Кіріспе

Түкшенің түрі жарыс жотасы. Пелисса бастапқыда 17 ғасырдан бері гусар жеңіл атты әскерлері киетін, қысқа түкпен әшекейленген шапаны болды, көбінесе сол иықтан еркін ілініп, семсер шабуынан қорғану үшін. Кейін бұл атау 19 ғасырдың басында әйелдер киетін әсем сырт киім түріне де қолданыла бастады.

Әскери киім

Пелиссаны қамтитын киім үлгісі 17 ғасырда Венгрияның гусар жалдамалы әскерлерінен бастау алды. Бұл жеңіл атқыштар түрі Батыс Еуропада танымал болғандықтан, олардың киімдері де кең тарады. 19 ғасырда пелиссалар Еуропаның көптеген армияларында, тіпті Солтүстік және Оңтүстік Америкада қолданылды. Пелисса көрінісінде өте қысқа және (киген кезде) тығыз жакет болды, ал оның манжеттері мен жағасы жүнмен әрленген. Жакет алтын түстегі жіптермен тігілген өрнектермен безендірілді, көбінесе астында киілетін дольманның өрнегімен үйлесетін. Жакеттің алдыңғы бөлігі ерекшеленеді және әдетте бірнеше қатар параллель өрмектер мен иілмелер, сондай-ақ үш немесе бес тік қатар түймелермен жасалған. Британ гусарларының офицерлері үшін бұл өрмектер, полк бойынша ерекшеленеді, әдетте алтын немесе күміс жіптен жасалған, алтын (жалатылған) немесе күміс түймелерге сәйкес келетін. Қалған әскерлерде жез түймелермен сары немесе никель түймелермен ақ жіп болды. Өрмектер әр бөлімшеде және әр елде әртүрлі болды. Олар арқанмен бекітілді. Суық ауа райында пелисса дольманның үстінен киілуі мүмкін. Бұл стиль 19 ғасырдың соңына қарай азая бастады, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Императорлық неміс, орыс және австро-венгр армияларының кейбір атқыштар полктерінде қолданылды. Пруссия армиясында пелисса 1853 жылы жойылды, бірақ 1865 және 1913 жылдар аралығында тоғыз гусар полкі және өмір сақшыларының гусар полкі үшін салтанатты киім ретінде қайта енгізілді, әдетте полк полковнигінің өтініші бойынша. Испания армиясының екі гусар полкі пелиссаны 1931 жылға дейін сақтап келді. Даниялық Garderhusarregimentet – бұл ерекше киімді, толық әскери киімнің бір бөлігі ретінде сақтап қалған жалғыз заманауи әскери бөлім.

Әйелдер сәндері

18-19 ғасырларда pelisse термині батыс әйелдерінің сәнді киімінде сыртқы жамылғы сияқты киімге (пелисса, пеликл, пелисса мантиясы, пелиссон, curricle pelisse) және күндізгі киім ретінде тағылатын киімге (пелисса шапан) қатысты қолданылды. 18 ғасырдың пелиссасы капотты жамылғыға ұқсас болды, ал 19 ғасырдың басындағылары, пальто сияқты киім де, киім де ретінде, денеге жақын келіп, сол кезеңнің империялық стиліне сай келді. 19 ғасырдың басында әскери киімдер әйелдердің сәнді киімдеріне үлгі болып, Регенттік дәуірінде гусарлардың жүні мен тоқу өрнектері алғашқыда еліктелді. Pelisse бұл бастапқы байланыстарын тез жоғалтса да, тек жібек сияқты маталардан тігілсе де, әйелдер киімінде әскери киімнің іздері – ілгектер мен тоқу өрнектері сақталды. 1840 жылдары пелисса шапаны көбінесе рединго деп аталды. Пелиссаның маусымы мен мақсатына қарай, киім мақтадан, жібектен, тафтадан немесе жүннен жасалуы мүмкін еді. Жағасы, алдыңғы жиектері, манжеттері мен шеттері әдетте жүнмен, аққу қауырсынымен, қайыспен, барқытпен, бахромамен немесе жібекпен безендірілді. Pelisse ерлердің әскери киімінен бастау алған түріне ұқсастығын жоғалтты, себебі 1830 жылдары юбкалар мен жеңдер кеңейді, ал 1840 және 1850 жылдардағы үлкен кринолин юбкалары сәнді әйелдерді кең манталарға, плащтарға және шальдарға (әсіресе Пейсли өрнектерімен) көшуге итерді. Дегенмен, pelisse термині қолданыла берді, 1838-1845 жылдардағы артқы жағы тігілген ұзын плащ – pelisse мантиясы, және 1817-1850 жылдардағы pelisse халаты киімнің ұзақ өмір сүруіне үлес қосты.