Кіріспе

Ұйымдар немесе бизнестің класы – электрондық коммерция ұғымы

Кірпіш пен миномет (немесе B&M) – ғимаратта немесе басқа да құрылыста физикалық орны бар ұйым немесе бизнес. «Кірпіш пен миномет бизнесі» термині көбінесе бөлшек сауда дүкендерін, өндіріс орындарын немесе қоймаларды иеленетін немесе жалға алатын компанияны білдіреді. Нақтырақ айтқанда, 2000-ші жылдардағы электрондық коммерцияның терминологиясында кірпіш пен миномет бизнесі – физикалық орны бар (мысалы, ғимараттағы бөлшек сауда дүкені) және клиенттерге тікелей қызмет көрсететін компаниялар. Бұл термин көбінесе уақытша бизнеспен немесе тек интернетте жұмыс істейтін компаниялармен салыстырылады, мысалы, толыққанды онлайн дүкендер, онда клиенттер жеке келіп, қызметкерлермен тікелей сөйлесе алмайды, өнімдерге қол тигізе алмайды немесе фирмадан тікелей тауар сатып ала алмайды. Дегенмен, мұндай онлайн бизнес әдетте қоғамдық емес физикалық объектілерге ие болады, онда олар бизнес операцияларын жүргізеді (мысалы, компанияның бас кеңсесі және кеңселер) және/немесе өнімдерді сақтау және тарату үшін қоймалар болады. Аяқ жол, дүкеннің сыртқы көрінісі және тартымды интерьер дизайны сияқты мәселелер кірпіш пен миномет бизнесіне қатысты, ал онлайн бизнеске емес. Онлайн бизнеске тартымды, жақсы жасалған веб-сайт, төлем жүйесі үшін сенімді электрондық коммерция платформасы, жақсы жеткізу қызметі және веб-сайтқа трафик тарту үшін тиімді онлайн маркетинг тактикасы қажет. Үкіметтер де электрондық үкімет тәсілдерін қабылдап келеді, яғни азаматтарға онлайн формаларды толтыру, салық төлеу және мемлекеттік бағдарламаларға тіркелу үшін онлайн қызметтерді пайдалану мүмкіндігін ұсынады; бұл қызметтер кірпіш пен миномет шығындарын (ғимаратты жалға алу/сатып алу және персонал шығындары) азайтуға және азаматтарға көрсетілетін қызметтерді жақсартуға (ақпарат пен қызметтерге тәулік бойы қол жеткізуді қамтамасыз ету арқылы) бағытталған.

Этимология

Атауы – физикалық ғимараттармен байланысты дәстүрлі құрылыс материалдарынан туындаған метафора: кірпіш және цемент, алайда, бұл термин кірпіштен және цементтен салынған дүкендерге ғана емес, физикалық дүкені бар барлық дүкендерге қолданылады. Бұл терминді алғаш рет 19 ғасырдағы американдық жазушы Герман Мелвилл "Моби Дик" кітабының 96-тарауында қолданған. "Кірпіш және цементтен салынған бизнес" термині сондай-ақ ретроним болып табылады, себебі Интернет пайда болғанға дейін көптеген дүкендер физикалық мекенжайға ие болған. Бұл термин Интернеттен бұрынғы кезеңде де қолданылды, физикалық сауда орындарымен, пошта арқылы тапсырыс қабылдайтын бизнеспен салыстырылғанда.

Тарих

Кірпіш пен шеген бизнесінің тарихын нақты мерзімге дейін анықтау мүмкін емес, бірақ ол ең алғашқы қалалардағы сатушылардың шағын дүкендерінде (б.з.д. 7500 жылға дейін) пайда болды, онда саудагерлер өздерінің ауылшаруашылық өнімдерін, саз ыдыстарын және қолмен жасалған киімдерін сату үшін ауылдық базарға әкелді. Кірпіш пен шеген бизнесі 2010 жылдары да маңыздылығын жойған жоқ, бірақ көптеген дүкендер мен қызметтер – тұтынушы электроникасынан киім-кешекке дейін, тіпті азық-түлік дүкендері де онлайн сауда жасауды бастады. Бұл физикалық қатысу, яғни бөлшек сауда дүкені, қызметкерлері бар клиенттерге қызмет көрсету орны, немесе клиенттер өнім немесе қызмет туралы сұрақтар қою үшін жеке келе алатын қызмет көрсету орталығы немесе жөндеу мекемесі – бүкіл тарих бойы тұтынушыларға тауарлар мен қызметтер ұсынуда маңызды рөл атқарды. 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы, сондай-ақ 20-шы ғасырдың ортасындағы барлық ірі сауда желілері кішкентай кірпіш пен шеген дүкендерімен бастап, бизнестің өсуімен бірге кеңейді. Мысалы, McDonald's компаниясы бір шағын мейрамханадан басталып, қазір 120-дан астам елде 36 000-ға жуық мейрамханаға ие және одан әрі өсуді жоспарлап отыр, бұл физикалық қатысудың маңыздылығын көрсетеді. Көптеген шағын бизнес үшін олардың бизнес-моделі көбінесе кірпіш пен шеген моделімен шектеледі, мысалы, дәмхана немесе құрғақ тазалау қызметі. Дегенмен, тіпті қызмет көрсетумен айналысатын бизнес жаңа клиенттерге жете алу үшін немесе қызметтерін жақсарту үшін веб-сайттар мен қосымшаларды пайдалана алады. Мысалы, құрғақ тазалау қызметі веб-сайт арқылы клиенттерге кірпіш пен шеген дүкендерінің жұмыс уақыты мен орналасқан жері туралы хабарлай алады.

Құлдырау

1997 жылы құрылған Netflix онлайн-фильмдерді тамашалау платформасы, онлайн бизнестің дәстүрлі сауда орындарына, мысалы, бейнедиск жалға беру дүкендеріне қалай әсер ететінінің мысалы болып табылады. Netflix және оған ұқсас компаниялар танымал болғаннан кейін, Blockbuster LLC сияқты дәстүрлі DVD жалға беру дүкендері жұмылды. Тұтынушылар DVD-дискіні жалға алу үшін физикалық дүкенге барып, кейін қайтарудың орнына, "стриминг" арқылы фильмдер мен телешоуларды дереу тамашалауды артық көрді. "Lovefilm және Netflix сияқты онлайн-фильмдерді тамашалаудың жылдам дамуы Blockbuster-дің видео және DVD [жалға беру] бизнес-моделін дерлік ескіргенге дейін жеткізді". 2000-ші жылдары онлайн-сауда өрістеп, адамдар азық-түлік сатып алудан бастап кітапқа дейін, негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін электрондық коммерцияны (онлайн сату) пайдалана бастады. 2000-ші жылдары планшет компьютерлер мен смартфондар сияқты мобильді құрылғылар арқылы сату да өсті: "IMRG және Capgemini консалтингтік фирмасының соңғы деректеріне [қаңтар 2014] сәйкес, желтоқсан айында онлайн-сатулар жылдық көрсеткішпен 18%-ға өсіп, 11,1 миллиард фунт стерлингті құрады, ал мобильді құрылғылар арқылы сату екі есеге артып, 3 миллиард фунт стерлингке жетті". Ересектердің еңбекке қатысуының артуы және онлайн-сауданың ыңғайлылығы бөлшек сауда орындарына барушы тұтынушылардың санын азайтты, себебі тұтынушылар жанармай, тұрақ және басқа да шығындарға кететін ақшаны үнемдеп, өнімдер мен қызметтер туралы бірдей ақпаратты ала алады. "Қазіргі тұтынушылар қарбалас өмір салтымен өмір сүреді және [физикалық дүкенде] сатып алу уақытты қажет етеді. Көбінесе бұл [қиын] міндет. Тұтынушылар интернетте зерттеу және сатып алуды физикалық дүкенге барудан гөрі әлдеқайда ыңғайлы деп санайды". Дәстүрлі сауда орындары тек физикалық мекенжайға ғана шектелмейді, олар онлайн-платформада да болуы мүмкін, мысалы, Tesco онлайн-азық-түлік қызметін және дәстүрлі сауда орындарын ұсынады.

Кемшіліктері

Кірпіш пен майдан құрылған дәстүрлі тәсілдің де түрлі кемшіліктері бар.

Жаңа бизнес және тұрақты шығындар

Тұрақты шығындар B&M бизнесі үшін елеулі қиындықтар тудырады. Тұрақты шығындар – бұл дүкенді жалға алу ақысы және қауіпсіздік сигнализациясы сияқты қызметтер үшін ай сайын төленетін төлемдер. Бизнес өнімділігін арттырса немесе жағдайға байланысты қызметін тарылтса да, тұрақты шығындар өзгермейді. Керісінше, өзгермелі шығындар бизнес өнімділігін арттыру немесе азайту кезінде өзгереді. Өзгермелі шығындарға сағаттық төсімге еңбекақы (сағаттық жүйемен жұмыс істейтін қызметкерлерге) және бизнес жұмыс істейтін уақытта қолданылатын жабдықтарды пайдалану үшін электр энергиясы кіреді. Егер бизнес жұмыс уақытын ұлғайтса, сағаттық еңбекақысы мен электр энергиясы үшін төлемақысы артады, бірақ жалға алу ақысы мен қауіпсіздік сигнализациясының құны өзгеріссіз қалады (егер бизнес қосымша орындар ашпаса). Жаңадан құрылған компаниялар мен басқа да шағын бизнес кәсіпорындары өздерінің кәсіпорнының бір бөлігі болып табылатын тұрақты шығындарды төлеуде қиындықтарға тап болады. Зерттеулер көрсеткендей, жаңадан ашылған бизнес кәсіпорындарының 70%-ы алғашқы 10 жылдың ішінде банкротқа ұшырайды.

Жұмыспен айналысатын клиенттер үшін ыңғайсыз

Адамдардың 2010 жылдары өмір салты қысқарып, көп отбасыларда екі жұбай да жұмыс істейтін болғандықтан, дүкендерге және қызмет көрсету орындарына барып сатып алуға уақыт табу оңай болмайды. Сонымен қатар, көптеген қалалардағы жол ағлақтары мен көлік кептелістері физикалық дүкендерге баруды стресті және уақытты көп алатын процесске айналдырды. Интернетке қосылған ноутбук немесе смартфон арқылы қолжетімді онлайн сауда және онлайн қызметтер осы жағдайда олар үшін ыңғайлырақ.

Қымбат және сәнді өнімдер

B&M кез келген бизнес үшін тұрақты шығындарды арттырады, сондықтан физикалық дүкендерде сатылатын өнімдер онлайн дүкендерге қарағанда көбінесе қымбат болады. B&M форматында қымбат өнімдер немесе қызметтерді сататын дүкендердің клиенттері әдемі терезе көрмелерінен, мекеменің жоғары сапалы безендірілуінен және сатудан жоғары комиссия алатын жақсы киінген сатушылардан күтеді. Кейбір элиталық шаштараздар мен сәнді автокөлік салондары тіпті тегін эспрессо және ішіндегі су сияқты қосымша ыңғайлылықтар ұсынады, бұлардың барлығы осы өнімдер мен қызметтерді сатуға байланысты шығындарды арттырады. Онлайн дүкендер, тіпті сәнді тауарлар сатушылар да, жоғары сапалы сауда орындары мен сатушыларға төлемейді. Дегенмен, жоғары деңгейдегі онлайн дүкендер өз онлайн-платформаларын ұстауға байланысты көбінесе жоғары шығындарға ұшырайды, себебі олар веб-сайтында заманауи Web 2.0 мүмкіндіктерін, кәсіби деңгейде жасалған сайтты және кейбір жағдайларда телефон қоңырауларына, электрондық поштаға және онлайн "чат" арқылы келетін сұрақтарға жауап беруге дайын персоналды қажет етеді.

Онлайн-тауардың кеңінен қол жетімділігі

Салыстырмалы түрде шағын физикалық дүкендерде тауарлардың қоры таусылуы мүмкін, ал шағын бизнес дүкендеріндегі орынның шектеулі болуына байланысты, мұндай орындар әр тауар түрінен бірнешеуін ғана ұстауға мүмкіндік алады. Онлайн-дүкендер көптеген үлкен қоймаларда (мысалы, Amazon.com компаниясының көптеген орналасқан жерлерінде қоймалары бар, олар өз тауарларын жылдам жеткізеді) үлкен мөлшерде тауар қорына ие болады және оларды тез жеткізіп жіберуге қабілетті. Онлайн-дүкен географиялық тұрғыдан шашыраңқы орналасқан көптеген қоймалардан, тіпті үшінші тараптарға (мысалы, кіші компанияларға) тиесілі және басқарылатын, үлкен компаниямен интернет арқылы байланысқан қоймалардан да тауар тапсырыс беруге мүмкіндік алады.

Кезек

Кезектер (кезектер мен күту бөлмелері) физикалық шектеулер мен бизнестің қанша қызметкерді жұмысқа алуға мүмкіндігіне байланысты B&M бөлшек сауда кәсіпорындарының бір бөлігі болып табылады. Физикалық дүкенде клиенттерге қызмет көрсетуге бірнеше сатушы ғана жететін болғандықтан, ең көп сұраныс болатын уақытта көптеген клиенттер кезекте тұруға мәжбүр болады. Күтудің тудыратын жағдайды жеңілдету үшін кейбір B&M дүкендері үлкен экранды теледидарларды кабельдік телеарналармен, тегін кофемен және газеттермен қамтамасыз етеді; мұндай мүмкіндіктер клиенттердің тәжірибесін жақсартса да, B&M дүкенін басқаруға кететін шығындарды арттырады. Ал онлайн виртуалды дүкенде клиенттер өздері таңдаған тауарларын виртуалды "сауда себетіне" салып, электрондық коммерция арқылы төлем жасай алады, бұл бір уақытта мыңдаған клиентке қызмет көрсетуге мүмкіндік береді.

Электрондық үкімет

1990 және 2000 жылдардың басында өнеркәсіптік дамыған елдердің көптеген үкіметтері азаматтарға электрондық үкімет қызметтерін ұсына бастады. Онлайн үкімет қызметтерін түрлі мемлекеттік департаменттер мен агенттіктер ұсынады, олар автокөлік бөлімдері (көлікті онлайн тіркеу), полиция (жол жүру ережесін бұзғаны үшін айыппұлды онлайн төлеу), қалалық қызметтер (тұрақ үшін айыппұлды онлайн төлеу немесе шұңқырды толтыру туралы өтініш беру) және әлеуметтік қызметтер (әлеуметтік жәрдемақыға немесе жұмыссыздыққа байланысты төлемдерге тіркелу) және салық департаменттері (салық төлеу немесе салық декларациясын онлайн тапсыру) сияқты қызметтерді қамтиды. Көптеген үкіметтер азаматтарға онлайн ақпарат беру үшін электрондық қызметтерді пайдаланады (мысалы, «көмек» нұсқаулықтары, жиі қойылатын сұрақтар тізімі, үкіметтік бағдарламаларға үміткерлерге арналған нұсқаулықтар және т.б.), осылайша азаматтардың сұрақтарына жауап беру үшін қоңырау орталықтарына немесе үкіметтік нысандар мен қызметтер туралы ақпарат алу үшін жеке келу қажеттігін азайтады. Бұл онлайн үкімет қызметтерінің екі мақсаты бар: үкіметтердің шығындарын азайту және клиенттерге қызмет көрсетуді жақсарту. Осы қызметтерді және ақпаратты онлайн ұсыну арқылы үкіметтер ақша үнемдейді, себебі оларға көптеген клиенттерге қызмет көрсету орталықтарын ұстаудың қажеті болмайды, онда азаматтар келіп, бұл нысандарды толтырып, мемлекеттік төлемдерді жүзеге асыра алады. Электрондық қызметтерді ұсынатын үкіметтер де аз мемлекеттік қызметкерлермен жұмыс істей алады, демек жалақы мен әлеуметтік төлемдерге кететін шығын азаяды, өйткені онлайн қызметтерді пайдаланатын азаматтар әдетте барлық әкімшілік жұмыстарды өздері атқарады (мысалы, нысанды жүктеу, нысанды толтыру, онлайн «көмек» нұсқаулығында нұсқауларды іздеу, төлем жасау). Компьютерге, интернетке және онлайн төлем құралына (мысалы, кредиттік карта немесе PayPal) қол жеткізген азаматтар үшін электрондық үкімет қызметтері қызмет көрсетуді жақсартады, себебі бұл азаматтар көптеген мемлекеттік мекемелердің жұмыс уақытымен – 9:00-дан 17:00-ге немесе 8:00-ден 16:00-ға дейін шектелмейді, сондай-ақ азаматтар көлік шығындарына (мысалы, автобус билеттері, жанармай, тұрақ және т.б.) жұмсаудың қажеті болмайды. Дегенмен, цифрлық теңсіздік салдарынан үкіметтің электрондық қызметтері барлық азаматтарға көмектеспейді. Кедейлікте өмір сүретін, үйсіз қалған немесе шалқып жатқан немесе қашық аймақтарда тұратын азаматтардың жоғары жылдамдықты интернетке қол жеткізуі мүмкін болмайды. Бұл азаматтар, сондай-ақ компьютерді пайдалануға бейім емес немесе оны қалай пайдалану керектігін түсінбейтіндер, яғни, іс жүзінде қарт адамдар, электрондық қызметтердің артықшылықтарын пайдалана алмайды.