Захо көпірі (Делал көпірі): Ирактың Күрдистан аймағындағы ежелгі тас көпір. 115 метрлік, 16 метрлік биіктігі. Делал – жергілікті батыр, көпірдің құрметіне аталған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Делал, Захо көпірі, Пира Делал немесе Пирди Делал ("Делал көпірі" күрд тілінде), көбінесе Пира Бери деп те аталады, – Ирактың Курдистан аймағындағы Захо қаласындағы Хабур өзені үстінен салынған ежелгі тас көпір. Көпірдің ұзындығы шамамен 115 метр, ал биіктігі 16 метрді құрайды.
Delal, Zakho Bridge, Pira Delal or Pirdí Delal ("The Bridge Delal" in Kurdish), informally known also as Pira Berî, is an ancient stone bridge over the Khabur river in the town of Zakho, in the Kurdistan Region of Iraq. The bridge is about 115 metres long and 16 metres high.
Этимология
"Пир" термині күрд тілінде "көпір", ал "делал" – "құрметті немесе әдемі" деген мағына береді. Сондықтан "Пира Делал" дегеніміз – "әдемі көпір" (бірақ бұл эстетикалық мағынада емес, көбірек ерекшелікпен байланысты). Бұл атау көпірге жергілікті халық пен туристердің қалай қарайтынын көрсетеді. Көпір Делалдың құрметіне Делал деп аталған, ал Захо қаласы осы Делал туралы мифқа байланысты, көпірдің пайда болу тарихына орай, Захока Делал (Делалдың Захосы) деп аталады (төменде қараңыз).
The term pir means "bridge" and delal means "dear or beautiful" in Kurdish, "Pira Delal" means "beautiful bridge" (though not in an aesthetic sense, but more of something that is unique). The name reflects the way the bridge is seen among the local people as well as tourists. The bridge was named Delal and the city of Zakho is called Zakhoka Delal (Delal's Zakho) in the honor of Delal, a heroine figure associated with a myth regarding the origins of the bridge (see below).
Тарих
Пира Делал алғаш рет рим дәуірінде салынған деп саналады, ал қазіргі құрылысы Аббаси дәуірінде тұрғызылған болуы мүмкін. Курдистанның түкпір-түкпірінен келген күрдтер Пира Делалды бейбітшілік пен отбасылық демалыс орны ретінде барып қайтады. Көпірдің салынуына байланысты айтылатын аңыздың бірінде, көпірдің ешқайсысына ұқсамайтын болуын қамтамасыз ету үшін құрылысшының қолы кесілгендігі айтылады.
Pira Delal is believed to have been first built during the Roman era, while the present structure appears to be from the Abbasic era. Kurds from all over Kurdistan visit Pira Delal as a monument of peace and enjoyment with the family. One of the legends regarding construction of the bridge relates that the hands of the builder were amputated to ensure that the bridge would remain unique.
Аңыз
Көпке тараған аңыз бойынша, Бохтан әмірі Тигр өзеніне көпір салып беру үшін шебер құрылысшыны шақыртқан. Көпір салынған соң, әмір құрылысшының оң қолын кесіп тастады. Бұл оның көпірде жасаған еңбегі үшін сыйлық ретінде болды, сондай-ақ ол ешқашан басқа жерде осы көпірдей сапалы көпір салмауы үшін жасалды. Құрылысшы Захо қаласына келгенде, қала әкімі одан Хабур өзенінің екі жағын қосатын көпір салуды сұрады. Құрылысшы Бохтан әмірінің қолын кескеніне қарамастан, сұранысты қабылдады. Бірақ құрылысшылар көпірдің ортасына жеткен сайын, ол құлап түсе беретін. Мұны шешу үшін қаладағы бір болжаушы құрылысшыға: «Кім көпірге бірінші аяқ басса, адам не мал болсын, оны құрбандық ретінде көпірдің астына жерлеу керек», – деді. Бір күні құрылысшының немере қызы Делаль итімен бірге оның тамағын әкелді. Құрылысшы бастапқыда қуанды, себебі ит немере қызынан бұрын жүгіріп келе жатқан еді, демек ол көпірге бірінші аяқ басады деп ойлады. Алайда, олар көпірге жақындағанда, ит тоқтап, мұрынмен иіскей бастады, соның салдарынан Делаль көпірге бірінші аяқ басқан. Делальдің көпірге бірінші жеткенін көрген құрылысшы қорқып, қысқа уақытқа есінен таныды. Есіне келген соң, құрылысшы Делальға көпірдің тарихын айтты. Делаль қаласы үшін өмірін беруге дайын екенін құрылысшыға жеткізді. Сондықтан құрылысшы оны көпірдің астына жерледі. Делалдың күйеуі оқиғаны естіп, қалаға келгенде, пике алып, көпірдің астын қазуға кірісті. Ол қазып жатқанда, жерленген әйелі Делальдің дауысын естіді, ол қазуды тоқтатуға және қазу арқылы оны физикалық түрде жарақаттамауға бұйрық берді, сондай-ақ ол осы көпірді қолымен ұстап тұрғысы келетінін және мәңгілікке сол жерде қалуға ниеттенгенін мәлімдеді. Соңында ол тоқтады және оның тағдырын қабылдады. Осыдан бері қала тұрғындары көпірдің бір жағындағы тастардың арасында екі ұзын өсімдік өсіріп, оларды Делальдің шашының өрімдері деп есептейді.
According to a common myth associated with the bridge, the prince of Bohtan had ordered a skilled constructor to build him a bridge on the Tigris river. Once the bridge was complete, the prince chopped off the right hand of the builder as a reward for the good work he had done on the bridge, and so that he may never build another bridge that was as well crafted as anywhere else. When the builder arrived in Zakho city, the mayor of the city requested the builder to build a bridge that will connect the two sides of the Khabur river that goes to Zakho. The builder accepted the request in spite of the Bohtan prince who had cut off his right hand. When the builder got to the middle part of the bridge, it would always collapse. To solve this, one of the fortune tellers in the city notified the builder that he should bury whoever sets foot on the bridge first, man or beast, under it as a sacrifice. A day later, the builder's niece Delal was fetching him his lunch with her dog. The builder was initially content because the dog was running in front of his niece and thus he thought that the dog will be the first to step on the bridge. However though, as soon as they approached the bridge, the dog stopped and got busy sniffing, so Delal stepped on the bridge first. As the builder saw Delal reaching the bridge first he went into shock and fainted for a brief period of time. After regaining his consciousness, the builder told Delal about the story of the bridge. Delal informed the builder that she is ready to sacrifice her life for her city. So the builder ultimately buried her under the bridge. When Delal's husband arrived to the city after knowing what had happened, he took a pick axe and started digging under the bridge. While he was digging, he heard his buried wife Delal's muffled voice commanding him to refrain from digging and that he is physically hurting her with his digging, declaring that she wants to keep holding this bridge together with her arms and to stay there for all eternity. He eventually ceased and accepted her fate. Since then the inhabitants would grow two lengthy plants in one of the gaps between the stones on one side of the bridge, and would think of them as Delal's hair braids.