім қабылдайды және әкесінің оған деген махаббатының жетіспеуі туралы ойға келеді. Ол әкесі жұмысын тым жақсы көргендігіне келеді. Тышқан анатомия туралы кітап (әкесі хирург болған) және ескі дәрігерлік сөмкесі сияқты естеліктерімен Бат колледжіне қайта оралады.

Үшінші бөлік

Мектепке оралғанда, Мысық Паулидің жатақханадан шығарылып, оның орнына Аса Абрамс келгенін және Торидің қайтып келгенін біледі. Оның таңғалысы, оған құрбылары мен мұғалімдері тыныш жанашырлық танытады, ал Торидің Жаңа Келісім Киелі кітапты сыйға тартуы оған ерекше әсер етеді. Паули Асаның ескі кабинетіне кіруге мәжбүр болды. Бұл жер аударылу Миске оны айтарлықтай мейірімді етеді. Паули ол (Льюис ретінде) Рикпен ұрысып, оны пышақпен жарақаттағанын және Тори оны істегені үшін ашуланғанын айтады. Исмай Мысыққа Паулидің төсектегі арам шүберектерді оюлап, оның музыкалық партитураларын ұрлап жатқанын айтады, бірақ Паули мұны күліп-күліп жоққа шығарады. Льюис Мысықты Рождестволық би кешінде Джек О'Мэллиді алуға Кингс колледжіне апарады. Льюис Ториді алуға Канон Куинннің үйіне бара жатқанда екеуі ыңғайсыз әңгімелеседі. Мысық Рик пен Льюистің Куинндердің үйінің есігінде айтысып, ұрысып жатқанын көреді; Льюис көліктің ішіне қатты ашуланып, Торисіз оралады. Бірде жалғыз қалғанда, Льюис Мысыққа Риктің Льюиске өзінің еркек екенін дәлелдеу үшін оған өзінің жыныстық мүшесін көрсетіп, сынағанын айтады және жылай бастайды. Тышқан ақырында Паулиден кетіп, Джекке қосылады. Олар той-думанға араласып, джин ішіп, "осылай ұзақ уақыт бойы тұрып, ақымақ ойнайды". Кештің соңында Мысық қашып кетіп, Паулиді іздеп, ақыры оны мұнарадағы жуу бөлмесінен табады, оның шашы қырқылып, беті қиылып, қан кетіп жатыр. Паули Мысықты жұбатуға тырысқанда ашуланып, оны кетіреді және Ториден бас тартпайтынын айтады. Олар сержантпен алаңдатады, ол мектептің қайтыс болған негізін қалаушы, мисс Хиггс сияқты киініп, мектептің айналасында ескі Виктория велосипедінде жүреді. Қыздар оның соңынан еруге тырысады, бірақ Мысық Paulie-ді қараңғыда жоғалтады. Ол оны бөлмесінен іздеп, онда Исмайдың музыкалық партитураларын, оның әкесі Грейдің анатомиясынан үзген беттермен бірге табады; беттерде еркек жынысы бейнеленген және Паули түсіндіріп жазған. Джек берген алкогольден шаршаған және мас болған Мысық төсекке жатуға барады. Келесі күні Мысық ерте оянып, Паулидің ұзақ уақыт бойы жоқ болуына алаңдайды, оны мектептің астындағы туннельдерден іздеуге барады. Ол Паулидің қатты қиналып жатқанын, Сержанттың жылыту құбырларының біріне құлап, өзін жарақаттағанын айтады. Ол Мысықты оның денесіне апарып, оны Чехиялық үй шаруасына жіберді. Сержант есінен танып, қатты күйді. Мысық онымен бірге қайтып келгенде, ол сержанттың өлгенін, Паулидің жоғалғанын табады. Алдыңғы күні тапқанды еске түсіріп, қорқып қалған Мысық Паулидің не істегенін түсінеді. Киімнің юбкасын көтеріп, Мысық сержанттың кастрацияланғанын көреді. Мысық Паулидің сотының егжей-тегжейін еске түсіреді және оқырманға одан кейін не болғанын айтады; Сержанттың жыныс мүшелерін Морлидің скальпельдерінің бірімен алып тастағаннан кейін, Паули оларды дөңгелек желімдерімен өзіне жабыстырды және өзін Рик Квинге өзінің салқын киімінде таныстырды. Көп ұзамай ол тұтқындалып, өзінің іс-әрекеті үшін толық жауапкершілікті өз мойнына алу үшін психикалық тұрғыдан тұрақсыз деп табылды; түрмеден қашып, Паули "қайта қалпына келтіру" үшін психикалық ауруханаға жіберілді. Тори басқа мектепке жіберілді (бирақ сот оның Паулимен күзетіліп жүргенін естіді), ал Мысық Паулидің қылмысына қатысы бар ашу-ыза басылғанға дейін Мадоктың қонысына жіберілді. Ол сержант туралы арманын еске алады және ол оны өлтірген оның досы Льюис емес, Паули екенін білмегені үшін қуанышты екенін айтады. Қазір он алты жасқа толған Мысық өзінің Баф колледжіндегі уақытын еске алып, өзін өзі болуға талпындырған қыздар мен әйелдерге алғыс айтады және өзін "М. Б".

Мэри Беатрис "Мысы" Брэдфорд

Терең ойлы, ұялшақ және ақылды. Мысықтың әкесі Морлиге деген құлшынышы мен Джон Ф. Кеннедиді қадір тұтуы, Паули сияқты, оның да еркек болудың еркіндігі мен мәртебесін армандағанын көрсетеді. Дегенмен, оның "еркектігін" сынап бағатын жағдайлар туғанда, Мысықтың "әйелдік" сезімдері (яғни, әрекетсіздік, қорқу және бағыну) үстемдік табады.

Паулин "Паули" Сайкс/Льюис

Көтерілісшіл, қиын жағдайға түскен және жабайы. Поли қоғамның әйелдерге берген мәртебесіне наразы болып, әрқашан еркектің "еркектік" деп аталатын ерекшеліктерінің (яғни күштілік, өзіне сенімділік және ептілік) қандай екенін ойлауға шақырады. Паули ұл бала болып көрінуде еркіндік табады. Мысыққа көбінесе жаны ашымайтын, тіпті кейде зорлық көрсетсе де, Паули Ториге деген идеалдық және берілген махаббатын сақтайды. Романның кульминациялық сатысында Паули жасаған қорқынышты кісі өлтіру оқиғаның шешіміне айналады.

Виктория "Тори" Куинн

Мейірімді, әдемі және осал Ториді қалыпты «әйелдік» деп сипаттауға болады. Паулидей радикалды болмаса да, Тори өзінің жолымен қарсылық көрсетеді. Ол мектеп ережелерін жиі бұзады және одан қашып құтыла алмаса да, жазаға қатысты жеңілтек жауап береді. Ең маңыздысы, Паулимен арақатынасының ерекшелігі оны сол заманғы қарапайым қыз ретінде сипаттауға мүмкіндік бермейді. Романның соңына қарай Мысық Тори Льюис пен Паулидің бір адам екенін білген-білмегенін сұрайды; осыған қатысты екі пікір де бар, бірақ олардың қарым-қатынасының күштілігі оның білгенін көрсетеді.

Кино, теледидар немесе театрлық бейімделулер

"Баттың әйелдері" 2001 жылы Леа Пулл режиссерлік еткен және Джудит Томпсон экранға бейімдеген "Жоғалған және шатасқан" (Lost and Delirious) тәуелсіз фильміне айналды. Фильмде Паули рөлінде Пайпер Перрабо, Тори рөлінде Джессика Паре және Мысық рөлінде жас Миша Бартон ойнады. Сьюзан Сван "Баттың әйелдері" романының жаңа басылымына алғысөз жазып, "Жоғалған және шатасқан" фильмін жоғары бағалады, бірақ ол бұл фильмнің түпнұсқа романнан "сырттай алып қарағанда өте ерекше" екенін айтты. Фильм 2001 жылы Санденс кинофестивалінің ресми іріктеуіне енді. "Жоғалған және шатасқан" мен "Баттың әйелдері" фильмдеріндегі басты кейіпкерлердің тегі әртүрлі: Паулидің тегі "Сайкс" емес, "Остер"; Торидің тегі "Квинн" емес, "Моллер"; ал Мысықтың тегі "Брэдфорд" емес, "Бедфорд" деп өзгертілді. Оқиғаның аяқталуына қызмет ететін кісі өлтіру Джудит Томпсонның "Жоғалған және шатасқан" сценарийіне енгізілмеді, себебі ол Паулидің қылмысының қорқынышты жағы экранға дұрыс көшпеді деп ойлады. Оның орнына фильм Паулидің өзін-өзі өлтіруімен аяқталады.