Кіріспе

Конфедерация тыңшысы Томас Эджворт Куртенэй (19 сәуір 1822 – 3 қыркүйек 1875) Конфедерацияның құпия қызметінің мүшесі және көмір торпедасын – көмірдің бір бөлігі сияқты жасырылған, одақтың бумен жүретін соғыс кемелері мен көліктеріне шабуыл жасауға қолданылған бомбаны – ойлап тапқан.

Туу және ерте өмір

Томас Эджворт Куртенэй Ирландияның Белфаст қаласында 6 баланың кенжесі болып дүниеге келген. Ол Девон графы атағын алған және Эксетердегі Паудерхам сарайында тұратын Куртенэй әулетімен туыс болған, сондай-ақ романдар жазған Мария Эджворттың алыс туысы еді, бірақ оның отбасының өзі жақсы жағдайда болған жоқ. Оның үлкен ағасы отбасы мүлкін мұраға алды, ал қалған бауырлары жақсы өмір іздеп Америкаға келді. Куртенэй 1842 жылы АҚШ-қа келді, алдымен Миссисипи штатындағы Виксбург қаласында ағасы Уильяммен бірге тұрды, кейін Миссури штатындағы Сент-Луис қаласына қоныстанды. Ол ағасымен бірге делдал болып, Миссисипи өзені арқылы плантация иелеріне жабдықтар жіберіп, Англияға жөнелту үшін мақта сатып алды. Томас сонымен қатар өзін сақтандыру агенті ретінде таныстырып, Сент-Луистегі Мейн және Олив көшелерінің қиылысында орналасқан кеңседен өрттен, теңізден және өмірден сақтандыру полистерін сатты. 1860 жылдың қаңтар айында Куртенэй Сент-Луис округінің шерифі болып тағайындалды, ол шериф Сердің қайтыс болғаннан кейін қалған мерзімін аяқтады. Бұл кеңсе көбінесе кепілге сату және шериф сату сияқты азаматтық мәселелермен айналысты. Куртенэй шерифтік қызметке толық мерзімге сайлауға түспеді және тамыз айының соңында қызметтен босады. Ол қызметтен кеткен кезде шериф кеңсесінің есептерінде елеулі тапшылық болды. Куртенэй бұл мәселені бас орынбасарына жабалап, бірақ жауапкершілік Куртенэйде болды, ал шешілмеген қарыз оның бизнес әрекеттеріне бөгет болды. Азамат соғысы басталғанда, ол отбасын Мэриленд штатының Харфорд округіндегі туыстарына көшіріп, Балтиморда жаңа сақтандыру кеңсесін ашты.

Азамат соғысы

1863 жылы Куртенэй Сент-Луиске қайтып келді. Ол бұрынғы орынбасарынан шериф кеңсесінен жоғалған қаражатты қайтару үшін сотқа жүгінді. Аталған сот ісінің нәтижесіз болатыны және оның қаржылық жауапкершілікті мойнына алатыны анық болды. Сонымен қатар, Одақ билігі Куртенэйдің Оңтүстіктегі іскерлік байланыстарына байланысты оның көтерілісшілерге симпатия танытқандығына күдікпен қарады. Шындығында, Куртенэй Конфедерацияға жақын адам болды және 1861 жылдың мамыр айында Конфедерацияның соғыс министрі Лерой Поуп Уокерге Транс-Миссисипи департаментінде Конфедерацияның жабдықтауларын сатып алу агенті ретінде жұмыс істеу туралы ұсыныс жасады. Сент-Луистегі бизнесін қалпына келтіру мүмкін болмағандықтан және Мэрилендтегі отбасысының жағдайы жақсы болғандықтан, Куртенэй Конфедерацияға қарай бұрылды. Ол генерал Стерлинг Прайс штабында ерікті болып тағайындалды, бірақ оның қандай қызмет атқарғаны белгісіз. 1863 жылдың тамызында Куртенэй Прайске көмір торпедасы түрінде жасырылған жарылғыш құрылғы арқылы Одақ кемелеріне шабуыл жасау жоспарын ұсынды. Көмiр бомбаларын Одақтың бу кемелері мен локомотивтерін отынмен қамтамасыз етуге пайдаланылатын көмір үйінділеріне жау тылында жұмыс істейтін оперативтік топтар орналастыру жоспарланған. Егер көмір бомбасы оттыққа лақтырылса, ол жарылып, қысымдағы бу қазандығының жарылуына және кеменің жойылуына әкелетін еді. Куртенэй әскери хабарламаларды алып Вирджиния штатының Ричмонд қаласына жіберілді және ол жоспарын іске асыру үшін Ричмондта қалды. Ол алғаш рет 1863 жылдың 30 қарашасында Конфедерация президенті Джефферсон Дэвиске хат жазып, жоспарын түсіндірді. Дэвис Куртенэйдің ұсынысын мақұлдап, хатын Соғыс министрі Джеймс А. Седдонға жіберді, ол 1864 жылдың қаңтар айында армияның артиллерия шеберханасында құймаларды жасауды ұйымдастырды. Куртенэйді жаңа өнертабыстар арқылы жойылған Одақ кемелерінің құнының 50% дейін сыйақы ұсынатын Конфедерацияның сыйлық заңы ынталандырды. Алайда, Конфедерация жеке азаматтарға әскери сипаттағы шабуылдарды жүргізуге рұқсат беретін заңдық базаны құрмады. 1864 жылдың 15 ақпанында Конфедерация Конгресі тәуелсіз құпия қызмет корпусын құруға рұқсат беретін құпия заң жобасын қабылдады. Куртенэйге Конфедерация армиясында капитандық шен берілді және 25 адамға дейін құпия қызмет корпусын құруға рұқсат берілді. Корпус Конфедерация суларында табылған әскери жүктерді тасымалдайтын кез келген Одақ әскери кемесіне немесе көлігіне шабуыл жасауға құқылы болды, бірақ Солтүстік суларында азаматтық кемелерге немесе Одақ кемелеріне шабуыл жасауға тыйым салынды. Куртенэй армиядан тұрақты жалақы алмайтын, бірақ жойылған немесе қолға түскен кемелер мен жүктердің құнының 50% дейін Confederate әскери облигацияларымен төленетін сыйақы алуға құқылы болды. Куртенэй Одақтың блокадалық флотының кемелеріне бомбаларын жеткізу үшін көмір баржасын сатып алып, оны көмір торпедаларымен толтыруды жоспарлады, бірақ жоспар сәтсіз аяқталды немесе ешқашан іске асырылмады. Өкінішке орай, Конфедерацияның жоспардың егжей-тегжейін көрсететін хаттары қолға түсті және Куртенэй мен оның серіктестері іздестірілетін адамдарға айналды. Миссисипидегі Одақ адмиралы Дэвид Д. Портер: "Егер ұсталса, осы деперадоларға қатысты өте қатаң болмау үшін кеме командирлеріне бұйрық бердім – тек тез жазалау ғана тиімді болады" деді. Капитан Куртенэй президент Дэвистен елден шығып, Конфедерацияға ақша жинау үшін Ұлыбританияға баруға рұқсат алды. Куртенэй өз корпусымен байланыста болды және олардың іс-қимылдарын шетелден басқарды. Көмір торпедасы 1864 жылдың 27 қарашасында Джеймс өзенінде генерал Батлердің штабы ретінде пайдалану үшін қолға алынған жеке пароход "Грейхаундты" батырғаны үшін жауапты деп есептеледі. Куртенэй сонымен қатар 1864 жылдың 15 сәуірінде Нью-Йорк теңіз портынан шығып кеткен USS Chenango атты канонерлік қайықтың жойылғаны үшін де өзін кінәлі деп есептеді.

Соғыстан кейін

Англияда болғанда Куртенэй өзінің көмір торпедасын Англия, Франция, Испания және Түркия сияқты бірнеше шетелдік үкіметтерге сатуға әрекеттенді, бірақ ешқайсысы сәтті болмады. Ол 1868 жылы АҚШ-қа қайтып келді, бірақ қалған өмірі бойы денсаулығы нашар болды және 1875 жылдың 3 қыркүйегінде Вирджиния штатының Винчестер қаласының жанындағы Джорданның күкірт бұлақтарында 53 жасында қайтыс болды. Ол Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы Маунт-Оливет зиратында жерленген.