Кіріспе

Флорида пантерасы – Оңтүстік Флоридадағы Солтүстік Американың құлан (P. c. couguar) популяциясы. Ол қарағайлы ормандарда, тропикалық қатты жапырақты тоғайларда және аралас тұщы су батпақты ормандарда мекендейді. Оның ареалына Big Cypress Ұлттық қорығы, Everglades Ұлттық паркі, Флорида пантерасы Ұлттық жабайы табиғат қорығы, Picayune Strand штатының орман шаруашылығы, сондай-ақ Коллиер, Хендри, Ли, Майами-Дейд және Монро округтеріндегі ауылдық жерлер кіреді. Бұл АҚШ-тың шығысындағы құланның жалғыз расталған популяциясы және қазіргі таңда тарихи ареалының 5% -ын қамтиды. 1970 жылдары шамамен 20 Флорида пантерасы табиғатта қалған деп есептелді.

Сипаттама

Флорида пантерлері туған кезде дақты болады және көбінесе көк көздерімен дүниеге келеді. Пантера өскен сайын дақтары жоғалып, терісі толығымен қызыл-қоңыр түске айналады, ал көздері әдетте сары түске боялады. Пантераның ішкі жағы кремі түсті ақ болып келеді, ал құйрығы мен құлақтарының ұштары қара болады. Флорида пантерлері арыстандай арылдай алмайды, оның орнына, сыбызғы, шырылдау, өксік, сызыр және мысық тартқандай ерекше дыбыстар шығарады. Флорида пантерлері түрі үшін орташа өлшемді, суық аймақтардағы пумалардан кішкентай, бірақ Неотропикалық аймақтардағы пумалардан ірі болады. Ересекті аналық Флорида пантерлерінің салмағы , ал ірі аталықтарының салмағы. Жалпы ұзындығы - және иық биіктігі - . Аталық пантерлер, орташа есеп бойынша, аналықтардан 9,4% ұзын және 33,2% ауыр, себебі аталықтар аналықтарға қарағанда жылдам және ұзақ өседі.

Таксономиялық мәртебесі

Ол 19 ғасырдың соңында ерекше құланның (Puma concolor coryi) ішкі түрі ретінде сипатталған. Флорида пантерасы ұзақ уақыт бойы бірегей құланның ішкі түрі саналды, ал 1899 жылы Оутрам Бангс бұл түрге Felis concolor coryi деген ғылыми атау берген. 2005 жылы оның жіктемесі өзгертіліп, Солтүстік Америка құланының (P. c. couguar) құрамына енгізілді. 2017 жылы Мысықтарды жіктеу жұмыс тобы (Cat Classification Taskforce) Мысықтар тобының (Cat Specialist Group) Felidae таксономиясын қайта қарастырып, қазір Солтүстік Америкадағы барлық құлан популяцияларын P. c. couguar деп мойындайды.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Флорида пантерасы қарағайлы ормандарда, тропикалық қатты ағаштан жасалған шатқалдарда және аралас тұщы су батпақты ормандарда тіршілік етеді. Оның ареалына Big Cypress Ұлттық қорығы, Everglades Ұлттық паркі, Флорида пантерасы Ұлттық жабайы табиғат қорығы, Picayune Strand Мемлекеттік орман паркі, сондай-ақ Коллиер, Хендри, Ли, Майами-Дейд және Монро округтеріндегі ауылдық жерлер кіреді. Бұл АҚШ-тың шығысындағы жалғыз расталған құлан популяциясы және қазіргі уақытта тарихи ареалының 5% -ын қамтиды. 1970 жылдары шамамен 20 Флорида пантерасы табиғатта қалған, бірақ 2017 жылға қарай олардың саны шамамен 230-ға дейін артты.

Диета

Флорида пантерасы - ірі етқоректі жануар, оның рационында кішкентай жануарлар – егершелер, армадиллер, нутриялар, қояндар, егеуқұйрықтар және су құстары, сондай-ақ ірі олжалар – сарықаз, аққұйрықты бұғылар, жабайы шошқалар және шағын американдық аллигаторлар бар. Флорида пантерасы – мүмкіндікті пайдаланатын аңшы, ол мал мен үй жануарларын, оның ішінде сиыр, ешкі, жылқы, шошқа, қой, тауық, иттер мен мысықтарды аулауы белгілі. Аң ауғанда пантерлер олжаның орналасқан жеріне қарай аулау ортасын өзгертеді. Мес пантерлер көбейтілу кезеңінде өздерінің қоныс аумағы мен қозғалыс ерекшеліктерін жиі өзгертеді. 2022 жылы Джорджия университетінің зерттеуіне сәйкес, Флорида пантералары Оңтүстік-Батыс Флоридада аққұйрықты бұғылардың өлімінің басты себебіне айналды. Зерттеу кезінде GPS жағасы орнатылған 241 бұғының 96-сы Флорида пантераларынан қаза тапты.

Ерте өмір

Пантер төлдері аналары құрған ошақтарда туады, көбінесе тығыз бұталардың ішінде. Ошақтар түрлі факторларға, оның ішінде жемнің болуына байланысты таңдалады және әртүрлі орталарда кездеседі. Төлдер өмірінің алғашқы 6-8 аптасын анасына тәуелді болып осы ошақта өткізеді. Алғашқы 2-3 аптада анасы көбінесе төлдерін емшектің сүтімен азықтандыруға уақыт жұмсайды; осы кезеңнен кейін ол ошақтан көбірек уақытты жол жұмысына, төлдерін емізуді азайтуға және ошаққа әкелетін жемді аңдауға жұмсайды. Олар жетілгенде анасымен бірге аң аулайды. Бұл кезде еркек пантерлер сирек кездеседі, себебі әйел және еркек пантерлер көбейту маусымынан басқа уақытта әдетте бір-бірінен алшақ жүреді. Төлдер 2 айлық болғанда анасымен бірге аң аулай бастайды, ал 2 жасқа келгенде өздігінен аң аулай және дербес өмір сүре бастайды.

Қауіптер

Адамдар Флорида пантерасын браконьерлік пен жануарлар дүниесін реттеу шаралары арқылы қауіпке тікелей ұшыратады. Адамнан туындаған өлімнен басқа, Флорида пантерасына ең үлкен қауіп – тіршілік ортасының фрагментациясы (бөлініп кетуі). Бұл жануар тарихи түрде қудаланды, нәтижесінде оның саны Оңтүстік Флоридадағы шағын аумаққа дейін азайды. Популяцияда гетерозиготалық көбейді, нәтижесінде жекелеген жануарларда құйрықтары қисық болып, жүрек және сперма проблемалары пайда болды. Флорида пантераларының өліміне ең көп себеп болатын екі фактор – автомобильмен соқтығысу және Флорида пантералары арасындағы аумақтық агрессия. Осы оқиғалар пантераларды жарақаттаған жағдайда, федералдық және Флорида жануарлар дүниесінің қызметкерлері оларды Флорида штатының Юли қаласындағы White Oak Conservation орталығына жазылуы және қалпына келтіру үшін жеткізеді, олар толық қалпына келгенге дейін. White Oak сонымен қатар жетім қалған балапанды өсіреді және осыған дейін 12 жануарға көмектескен. Соңғы жағдайда, 2011 жылы анасы Флорида штатының Коллиер округінде өлгеннен кейін 5 айлық жетім қалған бауыр мен қарындасы орталыққа әкелінді. Балапанды өсіргеннен кейін, еркек және әйел 2013 жылдың басында Rotenberger Wildlife Management Area және Коллиер округіне сәйкесінше босатылды. Популяцияға төнген негізгі қауіптерге тіршілік ортасының жоғалуы, нашарлауы және фрагментациясы жатады. Оңтүстік Флорида қарқынды дамып келе жатқан аймақ, және Ave Maria сияқты көптеген құрылыстар, Naples қаласының жанында орналасқан, пантераның маңызды тіршілік ортасындағы орналасқандығы және оларды қоршаған жолдар пантераларды көбейтіп бара жатқан өлімге ұшыратуы себепті қатты дау тудырып отыр. Ірі жолдардың фрагментациясы Флорида пантерасының жыныстарының да бөлінуіне әкелді. 1981-2004 жылдар аралығында жүргізілген зерттеуде автомобиль апатына ұшыраған пантералардың көпшілігі еркек екені анықталды. Алайда, әйелдер жолды кесіп өтуге әлдеқайда тартыншақ. Сондықтан жолдар тіршілік ортасын және ересек пантераларды бөліп тұрады. Даму, сондай-ақ Caloosahatchee өзені, популяцияның табиғи кеңеюіне елеулі кедергі келтіреді. Жастар еркектер бос аумақ іздеу үшін өте кең аумақты шарлайды, ал әйелдер аналарына жақын жердегі үйлерінде қалады. Осы себепті пантералар нашар қоныстануға бейім және негізгі популяциядан алыс еркектердің пайда болуына қарамастан, олардың ареалы баяу кеңейеді. Ұлттық саябақтар қызметі Оңтүстік Флоридадағы пантералар үшін сынаптан улану ықтималдығын анықтады, саябақтан алынған әйел пантераның өлімінен кейін.

Ауру

Флоридадағы таңдалған пантерлер популяцияларының антигендік талдауы кейбір жекелемелерде мысық иммуножеткіліксіздігі вирусы (FIV) және пума линтивирусының анықталғанын көрсетті. Бұл вирустардың болуы көбейтілу мінез-құлқымен және аумақтық жақындықпен байланысты болуы мүмкін. Флорида пантерлерінің FIV-қа жауап ретінде өндірілетін антиденелердің деңгейі төмен болғандықтан, инфекцияның бар екенін анықтау үшін тұрақты оң нәтижелер алу қиын. 2002–2003 жылғы ұстау маусымында мысықтардың лейкемия вирусы алғаш рет екі пантерада байқалды. Қосымша талдау 1990 жылдың қаңтарынан 2007 жылдың сәуіріне дейін FeLV-ға оң нәтиже көрсеткен пантерлердің санының артқанын анықтады. Вирус өлімге әкеп соқтырады, сондықтан популяцияны егу жөніндегі шаралар қолға алынды. 2004 жылдың шілдесінен бері жаңа жағдайлар тіркелмеген, бірақ вирустың қайта таралу қаупі сақталады. 2019 жылдың тамызында Флориданың Балық және жабайы табиғатты қорғау комиссиясы ойын камераларын пайдалану арқылы сегіз қорғалатын пантерада белгілі бір неврологиялық бұзылыс анықтады, бірақ мысықтар мен басқа түрлерге әсер ететін қандай да бір инфекциялық ауруларды анықтау мүмкін болмады.

Химиялық заттар

Табиғаттағы әртүрлі химиялық заттар Флорида пантераларының көбею қабілетін нашарлатқан. Зерттеулер эстрадиол деңгейінің еркектер мен әйелдер арасындағы айырмашылығының маңызды еместігін көрсетіп тұр, бұл химиялық заттарға ұшырау салдарынан еркектердің әйелденуіне (феминизацияға) алып келгенін көрсетеді. Әйелденген еркектердің көбею мүмкіндігі өте төмен, бұл бұрыннан-ақ аз популяциясы және жоғары туыстық байланысы бар түрге үлкен қауіп төндіреді. Флорида пантераларының көбеюінде аномалиялар тудырған химиялық заттарға гербицидтер, пестицидтер, фунгицидтер, сондай-ақ беномил, карбендазим, хлордекон, метоксихлор, метил сынап, фенаримол және ТКДД жатады.

Генетикалық кему

Флорида пантерасының генетикалық әртүрлілігі түрлі экологиялық және генетикалық факторларға байланысты төмендеген. Ортаның жойылуы сияқты факторлар Флорида пантерасының оқшауланған популяциясының қалыптасуына себеп болды. Оқшауланудан кейін популяция санының біртіндеп азаюы инбридинг депрессиясының ықтималдығын арттырды. Генетикалық әртүрліліктің төмендеуі және инбридинг деңгейінің жоғарылауы популяцияларда зиянды белгілердің көрінуіне әкелді, нәтижесінде Флорида пантерасының жалпы сәйкестік деңгейі төмендеді. Бұл популяцияның бейімделу қабілетін төмендетіп, крипторхизм және жүрек пен иммундық жүйедегі басқа да бұзылыштар сияқты генетикалық ақаулардың пайда болу ықтималдығын арттырады. Флорида пантерасына қатысты, инбридингтің морфологиялық салдарының бірі – қашардың және қисық құйрықтың жоғары жиілігі болды. Флорида пантерасының популяциясында қашардың кездесу жиілігі 94% болды, ал басқа пумаларда 9%, ал қисық құйрықтың жиілігі 88% болды, басқа пума түрлерінде 27% болғанмен салыстырылады.

Көліктердің соқтығысуы

Флорида пантерлері өздерінің қоныс аумақтарында тіршілік етеді. Осы аумақтарда көптеген жолдар мен адамдар салған құрылыстар бар, олар Флорида пантерлерінің үнемі жүретін жерлері. Бұл құрылыстар көлік құралдарының соқтығысуына байланысты пантерлердің өліміне әкелуі мүмкін. Флорида пантерлерімен соқтығысуды азайту мақсатында түнгі уақытта жылдамдық шектеу аймақтары, арнайы жол жиектері, фараларды қайтаратын құрылғылар және дыбыс тудыратын жолақтар қолданылады. Соқтығысуды азайтудың тағы бір жолы – жануарлардың қозғалыс дәліздерін құру. Жануарлардың қозғалыс дәліздері табиғи ортаны ұқсатуға тырысады, сондықтан жануарлар жолдың орнына дәліз арқылы өтуге бейім, себебі дәліз олжа және жыртқыштарға жасыруға қолайлы жағдай жасайды және жолға қарағанда қауіпсіз. Соңғы жылдары көлік апатынан қаза тапқан Флорида пантерлерінің саны артты, ал 2014 және 2021 жылдар аралығында тіркелген пантерлердің көп бөлігі жол апатынан көз жұмды.

Қорғау мәртебесі

Бұрын Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) тарапынан жойылып бара жатқан немесе өте қауіпті түрлерге жатқызылған, бірақ 2008 жылдан бері тізімге енгізілмеген. 1967 жылы ол 1966 жылғы Жойылып бара жатқан түрлерді сақтау туралы заңға сәйкес Felis concolor coryi ретінде тізімге алынған. Бұл жануар қоршаған ортадағы маңызды экологиялық және эволюциялық процестерге үлкен үлес қосатындықтан, түрлерді сақтаудың символы болып саналады. Жақын туысқан техас популяциясынан әкелінген сегіз ана пуманың енгізілуі, көрінеу, туындас өсіп-өну мәселелерін азайтуға көмектескен. Пантераны қалпына келтірудің бір мақсаты – тарихи ареалдағы екі қосымша популяцияны құру, бірақ бұл саяси тұрғыдан қиын міндет болып табылады.

Флоридадан тыс жерлерде

Флорида пантерлері, көбінесе көшпенді еркектер, Флоридадан тыс жерлерде кездейсоқ түрде кездеседі. 2008 жылы Джорджия штатының тұрғыны 2 жылға сотқа беріліп, айып төлеп, өмір бойына аң аулауға тыйым салынды, себебі ол Флорида пантерасын Труп округіне дейін 600 миль қашықтыққа келген жерде өлтірген. 2014 жылы Джорджия штатындағы Окефеноки батпағында бір еркек пантера атып өлтірді.

Тұрғын үйді қорғау

Флорида пантерасының қоныс орындарын сақтау өте маңызды, өйткені олар тірі қалу үшін орманды, әсіресе қатты ағаштан жасалған тоғайларды, кипарис батпақтарын, қарағайлы ормандарды және қатты ағаштан жасалған батпақтарды қорғауға тәуелді. Балапандары бар ана пантералар өз төлдері үшін әртүрлі қоныс орындарында ұя салады, тығыз бұталарды артық жақсы көреді, бірақ шөптесін және батпақты жерлерді де пайдаланады. Мейрдің жұмысына қатысты айыптауларға байланысты, қалпына келтіру агенттіктері пантераны қалпына келтіруге бағытталған жұмыстың дұрыстығын бағалау үшін Флорида пантерасының ғылыми сараптама тобын (SRT) құрды, ол төрт сарапшыдан тұрды. SRT Мейрдің әдебиетіндегі қателерді анықтады, оның ішінде деректерді дұрыс келтірмеу және жалған мәлімдемелер арқылы негіссіз қорытындыларды қолдау. Экологиялық жауапкершілік жөніндегі мемлекеттік қызметкерлер мен АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінің (USFWS) биологы Эндрю Эллер ұсынған Деректер сапасы туралы заңға (DQA) берген шағымы, агенттіктердің дұрыс емес ақпаратты анықталғаннан кейін де пайдалануын көрсетуде сәтті болды. DQA шешімінің нәтижесінде USFWS агенттік қолданатын ғылымдағы қателерді мойындады және кейіннен DQA шағымын жолдағаннан кейін USFWS-тен жұмыстан шығарылған Эллерді қызметке қайта алды. Екі ақ парақта экологиялық ұйымдар қоныс орындарының дамуына рұқсат берілмеуі керек екенін және дұрыс емес деректер мен қаржылық мүдделердің қақтығысы арасындағы байланысты құжаттады. Дэвид Мейрге құрылыс салушылар жасырын түрде төлем жасады, ал оның бұрыс ғылыми зерттеулері құрылыс салушыларға пантералардың көбеюі үшін қажетті орманды кесуге рұқсат берді. 2006 жылдың қаңтар айында USFWS Флорида пантерасын қалпына келтірудің жаңа жобасын қоғамдық талқылау үшін жариялады. Сенімсіздікке ұшыраған Мейр Флоридадан және пантералар саласынан Кентуккиде қара аюларды зерттеу үшін кетіп қалды; ол 2008 жылы аюларды зерттеу кезінде ұшақ апатында қаза тапты.

Мәдениетте

1982 жылы Флорида пантерасы Флорида штатының рәміздік жануары ретінде таңдалды. Бұл жануар Оңтүстік Флориданың хоккей командасының атымен аталады, және команда пантераның қоныс орындарын сақтауға қаржы жұмсады. 2023 жылы Флорида пантерасы Жоел Сарторе түсірген фотосуреті негізінде, АҚШ пошта қызметінің «Құрып бара жатқан түрлер» жинағына енген мәңгілік пошта маркасында бейнеленді. Марканың таныстырылуы Оңтүстік Дакота штатының Уолл қаласындағы Ұлттық шабындықтар келушілер орталығында өткізілді.