Қырғыз соғысы және Венгриядағы төңкеріс кезеңі (1918-1920)

Кіріспе

Венгриядағы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең (1918–20)

1918 және 1920 жылдар аралығында Венгрияда төңкерістер мен араласулар кезеңі болды. Бірінші Венгр Республикасы 1918 жылы Астер төңкерісі барысында Михай Кароли тарапынан құрылды, бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен Австро-Мажар империясының қирауынан кейін болды. 1919 жылдың наурыз айында республика тағы бір төңкеріспен құлатылып, Венгр Кеңес Республикасы құрылды. Шешілмеген жанжалдар Венгрия мен көрші мемлекеттері (Румыния Корольдігі, Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі, сондай-ақ қалыптасып келе жатқан Чехословакия) арасында соғыстарға әкелді. Соғыстың соңғы кезеңінде екі тараптан да 120 000-нан астам әскер қатысты. Өкіметке келгеннен кейін бір апта ішінде көрші елдерге жоғалтқан жерлерді қайтаруге уәде берген Кун, 20 мамырда венгр әскерлері Жоғарғы Венгрияға басып кірген кезде Чехословакияға соғыс жариялады, нәтижесінде бірнеше апта ішінде оңтүстік аймақтар басып алынды. Венгр әскерлерінің ілгерілеуіне байланысты одақтастар Венгрия үкіметіне қысым көрсетуді бастады. Үш апта ішінде Кунның ресейлік қолдауға қатысты уәделері орындалмады, Франция Кунға ультиматум бергеннен кейін Венгрия жаңадан жарияланған Словак Кеңес Республикасынан күшін кері тартыуға мәжбүр болды, сонымен қатар румын әскерлері Тисантулден шегінетініне кепілдік берілді. Бірақ румындық тарап француз басшылығының кепілдіктерін елемеді және Тиса өзенінің шығыс жағалауында қалып қойды. Венгрия үкіметі Румынияға одақтастардың еркін таңдауға мүмкіндік беретінін және дипломатиялық шешімдермен мәжбүрленбейтінін көріп, әскери күшпен қатерді біржола жоюға шешім қабылдады. Венгрия румындарды Тисантулден қууды, румын армиясын жоюды және тіпті Трансильванияны қайтарып алуды жоспарлады. Алайда, венгрлік шабуыл румын армиясымен жеңіліске ұшырады. Барлық бұрынғы уәделерге, келісімдерге және кепілдіктерге қарамастан, румындар Тиса өзенінен өтіп, Венгрия астанасы Будапештке қарай жылдам ілгеріледі. 4 тамызда, Кун Венаға қашып кетуінен үш күн бұрын қала құлдырады. Венгр Кеңес Республикасының жойылуы және 1919 жылдың тамызында Румынияның Будапешті қоса, Венгрияның бір бөлігін басып алуы соғысқа нүкте қойды. Румын әскерлері 1920 жылдың наурызында Венгриядан көптеген тауарларды алып кетті, оларды соғыс өтемақысы деп есептеді.

There was a period of revolutions and interventions in Hungary between 1918 and 1920. The First Hungarian Republic was founded from the ruins of the Austro Hungarian Empire by Mihály Károlyi during the Aster Revolution in 1918, at the end of World War I. In March 1919, the republic was overturned by another revolution, and the Hungarian Soviet Republic was created. Unresolved conflicts led to wars between Hungary and its neighbor states (Kingdom of Romania, Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes and the evolving Czechoslovakia diplomatically in the conflicts. By the war's final stage, more than 120,000 troops on both sides were involved. Appealing to Hungarians with promises of regaining the land lost to neighboring countries within a week of his rise to power, Kun declared war upon Czechoslovakia as Hungarian forces invaded Upper Hungary on May 20, capturing southern territories within weeks. In the face of advancing Hungarian troops, the Allies began to put pressure on the Hungarian government, and within three weeks with Kun's assurances of Russian support failing to materialise, Hungary was forced to withdraw from the just proclaimed Slovak Soviet Republic after Kun had been given an ultimatum by France, together with a guarantee that Romanian forces would retreat from Tiszántúl. The Romanians disregarded the guarantees of the French leadership and remained on the eastern banks of the Tisza River. The Hungarian government, claiming to impose the will of the Allies on Romania and seeing that it would not be compelled by diplomatic solutions, resolved to clear the threat by military force once and for all. Hungary planned to throw the Romanians out of Tiszántúl, destroy the Romanian Army and even retake Transylvania. However, the Hungarian offensive was defeated by the Romanian Army, and despite all previous pledges, agreements, and guarantees, the Romanians crossed the Tisza and quickly advanced towards the Hungarian capital, Budapest. It fell on August 4, only three days before Kun escaped to Vienna. The destruction of the Hungarian Soviet Republic and the Romanian occupation of parts of Hungary proper, including Budapest in August 1919, ended the war. The Romanian troops withdrew from Hungary in March 1920 after they had seized large amounts of goods from Hungary, which they regarded as war reparations.

Салдары

Венгрия-Румыния соғысынан кейін ел толығымен жеңіліске ұшырады. Румыния үкіметі, соғыс өтемақысы деп есептегендері үшін, елдің жылжымалы құрамының 50 пайызын, малдың 30 пайызын және 20 000 вагон жемді талап етті, тіпті олардың шығындарын өтеуге де бағалады. 1920 жылдың басына қарай Румыния Венгриядан көптеген нәрсені тартып алды, оның ішінде азық-түлік, жүк машиналары, локомотивтер мен теміржол вагондары, зауыт жабдықтары, тіпті мемлекеттік кеңселерден телефондар мен теңкелерді алып кетті; венгрлер румындардың бұл әрекетін тонау деп қарады. Румыниялық оккупациядан кейін, бұрынғы "Қызыл террорга" жауап ретінде Миклош Хортидің "Ақ терроры" жүзеге асырылды. Венгрлер Хортидің басқаруындағы әскерге қажетті қару-жарақтан басқа барлық соғыс материалдарын беруге міндетті болды.