Кіріспе

Неміс өнеркәсібінің өкілі және соғыс қылмыскері

Пол Плейгер (28 қыркүйек 1899 – 22 шілде 1985) – неміс кәсіпкері және басқарушы, нацистік Германияның соғыс экономикасын басқаруға қатысқан. 1937 жылдан бастап Герман Геринг атындағы Рейхсверке бас директоры болды, ал 1942 жылы оның қадағалау кеңесінің төрағасы болды. 1941 жылдан бастап ол көмірмен жабдықтау жөніндегі рейхтік өкілі және Рейхтік көмір бірлестігінің төрағасы қызметін атқарды. Нюрнбергтік әскери трибунал оны соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін кінәлі деп тапты және он бес жылға бас бостандығынан айырды.

Ерте өмір және мансап

Шахташының ұлы Плейгер 1913-1917 жылдары құлыпшы және токар болып оқыды, содан кейін Эльберфельдтегі инженерлік-техникалық мектепке түсті. Одан кейін ол Дортмундтағы "Харпен" кен компаниясында инженер болып жұмыс істеді. 1925 жылдың қаңтарында ол Спрокхёвельде өзінің "Пол Плейгер Maschinenfabrik" жеке компаниясын құрды, ол кен өндіруге арналған машиналар мен жабдықтар шығаратын зауыт болды. 1932 жылдың наурыз айында ол нацистік партияға қосылып, Спрокхёвельдегі жергілікті ұйым жетекшісі (Ortsgruppenleiter) болды. Кейіннен ол партияның алтын белгісімен марапатталды. 1933 жылы ол партияның әскерилендірілген бөлімі – Штурмбатальонға (SA) қабылданып, SA штурмфюрері шеніне ие болды, сондай-ақ Вестфалия Оңтүстік аймағының (Gau Westphalia South) экономикалық кеңесшісі болды, оның басшысы Гаулейтер Йозеф Вагнер еді.

Нацистік Германиядағы мансап

1934 жылдың қарашасында Гитлердің экономикалық мәселелер жөніндегі кеңесшісі Вильгельм Кепплердің өтініші бойынша Плейгер оның Берлиндегі кен өндіруді дамытумен айналысу үшін жұмысқа орналасты. 1936 жылдың қазан айында Герман Геринг басқаруымен Төрт жылдық жоспар құрылғанда, Плейгер шикізат кеңсесінің темір бөлімін басқарды. 1937 жылдың шілдесінде Геринг Плейгерді жаңадан құрылған Reichswerke Hermann Göring кен өндіру және темір өңдеу конгломератының бас директоры етіп тағайындады. Оның басшылығымен ол Еуропадағы осындай ірі кәсіпорынға айналды, Австриямен Аншлюс және Чехословакия мен Польшаны басып алу арқылы кеңейді. 1940 жылы ол 600 000-нан астам жұмысшыны жұмысқа алды. Плейгер 1939 жылдан бастап Vorstand (басқару кеңесі) құрамында қызмет етіп, 1941 жылы төраға болды. 1942 жылдың мамырында ол Пауль Корнердің орнын басып, Aufsichtsrat (қадағалау кеңесі) төрағасы болды және 1945 жылдың мамырында нацистік режим құлағанға дейін осы лауазымда қалды. 1938 жылдың қаңтарында ол Wehrwirtschaftsführer (Соғыс экономикасының басшысы) болып тағайындалды. Франция мен Люксембургті басып алғаннан кейін Плейгер Лотарингия мен Люксембургтің темір кен аймақтарына сенімді тұлға (Treuhänder) болып тағайындалды. 1941 жылдан бастап Альберт Шпеердің қару-жарақ кеңесіне де қатысты. Reichswerke Hermann Göring бас директоры ретінде Плейгер нацистік Германияның ең ықпалды экономикалық шенеуніктері мен мемлекеттік кәсіпкерлерінің бірі болды, сонымен қатар көптеген басқа корпорацияларда қадағалау және атқарушы кеңестерде де қызмет етті. 1941 жылдың тамызынан 1943 жылға дейін менеджер, ал 1943 жылдан 1945 жылға дейін Berg und Hüttenwerksgesellschaft Ost (Шығыс тау-кен және металлургия компаниясы) басқармасының төрағасы болды. Кеңес Одағына шабуылдан кейін, оған Wirtschaftsorganisation Ost (Шығыс экономикалық ұйымы) көмір және болат секторына жауапкершілік берілді және ол Шығыс экономикасының бүкіл рейх өкілі болып тағайындалды. 1941 жылдың 25 наурызында Плейгер жаңа Reichsvereinigung Kohl (Райх Көмiр Ассоциациясы) төрағасы болды, оған он төрт көмір өндіруші, дистрибьютор және тұтынушы өкілдері кірді. Сонымен қатар ол Reichsbeauftragter für die Kohlenversorgung (Көмiрмен жабдықтау жөніндегі рейх комиссары) болып тағайындалды, оның ішінде оккупацияланған аумақтар үшін де. 1943 жылы Геринг Пруссияның премьер-министрі ретінде Плейгерді Пруссияның Мемлекеттік кеңесіне тағайындады. 1943 жылдың 10 мамырында Плейгер семсерлі Соғыс Еңбегі үшін жасақталған "Рыцарь кресті" орденін алды. Герингтің ұзақ жылдар бойы адал қолдаушысы болған Плейгер, 1943 жылдың қаңтарында рейхмаршалдың елу жылдық мерейтойына орай, оған бір миллион рейхсмарка сыйлық берді, оның жүз мыңы Reichswerke Hermann Göringтен, ал қалғаны Рейх Көмiр Ассоциациясы бақылап отырған қордан берілді.

Соғыстан кейінгі сот және кейінгі өмір

Өзінің көптеген өндірістік басқарушылық лауазымдарында Плейгер оккупацияланған аумақтардың адам және материалдық ресурстарын қанауға жауапты болды, осыған байланысты мәжбүрлеу және жазалау шаралары да оның үлесінде болды. Министрліктер ісі бойынша Нюрнбергтегі Халықаралық әскери трибунал өткізген соңғы сот процесінде ол бейбітшілікке қарсы қылмыс, соғыс кезіндегі тонау және күштеп жұмыс ішінде пайдалану қылмыстарымен айыпталды. Оның қорғаушыларының қатарында Роберт Серватиус та болды, ол бұрын Нюрнберг процесінде Фриц Соукельді, ал дәрігерлер ісінде Карл Брандтты қорғаған, сондай-ақ кейін Адольф Эйхманды қорғауға кіріскен. Екінші және үшінші айыптамалар бойынша кінәлі деп танылған ол 1949 жылғы 13 сәуірде 15 жылға бас бостандығынан айырылды. Бірақ 1951 жылғы наурыз айында Ландсберг түрмесінен мерзімінен бұрын босатылып, Спрокхёвельдегі компаниясының директорлар кеңесіне, Pleiger Gruppe-ге қайта оралды. Ол соғыстан кейін уақытша басқаруға алынған компаниясын қайта құруға өзінің күшін жұмсады.