Кіріспе
Хмонг халқының бамбук ауыз органы Люшенг (,; Вьетнам тілінде: Khèn Mông; сондай-ақ лу шенг деп те жазылады; стандартты хмонг тілінде ghengx және лаос тілінде qeej деп те жазылады) – хмонг музыкалық аспабы. Оның Қытайда 3000 жылдық тарихы бар, ол Тан әулеті кезіне дейін жетеді. Бұл – әрқайсысы еркін тілшемен жабдықталған, бамбуктан жасалған көптеген құбырлары бар ауыз мүшесі, олар қатты ағаштан жасалған ұзын үрлеу түтігіне орнатылған. Ол көбінесе әртүрлі дыбыс биіктігіндегі бес немесе алты құбырдан тұрады, сондықтан полифониялық аспап болып табылады. Оның құрылысына алты бөлік кіреді (ауыздық, ауа беру құбыры, шен доу (笙斗, корпусы), шен гуань (笙管, құбырлар), тілше және резонанс түтігі). Оның мөлшері өте кішкентайдан бірнеше метрге дейін жетеді. Люшенг негізінен Қытайдың оңтүстік-батыс аймақтарында (мысалы, Гуйчжоу, Гуанси және Юньнань) және Лаос, Вьетнам сияқты көрші елдерде қолданылады, онда оны мяо (Хмонг, Хмё, Хмао, Хму, Сонг) және донг сияқты этникалық топтар орындайды. Люшенгтің мяо аймақтарында неке және діни рәсімдердегі рөліне байланысты ерекше мәдени маңызы бар. Люшенг фестивалінде (27-29 қыркүйек) орындаушылар көбінесе би билейді немесе ойнап жатқанда аспапты бір жақтан екінші жаққа шайқап отырады. 20 ғасырдың соңынан бері аспаптың жаңартылған нұсқасы шығармаларда, көбінесе солистік аспап ретінде қолданылады. Люшенг өндірісінің технологиясы 2006 жылдың 20 мамырында Қытайдың мемлекеттік деңгейдегі материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енгізілді.
The lusheng (, ; Vietnamese: Khèn Mông; also spelled lu sheng; spelled ghengx in standard Hmong and qeej in Laotian RPA Hmong) is a Hmong musical instrument. It has a long history of 3000 years in China, traced back to the Tang Dynasty. It is a mouth organ with multiple bamboo pipes, each fitted with a free reed, which are fitted into a long blowing tube made of hardwood. It most often has five or six pipes of different pitches and is thus a polyphonic instrument. Its construction includes six parts (mouthpiece, air feed pipe, sheng dou (笙斗, body), sheng guan (笙管, pipes), reed, and resonator tube). It comes in sizes ranging from very small to several meters in length. The lusheng is used primarily in the rural regions of southwestern China (e. g. Guizhou, Guangxi, and Yunnan) and in nearby countries such as Laos and Vietnam, where it is played by such ethnic groups as the Miao (Hmong Hmyo Hmao Hmu Xong) and Dong. The lusheng has special cultural significance in the Miao regions due to its role in marriage and religious ceremonies. At the lusheng festival (September 27–29), performers often dance or swing the instrument from side to side while playing. Since the late 20th century, a modernized version of the instrument has been used in compositions, often as a solo instrument. The lusheng production technique has been recorded in China's State Level Non Material Cultural Heritage List since May 20, 2006.
Тарих
Лушенгтің Қытайда 3000 жылдық тарихы бар, оның бастауы Тан әулетінің кезіне саяды. Ол хан ұлтынан шыққан еркін тілшелі жел аспабы – Ю (жел аспабы) аспабынан пайда болған деп саналады. Миао аймағында лушенгтің пайда болуы туралы халық аңызы бар. Аңыз бойынша, ежелгі заманда әлемде тоғыз күн болған, олар ауыр құрғақшылыққа себеп болған. Адамдар күресіп, өмір сүру үшін үлкен садақ-жебе жасап, тоғыз күннің сегізін атып түсірген. Бұл соңғы күннің қорқуына себеп болды, ол бұлттардың арасында жасырынып алды. Күн болмағандықтан, үнемі қараңғылық тұрды және егін өспеді. Соңғы күннің қайтадан шығуы үшін адамдар лушенг жасап, музыка ойнай бастады. Лушенгтен шыққан әдемі үн күннің қайтадан шығуына себеп болды. Осыдан кейін лушенг ойнау Миао халқының дәстүрі мен мәдени өрнегіне айналды.
Лушенгтің қазіргі заманғы дамуы
2006 жылдың 20 мамырында Қытай Мемлекеттік кеңесі Миао ұлтының лушэнін дайындалу технологияларын бекітіп, оны мемлекеттік деңгейдегі материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізді. Оның ауыздығы жұқа бамбуктан жасалған, ол ауа тарататын түтікшеге және шендоуға (笙斗, корпусына) жалғанады.
шенг ду
Шенг ду (笙斗), газ қорап деп те аталады, лушенгтің корпусы болып табылады. Ол көбінесе кедр, қарағай немесе ву тонг (梧桐) ағашынан жасалады. Содан кейін, сыртында жеті рет жіңішке торымен оралған sheng guan (笙管, құбырлар) орналастырылғаннан кейін екі жартысы бірге желімделеді.
шенг гуан
Шенг гуан (笙管, құбыр) көбінесе ақ бамбуктан жасалады, оның диаметрі жіңішке (1,2 см), буындары ұзын (40~50 см), қалыңдығы біркелкі және қабырғалары жұқа болады. Мяо халқы жерлеу рәсімінде өлген адамдардың жандарын құтылуға көмектесу үшін лушенг ойнайды. Мейрам кезінде жеке тұлғалар және бес адамнан құралған командалар арасында лушенг жарысы өтеді. Олар лушенг музыкасын орындайды және рәсімдік билер (лушенг биі) билейді. Көп әнмен және жарқын дыбыспен ойнағандар жеңіске жетеді, ал олардың лушенгтері ауылдың құрметінің белгісі ретінде қызыл ленталармен безендіріледі. Лушенг мейрамында мерекелік көңіл-күйді арттыру үшін жылқы жарысы, құс ұрысы және әтеш ұрысы сияқты басқа да іс-шаралар ұйымдастырылады.