Кіріспе

Дублин, Ирландиядағы қираған Норман қамалы

Кастелнок қамалы – қазіргі кездегі барлық ұлдарға арналған тәуелсіз мектептің, Кастелнок колледжінің (Дублин, Ирландия) аумағында орналасқан қираған Норман қамалы.

Сипаттама

Қала орнының жоғарылығы басым, оның екі терең орлары мен массивті қабырғаларының қираған қалдықтары оның бұрынғы күшін көрсетеді. Қаланың өзі қалың ажармен жабылып, бүкіл төбе үлкен, жайылып өсетін ағаштармен толы. Бүгінде бұл жер қоршаулы, мықты қоршаумен белгіленген. Оның еңкейген қараңғылығы, тар, иір жолдары және айналасындағы терең үнсіздік оны ғажайып уединениеге айналдырады. Бұл ортағасырлық Норман құрылысынан бұрын үйінді болған болуы мүмкін. Көпбұрышты мұнара қаланың ерекше белгісі еді. Оған үлкен, төмен ғимарат тіркелген. Қаланы мұнаралармен араластырылған қоршау қабырғасы қоршап тұрды. Қаланың айналасында қамал немесе ор салынған. Қазір бұл жер ағаштармен қоршалған, ал қираған орындары қыс мезгілінде ғана жолдан көрінеді. Франсис Плейстің қаланың ең ерте суреті де оны қираған күйде көрсетеді, бірақ қазіргіден әлдеқайда жақсы сақталған. Кастленок колледжінің батысында «Жел тегершігі» деп аталатын кішкентай үйінді бар. Онда қазір су мұнарасы орналасқан, ол бұрынғы иесі Саймон Гинн салдырған обсерватория болып бастапқыда жоспарланған.

Кромлех

Норман дәуірінде қамал салынбас бұрын, осы жердің маңыздылығын көрсететін дәлелдер бар. Ежелгі пұтқа табынушылардың Кромлехі табылды. "1861 жылы, пастор Томас Планкеттің қабірін қазу кезінде, ескі қамалдың ішінде ежелгі Кромлек немесе Друидтердің құрбандық тасы табылған. Жұмысшылар үлкен, жалпақ тасқа кезігіп, оны жылжыту қиын болғандықтан, бірден сындыруға кірісті. Олар көп қиындықтан кейін тасқа бір бөлік сындырып, астында кеңістік пен толық бойымен жатқан адам қаңқасын таңғалысып көрді. Басы мен ірі сүйектері жақсы сақталған, олармен бірге ұсақ, құрғақ, ақшыл шаң үйінділері де болды. Жұмысшылар осы жаңалықтың мәнін түсінбегендіктен, сүйектерді жаққа ығыстырып, жұмысын жалғастырды. Қабір толық толтырылып, түзетуге кеш болғанда ғана бұл мәселе жария болды. Көзі куәгер болған адамдардың айтуынша, табылған қабір – пұтқа табыну дәуірінде патшалар мен көрнекті тұлғаларды жерлеу үшін пайдаланылған ежелгі Кромлектердің бірі болған. Осы жағдайда қаңқа соншалықты көне болғандықтан, ауамен қарым-қатынасқа түскенде сүйектердің бір бөлігі шаңға айналыпты, осының нәтижесінде ірі сүйектермен бірге ақшыл шаң үйінділері табылды."

Қалдықтың шығу тегі

Қамалға Норман рыцарі Хью Тиррел негіз салды, кейін ол Кастлкнок бароны атанды. Ол бұл жерді Галвейден Дублинге дейінгі құмды төбелердің соңына жақын таңдады. Құмды төбелердің екі биігіне салынған қамал, батыстан Дублинге соққан жолды бақылап тұрды. Кастлкнок – Ирландияның соңғы жоғары патшасы Рори О’Коннордың әскерлері жиналған соңғы орын болды. 1171 жылы ол Камбро-Нормандарды Дублин маңынан ығыстыра алмады. Сол кезде ескі бекініс көп өзгеріске ұшырады. Тиррел қамалды заманауи соғыс өнерінің барлық жетістіктерімен күшейтті, және қысқа мерзім ішінде Норман қамалы қатаң түрде қарсы тұрып, мықты тіреуіштерімен және терең қос ормен көзге түсті. Қоршау машиналарын жақындату мүмкін болмады, ал қамалға лақтырылған оқтар "дөңгеленген қалқаннан төгілген бұршақтай" зиян келтірмей жерге түсті.

Аббатхананың негізі

Сент-Бригид аббаттығы 1184 жылы Кастлкноктың екінші бароны Ричард Тирелл құрылысын бастаған, қазіргі протестант шіркеуі тұрған жерде, және монастырлар таратылғанға дейін дамып өркендеді. Одан кейін бұл орын қиратылып, орнына протестант шіркеуі салынды. Ежелгі заманда Кастлекнок Сент-Патрик соборына екі канон берген, және бүгінге дейін Сент-Патрик соборының екі пребендісінің атаулары "Castrum Noc ex parte diaconi, et Ca strum Noc ex parte praecentoris" деген сөздерден шыққан.

Брюс Роберт тұтқындаған

Брюс 1316 жылы Дублинге шабуыл жасады. Осыған дейін Эдвард Брюс Дундалк қаласында Ирландияның королі болып жарияланған еді. Ол ағылшындарды елден қууға уақыт келді деп ойлап, ағасы Робертті көмекке шақырды. Шотландия королі таңдаулы әскерімен Ирландияға қонды, ағасымен бірігіп, 20 мың адамдық әскермен Дублинге қарсы қоршау салды. Қалаға жақындағанда жасалған алғашқы іс – Кастленокты басып алу болды. Баннокберннің батырына қарсы ұзақ жылдар бойы мықты бекініс тұра алмайды деп күтуге болмайтын еді. Брюс Хью Тиррелді тұтқынға алып, сол жерде штаб-пәтерін құрды. Енді Ирландияның азаттығы жақын деп сенді. Қала ішінде той-думан мен қуаныш болды. Ирландия және Шотландияның басшылары бір үстелге отырып, клеткалы киімдер мен бас киімдер шафран түсті киімдермен үйлесті. Бірақ қуаныш тез қайғыға ұласты. Брюс Дублиннің қоршауға толық дайын екенін және теңіз арқылы жеткізілген азық-түлікпен жақсы қамтамасыз етілгенін білді. Сонымен қатар, қала тұрғындарының ынтасы оған үмітін жоюға мәжбүр етті. Қала ішінде бірнеше күн болғаннан кейін, ол Тиррелді құны төленген соң босатып, қаладан шығып кетті. Бірақ ол жорығын бастағанда, шешімінен өкінгендей болды және Лейкслипте қайта тоқтады. Ұзақ тоқталғаннан кейін, ол оңтүстікке қарай жорығын жалғастырып, Ирландияны тастап, ағасын соғысты аяқтауға қалдырды.

Генерал Монк

Үш патшалық соғысынан кейін қамал ішінара бұзылып, артиллериядан көп зардап шекті. "Англия парламенті король Чарльзға қарсы соғыс жариялағанда, ирландтар Стюарттарға адалдық танытты, ал Кастлкноктың лордтары ұлттық қозғалысқа қосылып, өз бекіністеріне патшалық туды орнатты. Сол күні олардың тағдыры белгілі болды. Генерал Монк Дублиннен күшті әскер және қамау құралдарымен келіп, қамалға шабуыл жасады (1642). Ішіндегі жағдай алғашқы Тиреллдер заманындағыдай еді. Биік қабырғалар, терең терезелер, төмен және көлеңкелі бөлмелер, ал ауыр емен орындықтары соғыс машиналарын еске түсірді, тұрмыстық заттар емес. Бірақ гарнизон қорғануға жеткіліксіз күшті болды. Қатты артиллериялық оқ ату басталды, қабырғалар негізінен дірілдеді, қорғаушылардың сексенін жойғаннан кейін, шабуылға өту сигналы берілді және қамал басылып алынды. Гарнизон батырлықпен күресті, бірақ республикашылдардың жүрегінде мейірім болған жоқ. Тірі қалғандар әскери сотта тыңдалды, мемлекетке қарсы күрескені үшін кінәлі деп танылды және олар батыл қорғаған қабырғаларынан дарға асылды. Монк Дублинге оралғаннан кейін, қамалда күшті күш қалдырды, себебі, көп бұзылғанмен, ол әлі де маңызды стратегиялық орын болатын. Бірақ оның күндері санаулы еді."

Оуэн Ро О'Нилл

Дублинге (1647) қарай жорық жасағанда, Кастлкноктың ағылшындардың бақылауында екенін анықтағаннан кейін, оларды шығарып алуға шешім қабылдады. Бұл шабуылды болдырмауға тырысты. Полковник Тревор кавалерия жасағымен пайда болды, бірақ олар жеңіліске ұшырады, ал О'Нилл тағы да қоршау салды. Бұл бекініс үшін тым ауыр болды, ол бұрыннан құлауға жақын еді; ол капитуляциялап, ирланд батырының қолында соңғы демін берді.

Қазіргі күн

Ескі қабырғалардың ішіндегі жасыл учаске Сент-Винсент-де-Пауль шіркеуінің дін қызметкерлерінің зираты ретінде пайдаланылады, және жастық шағында қайтыс болған көптеген ынталы миссионерлер осы жерге жерленген. Бұл өте жақсы идея болды. Көптеген батырлардың қанымен суланған, «батылдардың» қабірлерін сақтаған бұл жер қасиетті зиратқа айналды. Мұнда Ирландияның жауынгері мен дін қызметкері қатар жатыр. Бірі Ирландияның дүниелік мүддесі үшін, екіншісі оның рухани құтқарылуы үшін күресті.