Кіріспе
Мексика тілдері тобы Миксе-зоке, /m/iː//h/eɪ/'s/oʊ/k/eɪ/ (сонымен қатар: Миксе-зоке, Мидже-соке, Мидже-соке) – тілдер отбасы, оның тірі мүшелері Мексикадағы Техуантепек мойыны мен оның төңірегінде сөйленеді. Мексика үкіметі үш Миксе-зоке тілін ресми тілдер деп мойындайды: 188 000 сөйлеушісі бар Миксе немесе айок, 88 000 сөйлеушісі бар Зоке немесе о’де пут, және 69 000 сөйлеушісі бар Пополука тілдері. Дегенмен, осы топтардың ішіндегі тілдердің әртүрлілігі зор. Glottolog 19 түрлі тілді тіркесе, ал Вихманның (1995) Миксе-зоке тілдерінің қазіргі жіктелуі 12 тіл мен 11 диалектті қамтиды. Миксе-зоке тілдеріне жататын, қолданыстан шығып кеткен тілдердің қатарында бұрын Чиапас штатының оңтүстік-шығыс жағалауындағы Тапачула қаласында сөйленген Тапачультек тілі де бар.
The Mixe–Zoque ,/m//iː//h//eɪ/'/s//oʊ//k//eɪ/ (also: Mixe–Zoquean, Mije–Soke, Mije–Sokean) languages are a language family whose living members are spoken in and around the Isthmus of Tehuantepec, Mexico. The Mexican government recognizes three distinct Mixe–Zoquean languages as official: Mixe or ayook with 188,000 speakers, Zoque or o'de püt with 88,000 speakers, and the Popoluca languages of which some are Mixean and some Zoquean with 69,000 speakers. However, the internal diversity in each of these groups is great. Glottolog counts 19 different languages, whereas the current classification of Mixe–Zoquean languages by Wichmann (1995) counts 12 languages and 11 dialects. Extinct languages classified as Mixe–Zoquean include Tapachultec, formerly spoken in Tapachula, along the southeast coast of Chiapas.
Тарих
Тарихи тұрғысынан алғанда, Миксе-Зоке тілдер отбасы Гватемаланың Тынық мұхиты жағалауына (яғни Соконуско аймағына) дейін кеңірек таралған болуы мүмкін. Терренс Кауфман мен Лайл Кэмпбелл басқа мезоамерикан тілдеріндегі көптеген қарыз сөздерге сүйене отырып, мезоамериканың ең ерте басым мәдениеті саналатын ольмектер Миксе-Зоке тілінде сөйлеген болуы ықтимал деген пікірді келтірді. Кауфман мен Джон Джюстсон сондай-ақ, La Mojarra Stela 1 тасындағы мәтіннің маңызды бөлігін дешифрлегендерін мәлімдеді. Олардың пікірінше, бұл мәтін ежегі Миксе-Зоке тілінде жазылған және исхмия жазуымен (кейбір зерттеушілер «Эпи Ольмек» деп те атайды) сақталған. Алайда, екеуінің де талаптары сынға ұшырады: Майкл Д. Коу мен Дэвид Стюарт исхмиялық жазулардың қазірге дейін табылған аз ғана мысалдарының жиынтығы кез келген дешифрлеуді сенімді негіздеуге жеткіліксіз деп санайды. Олардың Кауфман мен Джюстсонның дешифрлеуін басқа исхмиялық материалдарға қолдану әрекеттері нәтижесіз аяқталды. Вихманн (1995) басқа мезоамерикан тілдеріне қарыз ретінде ұсынылған кейбір Миксе-Зоке сөздерінің ішінде тек зоке тіліне тән сөздер бар екенін, миксе тіліне емес екенін айтады. Бұл қарыз алу кезеңін Прото-Миксе-Зоке тілінің өркендеген кезеңінен кейінгі уақытқа ықпалдайды. Дегенмен, Миксе-Зоке тілдерінің бөліну мерзімі кейінірек анықталды, сондықтан бұл аргумент бұрынғыдан әлсіздей түсті. Кейін Кауфман (2001) Миксе-Зоке тілінен басқа мезоамерикан тілдеріне қарыз сөздердің болуына сүйене отырып, Теотиуакан қаласында Миксе-Зоке тілінің болғанын дәлелдеді және Миксе-Зоке тілінің кейінірек Мезоамерикан тілдік аймағын анықтауда маңызды орын алған лингвистикалық ерекшеліктерді таратудағы рөлі зор екенін айтты.
Басқа отбасылармен генетикалық қатынастар
Миксе-зок тілдері бірнеше ұзақ мерзімді жіктеу ұсыныстарына енгізілген, мысалы, Эдвард Сапирдің ұсынған Панутия тілдік суперотбасының «Мексикалық панутиялық» тармағында, немесе Норман МакКуонның Макро-майя ұсынысының бір бөлігі ретінде, ол Миксе-зок тілдерін майя тілдерімен және тотонакан тілдерімен топтастырады. Өткен ғасырдың соңында Лайл Кэмпбелл көптеген бұрынғы салыстыруларды әдістемелік қателерге байланысты мойын бұрмады, бірақ Макро-майя ұсынысын ең перспективалы, бірақ әлі дәлелденбеген гипотеза деп санады. Жақында жарияланған екі мақалада Миксе-зок тілдерін тотонакан тілдерімен («Тотозокуан») немесе майя тілдерімен байланыстыратын дәлелдер ұсынылған.
Грамматикалық ерекшеліктері
Миксе-зокея тілдері басқа түйіндемелі және полисинтетикалық, морфологиялық жағынан күрделі етістіктермен және қарапайым есімдермен сипатталады. Грамматикалық субъектілер де, объектілер де етістікте белгіленеді. Эргативті құрылым мен жандылық және тақырыптық сипаттарына байланысты тікелей-кері жүйелер қолданылады. Миксе-зокея тілдеріндегі етістіктер морфологиялық тұрғыдан тәуелсіз және тәуелді екі негізгі сөйлем түрін ажыратады; етістіктер түсетін сөйлем түріне қарай әртүрлі аспектілік және жеке жұрнақтарды қабылдайды. Тәуелді сөйлемдерде қолданылатын бір және тәуелсіз сөйлемдерде қолданылатын екінші аспект маркерлерінің екі жиынтығы бар. Әрбір сөйлем түрінде үш аспект ажыратылады: аяқталмаған, аяқталған және болжамдық.