Кіріспе

Түркияда жер иелігі 19 ғасырда Осман империясымен шектелген болатын. Бұл шетелдіктердің жергілікті тұрғындармен қалаулы мүліктер үшін бәсекелесуіне кедерес келтіру мақсатында жасалды. Түркия 20 ғасырдың басында тәуелсіздік алғаннан кейін де бұл саясат сақталды. Алайда, 21 ғасырда бұл саясат жеңілдетілді. 2003 жылы шетелдік азаматтарға мүлік сатып алуға рұқсат берілді, бірақ түрлі облыстар үшін шектеулер күшінде қалды. 2005 жылы осы шектеулер бұзылғаннан кейін, түрік соттары заңды жойды. Бұған қарамастан, мүліктерді сатып алу жалғасуда. 2008 жылдың мәліметі бойынша, 63 085 мүлік 73 103 шетелдікке сатылды. Оның ішінде 10,4 миллиард АҚШ долларына бағаланған жерлер бар, олардың көп бөлігі неміс, британдық және грек азаматтарына тиесілі.

Түркиядағы жер меншігі

Түрік үкіметі жердің үлкен бөлігін тікелей, Қаржы орынбасарының билігімен немесе Османдық қорларының мұрагерлігі мен басқаруы арқылы, Негіздер бас дирекциясының билігімен тікелей емес бақылайды.

Тарих

19 ғасырда Осман империясының әлсіреу кезеңінде және жаңа империализмнің әлемдік үстемдігі тұсында батыс елдерінің азаматтары мен компанияларының шектеусіз мүлік сатып алуы және жылжымайтын мүлікті тиімді бақылауы Осман мемлекетіне бағытталған ең ауыр сыртқы қысымдардың бірі болды. Осы қысымдардың нәтижесінде 1858 жылғы Осман жер кодексі қабылданды, ол салық жүйесі мен жер заңдарын реформалады. 1858 жылғы «Реформа» туралы ферман осы мәселеде рұқсат беру туралы хабарлады, бірақ қажетті заңдық шаралар 1868 жылға дейін кешіктірілді. 1868 жылғы ережеге сәйкес, бір бағалау бойынша, британдық капиталистік шаруалар (Измирдің Левант сарайларын қараңыз) дерлік бірден бүкіл Измир вилаятіндегі (атауы бойынша Айдын) барлық өңделмелі жерлердің үштен бірін сатып алды, бұл жерлер бұрын тікелей емес жолмен иеленген болуы мүмкін, ал 1878 жылға қарай сол провинциядағы өңделмелі жерлердің көп бөлігі олардың меншігіне өтті. Бұл үрдіс Осман империясы үшін жоғалған жерлерден келген босқындардың көбеюімен бірге жүрді, көшіп келгендер көбінесе өз елінде шетелдіктерден мүлік сатып алуға мәжбүр болды. 1913 жылғы тағы бір заң шетелдік заңды тұлғаларға (компаниялар, қорықтар және т.б.) Осман жерлерінде мүлік сатып алуға рұқсат берді, бұл Израиль мемлекетінің алғашқы негізін қалау үшін шешуші әсер етті. Еуропада Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде «Бірлік және прогресс» комитетінің жартылай бетбұрысы Түркия мен одақтас державалар – Ұлыбритания, Франция және Италия арасындағы қарым-қатынастың нашарлауына себеп болды. Қазіргі Түркияны құрған Лозанна шарты бұл мәселеде қатаң өзаралық принципке негізделді, бастапқыда жеке елдермен екіжақты және шарттық негізде жасалған келісімдер арқылы, ал 1934 жылдан кейін толық құқықтық өзаралыққа көшті.

Құқықтық база

Алайда, Түркияның негізгі оппозициялық партиясы CHP жасаған қадамдардан кейін 2003 жылғы заңмен енгізілген өзгерістер Түркия Конституциялық соты тарапынан 2005 жылғы 26 сәуірде, 2005 жылғы 27 шілдеден бастап күшіне енетін шешіммен күшін жойды деп жарияланды. Сондай-ақ, 2006 жылғы 7 қаңтардағы жаңа заң күшіне енгенге дейін шетелдік азаматтардың жылжымайтын мүлік сатып алуы тоқтатылды. Бұл заң, №5444 заң, 1934 жылғы Мүлік туралы заңның әртүрлі баптарын өзгертетін заңның орнына, толыққанды құқықтық мәтін болып табылады (бірақ бұл 1934 жылғы заңға енгізілген өзгерістер негізінде). Шетелдік азамат Түркияда 25 000 м² (6 акр) жерді (салынған немесе салынбаған) Түркия Министрлер Кеңесінің арнайы рұқсатысыз сатып ала алмайды. Министрлер Кеңесі бұл лимитті бір адамға 300 000 м² дейін арттыруға уәкілді. Кез келген белгіленген қалада шетелдік азаматтардың жылжымайтын мүлікке иелігі жердің 10% аспауы керек. Мүлік сондай-ақ муниципалитет аумағындағы белгіленген немесе жоспарланған аймақта орналасуы тиіс. Шетелдіктер ауылдарда мүлік сатып ала алмайды.

Шетелдік меншік нарығының 2005 жылға дейінгі дамуы

Сонымен қатар, осы 2 жылдық кезең ішінде шетелдік сатып алушылардың ең көп бағалаған аудандары Аланья, Фетхие, Дидим, Бодрум, Кушадасы жағалау бойында, сондай-ақ Каппадокиядағы Үргюп болды. Аланья немістер мен скандинавиялықтар үшін ерекше танымал орын, ал британдықтардың сатып алулары Фетхие мен Дидимде ең көп шоғырланған.

Дау

Түркияның бұқаралық ақпарат құралдарында және қоғамда шетелдіктердің жылжымайтын мүлікті сатып алуы жиі талқыланатын мәселе. Осы орайда айтылатын пікірлердің кейбіреулері дұрыс фактілерге негізделмеген, ал енді бірі терең зерттеулердің нәтижесі болуы мүмкін. Түркияның жылжымайтын мүлік агенттері өз мамандығын анықтап, оның шектерін белгілеу және кездейсоқ және кәсіби емес делдалдарды тоқтату үшін біріккен. Бұл күш-жігерге 2004 жылы бекітілген кәсіби стандарттар да кірді. Жылжымайтын мүлік агенттері өздерінің аймақтық қауымдастығының мүшесі болуы (және мүшеліктерін көрсетуі) міндетті. Бұл аймақтық қауымдастықтар ұлттық федерация – Temfed шеңберінде ұйымдастырылған, ол аймақтық қауымдастықтардың толық тізімін ұсынады.