Кіріспе
Қадам аномалиясы
Аяқ құлау – бұл қадам аномалиясы, яғни аяқ алдының түсіп қалуы. Бұл терең фибулярлық (теңіздік) жүйкеге, соның ішінде омыртқа жүйкесіне зақым келгенде, немесе аяқтың алдыңғы бөлігіндегі бұлшықеттердің әлсіздігі, тітіркенуі немесе параличі салдарынан пайда болады. Әдетте, бұл аурудың өзі емес, одан да үлкен проблеманың белгісі болып табылады. Аяқ құлау – аяқ бауын көтеруге немесе аяқты білек буынынан жоғары көтеруге (дорсифлексия) қабілетсіздік немесе шектеулілікпен сипатталады. Аяқ құлау бұлшықет әлсіздігінің немесе параличтің дәрежесіне байланысты уақытша немесе тұрақты болуы мүмкін және ол бір немесе екі аяқта да кездесуі мүмкін. Жүру кезінде көтерілген аяқ тізеден сәл бүгіліп тұрады, осылайша аяқ жерге сүйреліп кетпейді. Аяқ құлау тек жүйке зақымдануынан ғана емес, сонымен қатар бұлшықеттерге немесе омыртқа миына жарақаттан, анатомиялық аномалиядан, токсиндерден немесе аурулардан туындауы мүмкін. Токсиндерге органофосфат қосылыстары жатады, олар пестицидтер ретінде және соғыс кезінде химиялық қару ретінде қолданылады. Бұл уыт организмге қосымша зақым келтіруі мүмкін, мысалы, органофосфорлық кешіккен полиневропатия деп аталатын нейродегенеративті ауруға алып келуі мүмкін. Бұл ауру қозғалыс және сезім жүйке жолдарының функциясын жоғалтуға әкеледі. Мұндай жағдайда аяқ құлау неврологиялық дисфункцияға байланысты параличтің салдары болуы мүмкін. Аяқ құлауға себеп болатын ауруларға фибуланың артқы-латеральді мойнына соққы, инсульт, амиотрофиялық бүйірлік склероз, бұлшықет дистрофиясы, полиомиелит, Шарко-Мари-Тун ауруы, мультипл склероз, церебральды парез, тұқым қуалайтын спастикалық параплегия, Гийен-Барре синдромы, Велландер дистальді миопатиясы, Фридрейх атаксиясы және созылмалы бөлік синдромы жатады. Бұған қоса, жамбас буынын алмастыру немесе тізе буынын қайта құру операциясынан кейін де пайда болуы мүмкін.
Белгілері мен симптомдары
Аяқ түсіру далалық қадаммен сипатталады. Жүрігенде, бұл жағдайдан зардап шегетін адамдар саусақтарын жерге сүйреп алып жүреді немесе оларды сүйреуден сақтау үшін тізелерін бүгіп, әдеттегіден жоғары көтереді. Бұл саусақтардың сүйреліп кетуін және соққыланып қалуын болдырмау үшін аяқты жеткілікті биіктікке көтеруге мүмкіндік береді. Аяқ түсіруді өтеу үшін науқас қарсы аяғымен ұштарымен жүруді пайдаланады, бұл жамбасты шамадан тыс көтеріп, баспалдақпен көтерілгендей сезім тудырады, ал саусақтар түсіп қалады. Аяқты сыртқа қарай кеңінен иілу (жамбасты тым көтермеу немесе зардап шеккен аяқтың қарама-қарсы бағытына бұрылу) сияқты басқа да қадамдар аяқ түсіруді көрсете алады. Аяқ табанының сезімі бұзылған (дистезия) және ауыртпалық сезінетін науқастардың қадамы ұқсас болуы мүмкін, бірақ оларда аяқ түсіру болмайды. Аяққа ең аз қысым тигенде де қатты ауырсыну болғандықтан, науқас ыстық құмда жалаңаяқ жүргендей сезінеді.
Диагностика
Алғашқы диагноз көбінесе жалпы медициналық тексеру кезінде қойылады. Мұндай диагнозды физиатр, невролог, ортопед немесе нейрохирург сияқты маман дәрігер растауы мүмкін. Аяқ құлап қалған адам өкшесімен жүруге қиналады, себебі ол аяғының алдыңғы бөлігін (табан мен саусақтарды) жерден көтере алмайды. Сондықтан, пациенттен дорсифлексия жасауды сұрау арқылы проблеманың диагнозын анықтауға болады. Бұл 0-ден 5-ке дейінгі шкала бойынша қозғалғыштық деңгейімен өлшенеді. Ең төменгі көрсеткіш – 0, толық сал болуын, ал ең жоғары көрсеткіш – 5, толық қозғалғыштықты көрсетеді. Бұл диагноздың себебін анықтауға көмектесетін басқа да тексерулер бар. Мұндай тексерулерге МРТ, МРН немесе ЭМГ жатады, олар зақымдалған жүйкелердің айналасындағы аймақтарды және зақымдалған жүйкелердің өзін бағалауға мүмкіндік береді. Аяқты көтеруге жауапты бұлшық еттермен байланыс жасайтын жүйке – перонеалдық жүйке. Бұл жүйке білезік бунағының дорсифлексиясы кезінде қолданылатын аяқтың алдыңғы бұлшық еттерін иннервациялайды. Табанды иіп түсіруге қатысатын бұлшық еттер тізелік жүйкемен иннервацияланады және аяқ құлау кезінде жиі керіледі. Аяқтың супинациясын (бүкіруін) сақтайтын бұлшық еттер де перонеалдық жүйкемен иннервацияланады, сондықтан бұл аймақта әлсіздік кездесуі мүмкін. Аяқ астындағы, әсіресе аяқ пен тобықтың үстіңгі бөлігіндегі параэстезия да аяқ құлауымен бірге болуы мүмкін, бірақ бұл әрқашан осылай бола бермейді. "Йога аяқ құлауы" деген атпен белгілі бір кең таралған йога жаттығуы – Варджасана, аяқ құлауымен байланыстырылған.
they will be unable to lift the front of the foot (balls and toes) off the ground. Therefore, a simple test of asking the patient to dorsiflex may determine diagnosis of the problem. This is measured on a 0 5 scale that observes mobility. The lowest point, 0, will determine complete paralysis and the highest point, 5, will determine complete mobility. There are other tests that may help determine the underlying etiology for this diagnosis. Such tests may include MRI, MRN, or EMG to assess the surrounding areas of damaged nerves and the damaged nerves themselves, respectively. The nerve that communicates to the muscles that lift the foot is the peroneal nerve. This nerve innervates the anterior muscles of the leg that are used during dorsiflexion of the ankle. The muscles that are used in plantar flexion are innervated by the tibial nerve and often develop tightness in the presence of foot drop. The muscles that keep the ankle from supination (as from an ankle sprain) are also innervated by the peroneal nerve, and it is not uncommon to find weakness in this area as well. Paraesthesia in the lower leg, particularly on the top of the foot and ankle, also can accompany foot drop, although it is not in all instances. A common yoga kneeling exercise, the Varjrasana has, under the name "yoga foot drop", been linked to foot drop.
Емдеу
Негізгі ауруды емдеу қажет. Мысалы, егер омыртқаның төменгі бөлігіндегі дискі ісігі тізеден аяққа баратын жүйкеге қысым жасап, аяқ түсіп кету симптомдарын тудырса, онда сол дискіні емдеу керек. Егер аяқ түсіп кетуі шеткі жүйке зақымдануының салдарынан болса, 18 айдан 2 жылға дейінгі қалпына келтіру мүмкіндігі ұсынылады. Егер жүйке функциясының қалпына келмеуі анық болса, жүйкені жөндеу немесе ауыстыру үшін хирургиялық араласу қарастырылуы мүмкін, бірақ мұндай араласудың нәтижелері әртүрлі болуы мүмкін. Омыртқаның тарылуы үшін хирургиялық емес емдеуге физиотерапевт жасаған тиісті жаттығулар бағдарламасы, қызметті өзгерту (омыртқа тарылуының ауыр симптомдарын тудыратын қызметтерден аулақ болу), эпидуралды инъекциялар және ибупрофен немесе аспирин сияқты қабынуға қарсы дәрілер кіреді. Қажет болған жағдайда, омыртқа тарылуын емдеу үшін қалыпты тіндерге мүмкіндігінше аз зиян келтіретін декомпрессиялық операция қолданылуы мүмкін. Бұл жағдайды хирургиялық емес емдеу жоғарыда сипатталған омыртқа тарылуының хирургиялық емес әдістеріне өте ұқсас. Бұл жағдайды емдеу үшін омыртқаны біріктіру операциясы қажет болуы мүмкін, көптеген науқастар өздерінің функциясын жақсартады және азая түскен ауырсынды сезінеді. Омыртқаның сынықтарының шамамен жартысы ешқандай айқын арқа ауруысыз болады. Егер ауырсынды басатын дәрілер, жайлы жаттығулар немесе тірек немесе корсет көмектеспесе, екі минималды инвазивті процедура – вертебропластика немесе кифопластика – қарастырылуы мүмкін. Бүршік аяқты жеңіл ортездермен бекітуге болады, олар қалыпталған пластиктен жасалған, сондай-ақ аяқ түсіп кетуін болдырмау үшін серпімді қасиеттерін пайдаланатын жұмсақ материалдардан жасалған. Сонымен қатар, аяқ киімге көктемді тірегі бар дәстүрлі тіреу құрылғыларын орнатуға болады, бұл жүргенде аяқ түсіп кетуін болдырмайды. Тұрақты дене шынықтыру әдетте тағайындалады. Функционалдық электрлік стимуляция (ФЭС) – бұл омыртқа миының зақымдануынан (ОМЗ), бас жарақатынан, инсульттен және басқа да неврологиялық аурулардан туындаған салдарынан шалдыққан аяқ-қолдарын иннервациялайтын жүйкелерді белсендіру үшін электр тогын пайдаланатын әдіс. ФЭС негізінен мүгедектердің функциясын қалпына келтіру үшін қолданылады. Оны кейде нейромышектік электрлік стимуляция (НМЭС) деп те атайды. Көптеген инсульт және көптік склерозбен ауыратын науқастарда аяқ түсіп кетуіне байланысты осы әдіс сәтті қолданылған. Көп жағдайларда аяқ түсіп кетуімен ауыратын адамдар тірек немесе шинамен салыстырғанда, баспалдақпен жүру немесе жамбаспен жүру сияқты өтемақылық әдісті қолдануды жөн көреді. ФЭС инсультпен ауыратын науқастардың жүріп-тұру қабілетін жақсарту үшін төменгі аяқ-қолдарына қолданылады; аяқ түсіп кетуін түзету үшін. Олар науқастарға жүріс жылдамдығын, бұлшықет күшін және басқа да функцияларды жақсарту арқылы көмектесті. Кейбір жағдайларда емдеу L-тәрізді аяқ тірегімен аяқ-білезік тірегін (аяқ-білезік ортезі) пайдалану сияқты қарапайым болуы мүмкін. Басқа әдіс науқастың білегіне манжет орнатуды және аяқ киімнің бауларының астына жоғары жақтан серіппелі ілгек орнатуды қамтиды. Ілгек білегінің манжетіне қосылады және науқас жүргенде аяқ киімді көтереді. Бұл екі техниканың да пайдалану нәтижелері айтарлықтай жақсаруды көрсетті.
The latest treatments include stimulation of the peroneal nerve, which lifts the foot when you step. Many stroke and multiple sclerosis patients with foot drop have had success with it. Often, individuals with foot drop prefer to use a compensatory technique like steppage gait or hip hiking as opposed to a brace or splint. FES is applied to lower extremities for improving functional walking in stroke patients; for the correction of foot drop. They have benefited patients by improving gait speed, muscle strength and other functions. Treatment for some can be as easy as an underside L shaped foot up ankle support (ankle foot orthoses). Another method uses a cuff placed around the patient's ankle, and a topside spring and hook installed under the shoelaces. The hook connects to the ankle cuff and lifts the shoe up when the patient walks. Both these techniques show significant improvement on usage.