Аустралиядағы Хұ Ван ғибадатханасы: Қазақстан мұрасы

Кіріспе

Атертон қаласындағы тарихи құрылым, Квинсленд штаты, Австралия. Хау Ванг ғибадатханасы – Гербертон жолында, Атертон қаласында орналасқан, мұраға алынған бұрынғы ғибадатхана және қазіргі мұражай. 1903 жылы салынған бұл ғибадатхана Аустралия және Жаңа Зеландиядағы ең көне түпнұсқа қытай ғибадатханаларының бірі. Ол Хоу Ван Миау, Атертон Джосс үйі және Атертон қытай ғибадатханасы деген аттармен де белгілі. Бұл Хоу Ванға арналған Қытайдан тыс жердегі сирек кездесетін екі-үш ғибадатхананың бірі және Квинсленд штатындағы жалғыз ағаштан және темірден салынған ғибадатхана. Ғибадатханада көптеген түпнұсқа заттар сақталған. Олардың көп бөлігі 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында, осы ғибадатхана үшін арнайы Қытайда жасалған. Олардың ішінде шамамен 1895 жылы жасалған қоңырау және көптеген күрделі өрнектермен кесілген ағаш панельдер бар. Бұл ғибадатхана бір кезде ағаш кесушілер, базар бағбандары және жүгері өсірушілер болып жұмыс істеген 1000-нан астам қытай тұрғыны үшін әлеуметтік-діни орталық болған. Ғибадатхана мен оның тұрған жерін қытай отбасылар тобы сатып алып, Квинсленд Ұлттық қорына сыйға тартқан. 1992 жылдың 21 қазанында Квинсленд мұрасының тізіліміне енгізілді. Ғибадатхананың қалпына келтіру жұмысы 2002 жылдың 15 қыркүйегінде аяқталды, қазір оған өнер галереясы мен ақпараттық орталық кіреді. Ғибадатхана мен галерея аптаның алты күні жұртшылыққа ашық (дүйсенбі күндері жабық).

Тарих

Атертон қытай ғибадатханасы 1903 жылы Атертон қаласындағы қытайлар ауданының тұрғындары жергілікті құрылыс материалдарын пайдаланып, Қытайдан арнайы тапсырыспен әкелінген жиһаздармен бірге салған. Бұл ғибадатхана қала мен айналасындағы мыңнан астам адам үшін әлеуметтік және рухани орталыққа айналды. Атертон қытай ауданы – 19 ғасырда Австралияда алтын кендерінде жұмыс істеу үшін келген қытайлардың мекені болған көптеген шағын елді мекендердің бірі. Осы қытайлардың көпшілігі Қытайдың оңтүстік-батысындағы кедей аудандардан келген ер адамдар еді және олар өздерінің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін үйлеріне оралғанға дейін осы жерде жұмыс істеуді жоспарлаған. Өзара көмектесу және отанымен байланыс сақтау үшін олар бірге тұрып, жұмыс істеді, еуропалықтардың қоныстарында немесе олардың шетінде мұндай қытай аудандарын құрды. 1870 жылдары қытай шахтерлер Солтүстік Квинслендке көптеп келді, өйткені Палмер және Ходжкинсон өзендерінде алтын табылғаннан кейін. Еуропалықтар оларды күдікпен және жаугершілікпен қарады, себебі олардың саны еуропалықтардан көп еді, сондай-ақ жаңадан ашылған кен орындарында жұмыс істеуге тыйым салынды. Осы себептерге және Палмер өзенінің маңызы азайғандықтан, көптеген қытайлар өмір сүрудің басқа жолдарын іздеп оңтүстікке көшті. Олар 1880 жылдардың басында Атертон аймағына келді, еуропалық ағаш кесушілермен жұмыс істеді және Приордың қалтасының жанындағы Пьебальд сағасының қарсы бетінде лагерь құрды. 1885 жылы бұл аймақ зерттелді және ресми түрде Атертон деп аталды. Жер сатылымы жүзеге асты, бірақ қытайларға жер иеленуге рұқсат берілмеді, көптегендері еуропалықтармен жалға келісімшарттарын жасап, шаруашылықпен айналыса бастады. Олар жақын жердегі қалаларды азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін жеміс-жидек және көкөніс өсірді, сондай-ақ Солтүстік Квинслендте жүгері өсіруді бастады, ол маңызды коммерциялық дақылға айналды. Қытай ауданы Атертон және оның айналасындағы қытай халқына қызмет көрсету үшін өсті және 1897 жылға қарай дамыған тұрғын және сауда орталығына айналды. 1890 жылдары қазірдің өзінде үлкен қауымға қызмет ету үшін ғибадатхана салу туралы шешім қабылданды. Қаржы жиналды және Қытайдан жиһазға тапсырыс берілді. 1903 жылы ғибадатхана жергілікті самырсын, қара бұршақ ағашы және толқынды темірден салынды. Австралиядағы ғибадатханалар көбінесе кірпіштен салынатын, ал алдыңғы қабырғаның кірпіштен жасалғандай боялуы, егер ол қолжетімді болғанда, қауым кірпіштен салынған ғибадатхананы қалағандығын көрсетеді. Ғибадатхана кешені Хоу Ванг құдайына арналған ғибадатханадан, қонақ бөлмесінен, асханадан және қоймадан тұрды. Онда күзетші тұратын жері де, аудандардан келген қонақтарға жатақхана да болды. 1900 жылдардың басында, Қытай ауданының өркендеген кезінде, ғибадатхана мыңнан астам адам үшін әлеуметтік және рухани орталық болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін аудандағы ауыл шаруашылығы жерлерін жалдауға байланысты қытайлық шарттар күшін жойды және олар әскери қоныстанғандарға берілді. 1920 жылдары Қытай ауданының және оның айналасындағы фермалардың көптеген тұрғындары оңтүстікке немесе жақын жағалау қалаларына көшіп кетті. Қытай ауданындағы көптеген ғимараттар бұзылып, алынып тасталды, ал кейбіреулері жергілікті жерде қайта пайдаланылды. Ғибадатханада бірнеше қарт адамдар қалды. Кейбір жөндеу жұмыстары жүргізілсе де, оны қолдауға ешкім болмағандықтан, ғибадатхана құлдырап кетті. 1956 жылы болған дауыл пагоданы қиратты, оның орнына шатыр салынды. Судың ағып кетуінен де зақым келді. 1960 жылдары Хоу Ванг және басқа да құдайлардың бейнесі бар артефакттар ғибадатханадан алынып тасталды. Кейбір артефакттар кейін қайтарылды. Ғибадатхана 1970 жылдардың басына дейін ғибадат ету үшін ара-тұра пайдаланылды және осы кезеңмен байланысты заттарды сақтап тұрды. Ғибадатхана орналасқан жерді 1965 жылы бірнеше жергілікті қытай отбасылары сатып алды. 1975 жылы ғибадатхананы біраз уақыттан бері білетін Квинслендтің Ұлттық қоры зерттеу жұмыстарын бастау үшін қаржы жинады. 1977 жылы аймақ зерттелді, өйткені Фонг Он отбасы ғибадатхананың сақталуын қамтамасыз ету үшін оны Қорға тапсырды. Сол кезде ғибадатханадағы қалған артефакттарды тізімдеу жұмыстары басталды. 1980 жылы ғибадатхана Қорға берілді және ғимараттарды қалпына келтіру жұмыстары басталды. Қазір ол музей ретінде жұмыс істейді.

The Atherton Chinese Temple was built in 1903 by the community of the Chinatown at Atherton using local materials for construction and furnishings ordered especially from China. It provided a social and spiritual focus for over a thousand people in the township and the surrounding area. Atherton Chinatown was one of many small settlements that developed in Australia during the nineteenth century as homes for the Chinese sojourners who arrived in great numbers to work on the goldfields. Most of these Chinese were males who came from poor areas in south west China and intended to work here until they had gathered enough capital to assure their financial security on their return home. For mutual support and to maintain contacts with their homeland, they lived and worked together, creating such Chinatowns within European settlements, or on their fringes. Chinese diggers flocked to north Queensland in the 1870s in large numbers following the discovery of gold on the Palmer River and on the Hodgkinson. They were regarded with suspicion and hostility by Europeans, who they greatly outnumbered, and were barred from working on newly discovered mineral fields. Because of this, and as the Palmer River field was faded in importance, most Chinese moved south looking for other means to make a living. They arrived in the Atherton area in the early 1880s, working with European timber getters, and set up a camp on the opposite side of Piebald Creek to the tiny European settlement of Prior's Pocket. In 1885, this area was surveyed and officially named Atherton. Land sales took place and although the Chinese were not allowed to own land, many entered into leases with Europeans and began farming. They grew fruit and vegetables to supply nearby towns and pioneered the growing of maize in north Queensland, which became an important commercial crop. Chinatown grew to service Chinese people in and around Atherton and by 1897 was a thriving residential and commercial centre. In the 1890s, it was decided to build a temple to serve what was now quite a large community. Funds were collected and furnishings were ordered from China. In 1903, the temple was constructed of local cedar and black bean timber and corrugated iron. Brick was the material usually chosen for temples in Australia and the painting of the front wall to resemble this material suggests that the community would have preferred brick, had it been readily available. The temple complex consisted of a temple dedicated to the god Hou Wang, a feasting hall, kitchen and store. It had living quarters for a caretaker and provided accommodation for those visiting the temple from the outlying district. During the 1900s, when Chinatown was at the height of its importance, the temple was a social and spiritual centre for over a thousand people. Following the First World War, Chinese leases on agricultural land in the district were revoked in favour of soldier settlers. During the nineteen twenties, most of the inhabitants of Chinatown and the surrounding farms moved south or to nearby coastal towns. Many of the buildings in Chinatown were demolished and removed, some being reused locally. A caretaker remained at the temple which was used by a few old men who remained in the township. Although some repairs were carried out, without a community to support it, the temple fell into disrepair. A cyclone in 1956 blew away the pagoda, which was replaced by a lean to. Damage also occurred from water leakage. In the 1960s artefacts were removed from the temple, including the image of Hou Wang and other gods. Some of these artefacts have since been returned. The temple was used intermittently for worship until the early 1970s and contains objects connected with this later use. The land on which the temple stands was purchased in 1965 by several local Chinese families. In 1975, the National Trust of Queensland, who had been aware of the temple for some time, gained funding to begin investigative work. In 1977 the area was surveyed, as the Fong On family had offered the temple to the Trust to ensure its preservation. At about the same time cataloging of the remaining artefacts in the temple began. The temple was transferred to the Trust in 1980 and conservation work on the buildings began. It is now interpreted as a place museum.

Сипаттама

Ғибадатхана кешені бұрынғы Қытай ауданы орналасқан ашық, шөпті жерде орналасқан. Оның орналасуы ғимараттардың ең қолайлы жерін және бағытын таңдау үшін геомантия қолданылғанын көрсетеді. Кешен дәстүрлі қытай үлгісінде тасқырлы темірден және жергілікті ағаштан салынған ғибадатхана, зал, асхана және қоймадан тұрады. Ғимараттар көшеден әсемдік қоршаумен және қақпамен бөлінген, олар фотосуреттер мен археологиялық зерттеулер негізінде қайта жаңартылған. Ғибадатхана ғимаратының алдында жаңа негізге орнатылған бастапқы шатырдың жоғарғы бөлігінен тұратын пагода орналасқан. Ішкі кеңістік кіреберіс бөлігімен және есіктермен бөлінген, құрбандық алаңы мен көктегі құдық орналасқан бөлмеден тұрады. Бұл пагоданың көтерілген шатыры, жарық түсіру және құпиялы иіс суының жоғары көтерілуі үшін арналған. Ол жаңбырдан сақтау үшін шынымен жабылған және адамның кемшіліктерін бейнелеу үшін қасақана бұрмаланған тіреулерге сүйеніп тұр. Ғибадатхананың ішкі қабырғалары сырланбаған самырсын ағашымен қапталған, ою-өрнектермен, боялған металл панельдермен және Қытайдан әкелінген ғибадатхана жиһаздарымен безендірілген. Көптеген ою-өрнектер қызыл және алтын бояумен әшекейленген. Құрбандық алаңына қарап тұрғанда, ғимараттың сол жағындағы есік көршілес қоғамдық залға кіруге мүмкіндік береді. Бұл қарапайым, функционалды ғимарат, онда күзетшіге арналған жатын бөлмесі және жиналыстар мен салтанатты банкеттерге арналған бөлме бар. Ғибадатханадағыға ұқсас шамхана терезесі бар және боялмаған қабырғаларда қытайша жазбалар мен граффитилер сақталған. Залдың артында дүкен мен ас үй орналасқан екі кішкентай ғимарат бар. Екеуі де ағаштан жасалған, қабырғалары қапталған, ішкі бөлігі сырланбаған, едені топырақтан жасалған. Ас үйде металлдан жасалған оттық орны бар. Бұл екі ғимараттың көп бөлігі қайта жаңартылған. Ғимараттар қатты ағаш тіреулерге тігілген. Құрылымдық элементтер қара бұршақтан (Castanospermum australe) жасалған, ал төбелер, қабырға қаптамалары және ағаш бұйымдары қызыл кедрден (Toona australis) жасалған. Қызыл пенда мен Калантис, консервация жұмыстары кезінде бұрын қолданылмайтын ағаштардың орнына қолданылған. Бұл екі ағаш түсі жағынан түпнұсқаға өте жақын. Бөтелкелермен шекараланған жолдар, шошқа пісіру орнының орнын көрсететін ойықтар және археологиялық қалдықтар сақталған. Уақытша сақтауға алынған заттар консервацияланғаннан кейін ғибадатханаға қайта орналастырылуда. Оларға ою-өрнектер, ою-өрнектелген тулар және тұғырымен бірге ғибадатхана қоңырауы жатады. Сондай-ақ, археологиялық жинақтар да бар.

The temple complex is situated in an open, grassed area which is the site of the former Chinatown. Its positioning suggests that geomancy was used to select the most auspicious site and alignment for the buildings. The complex consists of a temple, hall, kitchen and store constructed of corrugated iron and local timbers in a traditional Chinese form. The buildings are marked off from the street by an ornamental picket fence and gate which have been reconstructed from photographs and archaeological investigation. The temple building is fronted by a pagoda consisting of the upper section of the original roof mounted on a new base. Inside, the space is divided into an entrance area separated by doors from the area which contains the altar and a heavenly well. This is a section of raised pagoda roof which is designed to admit light and to allow incense to rise from the large burner below. It is glazed to keep out rain and is supported on posts which display a deliberate irregularity to symbolize human imperfection. The interior of the temple is lined with unpainted cedar and is decorated with carvings, painted metal wall panels and temple furnishings which were imported from China. Much of the carving is embellished with vermilion and gold paint. On the left side of the building as one faces the altar, a door provides access to the adjacent community hall. This is a plainer, more functional building and contains a bedroom for the caretaker, and a room for meetings and ceremonial banquets. There is a clerestory similar to the one in the temple and evidence of Chinese notices and graffiti survive on the unpainted walls. Behind the hall are two small buildings which contained a store and kitchen. Both are timber framed and clad, unpainted inside with earth floors. The kitchen has a galvanised fire recess. Much of these two buildings has been reconstructed. The buildings are raised on hardwood stumps. Structural members are made of black bean (Castanospermum australe) and the ceilings, wall linings and joinery are made from red cedar (Toona australis). Red Penda and Kalantis have been substituted for these no longer common timbers where reconstruction work was necessary for conservation. Both of these timbers are very close to the original in appearance. Paths edged with upturned bottles, an indentation which indicates the position of the pig roasting pit and archaeological remains survive. Artefacts which were placed in temporary storage are being replaced in the temple as they are conserved. These include carvings, carved banners and the temple bell on its stand. There are also substantial archaeological collections.