Кіріспе
Мариан Марианович Перетя́ткович (Мариа́н Мариа́нович Перетя́ткович; 23 тамыз 1872 - 22 мамыр 1916) – ресейлік және украиналық сәулетші. 43 жасында ерте қайтыс болғандықтан, оның мансабы тек сегіз жыл ғана (1908-1916) тәуелсіз жұмыс істеумен шектелді, бірақ ол Санкт-Петербург және Мәскеудегі кешкі модерн, Ренессанс жаңғыруы және орыс стилінің рационалды (фин) түрінде өте жақсы жетістіктерге қол жеткізді. Ол кейде кеңсе ғимараттарының функционалдығына берілген назар үшін Луис Салливанмен салыстырылады.
Marian Marianovich Peretyatkovich (Мариа́н Мариа́нович Перетя́ткович; 23 August 1872 – 22 May 1916) was a Russian and Polish architect. His premature death at the age of 43 limited his career to only eight years of independent practice (1908 1916), however, he managed to excel in a rational (Finnish) variety of late Art Nouveau, Renaissance Revival and Russian Revival in Saint Petersburg and Moscow. He is sometimes compared with Louis Sullivan on account of his insistence on functionality of office buildings.
Оқыту
Перетьякович Санкт-Петербург құрылыс инженерлері институтында оқып, 1901 жылы бітірді, ал Леон Бенуа басшылығымен Императорлық өнер академиясын (1901-1906) тәмамдады. Оқу орнында оқып жүрген кезінде-ақ Перетьякович шебер суретші ретінде танылды; Гавриил Барановский, Роман Клейн және Иван Рерберг сияқты сәулетшілер оны жобалау және интерьер дизайны үшін шақырып алды. Осылайша, Перетьякович "Метрополь" қонақ үйі, Элиссефф сауда орталығы және Пушкин мұражайы сияқты жоғары беделді жобаларға қатысты. Бітіруге дейін Перетьякович Ресейдің екі астанасындағы мамандар арасында берік беделге ие болды. 1907 жылы ол академиялық сапармен Еуропаны аралап, Эль Сааринен мен Ларс Сонктың финляндиялық модернін, сондай-ақ Оңтүстік Еуропаның римдік сәулетін зерттеді; осы екі стиль оның шағын мансабының айрықша белгісіне айналды.
Өз іс-тәжірибе
Еуропадан оралғаннан кейін Перетяткович өзінің алғашқы ірі жобасын жобалады – Мәскеудегі Солодовниковтың арзан пәтер ғимараты (оны Трауготт Бардт орындады), Санкт-Петербург стиліндегі типтік солтүстік модерні. Оның екінші жобасы – Мәскеудегі Солтүстік сақтандыру ғимараттары, Иван Рерберг пен Вячеслав Ольтаржевскиймен бірлесіп, қатаң неоклассицизм стилінде салынды. Бұл ғимараттар Ілия Голосовтың алғашқы жұмыс орны және Сергей Рахманиновтың колокол сағаты үшін жазған мелодиясымен де ерекшеленеді. Қазір оларда Ресей Конституциялық соты орналасқан. 1905 жылдан бастап оның поляк тегіндес тағы бір жергілікті сәулетші, Мариан Лалевичпен кәсіби байланысы орнады. Санкт-Петербургте Перетяткович түрлі кеңселер мен тұрғын үй ғимараттарын жобалады; ең танымал – Вавельберг сауда банкі (1911–1912), неоклассикалық композицияны ренессанстық сыртқы безендірумен үйлестіреді (осы кезеңде Иван Жолтовский Мәскеуде осыған ұқсас, бірақ әлдеқайда кіші Тарсасов үйін салды). Перетятковичтің жұмысындағы тарихик стиль Санкт-Петербург шіркеулері жобаларында одан да айқын көрінеді. Ол Владимир-Суздальдің 12 ғасырдағы сәулетінен шабыттанған және Ресей-Жапон соғысында қаза тапқан орыс теңізшілерінің құрметіне салынған "Судағы" (Спас на Водах) Құтқарушы шіркеуінің құрылысын қадағалады. Шіркеу 1932 жылы Ленинград билігі тарапынан бұзылды. Оның тағы бір маңызды жобасы – Леон Бенуамен бірлесіп жасалған, Солтүстік Еуропаның романдық сәулетінен әсер алған Нотр-Дам де Лурдес Рим-католик шіркеуі (1908–09). Оның соңғы жұмысы – Ресейдің қайтыс болған князі Олег Константиновичтің еске алу капелласы, ол тарихи Псков шіркеулерінің үлгісімен салынды.
Жеке өмір
Перетяткович кедей дворян Евзебиуш Перетятковичтің католик отбасында дүниеге келген. Петербургте қызмет еткен жылдары сәулетші көптеген жергілікті поляк қоғамдық бірлестіктерінің жұмысына қатысқан. 1912 жылы ол Жанина Марияға үйленді, бір жыл өткен соң олардың жалғыз ұлы дүниеге келді. 1916 жылы Перетятковичтің туған жеріндегі туыстары Бірінші дүниежүзілік соғыстың майдан шайқастарынан қаза тапты. Бұл қайғылы жаңалық Перетятковичтің өліміне себеп болды.
Мұра
Перетьякович 1915 жылдан кейін неоклассикалық қайта жандану қозғалысының ең жас мүшесі ретінде, замандас петербургтік сәулетшілерге зор ықпал етіп, Владимир Щуко мен Иван Фоминмен бірге осы стильдің жетекші рөлін бекітті. Оның колледж кезіндегі дарынды графика суретшісі ретіндегі ерте даңқы және қысқа болғанымен, ұзаққа созылған әсер қалдырған архитектуралық мансабы Константин Мельников есімді тағы бір сәулетшіні еске түсіреді.