Кіріспе

Маргамкали (малаялам тілінде: മാർഗ്ഗംകളി) – Керала штатындағы Сент-Томас христиан қауымының ежелгі үнділік айналма биі. Оны негізінен Княная немесе Оңтүстік христиандар деп аталатын туыстық одақтағы топтар орындайды. Би 3 ғасырдағы Томаның апокрифтік әрекеттеріне негізделген, елші Томаның өмірі мен миссионерлік қызметін баяндайды.

Тарих

Маргамкалидің шығу тегі туралы бірнеше пікір бар. Олар: Бұл диаспорадағы еврейлердің той әндері мен билеріне қатысты. Ғалымдар Малабар еврей билері мен әндерінің және Маргамкали би түрінің ортақ тегі бар екенін анықтады. Сонымен қатар, П.М. Юссей және доктор Шалва Вейл сияқты ғалымдар Кнаная христиандары мен Малабар еврейлерінің әдет-ғұрыптары мен рәсімдерінде көптеген ұқсастықтарды тапты. Бұл би Сангам-калиден, брахмандардың би түрінен шыққан. Бұл өнер Кераладағы Намбудири брахмандардың "Ятра Кали" өнерінен де алынған. "Маргам" сөзі малаялам тілінде жол, бағыт немесе шешім дегенді білдіреді, бірақ діни контексте ол құтқарылуға жету жолы ретінде танылады. Христиан дініне өту процесі Кералада бұрын "Маргам Кудал" деп аталды. Бұл халық өнерінің көп бөлігі апостол Томас миссиясымен байланысты. Алғашқы Маргам Кали Малабарға Томас апостолдың келгенін, оның жасаған кереметтерін, оның жұмыс істеген халқының достығы мен қарсылығын, оның бастан өткерген қуғын-сүргіндерін, түрлі жерлерде салған шіркеулер мен кресттерді сипаттайды. Бұл мәліметтер Маргам Кали әндерінің әртүрлі шумақтарында қамтылған. Кераланың Маргам Калиі – Малабар жағалауындағы Сирия христиандары арасындағы Томас апостолдың қасиетті дәстүрінің маңызды бөлігі. Бұл өнер түрінің қазіргі және ертедегі күйі арасындағы айырмашылық Маргамкали тарихының үш маңызды кезеңіне алып келеді. Бірінші кезең – отарлауға дейінгі кезең, онда бұл жартылай театрлық форма Томас христиандары арнайы жағдайларда орындалған. Паричамуттакали (қылыш пен қалқан биі) де оның бір бөлігі болған. Кейін Диампер Синоды осы жергілікті форманы шектеді. XVII ғасырда Кнаная діни қызметкері Итти Томман Катанардың еңбегімен бұл форманың мәтіндік бөлігі дамыды. Маргамкали осы кезеңде өңделген және қазіргі он төрт шумақтық құрылымға келген болуы мүмкін. Алайда, XIX ғасырдың соңына дейін бұл өнер түрі кеңінен таралмаған, бірақ кейбір жерлерде сақталған. Бірақ XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында бұл форма қайтадан танымал болды және құрылымдық өзгерістер болды. Каларикал Унни ашхан, Индумотил Кочеппу ашхан, Индумотил Кутто ашхан сияқты шеберлер осы өзгерістерге жауапты болды. Осы уақытқа дейін Кнаная ғалымы Путанпурикал Утхуппу Лукозе 1910 жылы "Маргамкали Паттукал" жинағын жариялады. 1924 жылы еуропалық діни қызметкер және ғалым Фр. Хостен С.Ж. Коттаямдағы Кнаная халқының Маргам Кали биін көрді және бұл ежелгі өнерге ғашық болды. Кейіннен Хостен 1925 жылы Ватикандағы Миссиялық көрмеде биді көрсету үшін бишілерді Римге әкелуге тырысты, бірақ бұл әрекет солтүстікшіл Томас христиандарының наразылығына ұшырады. Олар бұл өнер түрін "дөңгес қойылым" деп қарады және оны орындаса "барлық Томас христиандарын күлдіре алады" деп мәлімдеді. 1960 жылдары халықтық мәдениетті зерттеген Томас христиан ғалымы доктор Чумар Чондал Маргам Калидің әлеуметтанулық зерттеуін жүргізді және бұл практика тек Кнаная қауымына тән екенін анықтады. Сонымен қатар, Чондал сол кездегі барлық Маргам мұғалімдері мен топтарының толығымен Кнаная екенін анықтады. Доктор Чумар Чондал өнер түріне қатысты келесі талдауды жасады: "Кнаная христиандары ең көне және әр түрлі өнер түрлеріне ие. Маргамкали – олардың биі. Жалпы, Маргамкали Сирия христиандары арасында кең таралған деп айтылады, бірақ мұқият және сыни бақылау Маргамкали княниттер арасында қолданылып, таратылғанын көрсетеді. 1960 жылдарығы зерттеулерімде, Трисур және Пала сияқты Сириялықтар көп тұратын аймақтарда бұл өнер түрінің қолданылғанын таба алмадым. Маргамкали дәстүрін талдау арқылы: 70% Кнаная католиктері арасында және 25% Кнаная якобиттері арасында". 1900 жылдардың соңында өнер түрі Томас христиан қауымы арасында күрт төмендеді, бірақ Кнаная қауымы өнер түрін насихаттау және одан әрі дамыту бастамасын қолға алды. 1970 және 1980 жылдары Кнаная діни қызметкерлері Фр. Джордж Карукапарамбил және Джейкоб Веллиан, сондай-ақ халықтық мәдениетті зерттеуші доктор Чумар Чондал 33 Кнаная ашанның немесе Маргам Кали мұғалімдерінің көмегімен ежелгі өнерді жандандыру үшін көп жылдар бойы зерттеулер жүргізді. Тарихи, музыкалық және этнохореологиялық сараптамалар арқылы зерттеушілер тобы Маргам Калиді жүйелі түрде жинақтады және мектептер мен мәдени ұйымдар арасында жасөспірімдер фестивальдерінде бәсекелестік ретінде насихаттады, содан кейін бұл өнерді Кераланың Білім министріне ұсынды, ол команда жасаған 14 минуттық деректі фильмді көрсетті. Маргам Кали мәңгі сақталатынын қамтамасыз ету үшін команда Маргам Кали мен оған байланысты христиан өнерін одан әрі дамыту үшін арнайы орталық іздеді. 1995 жылы Коттаям Кнаная діоцезінің епископы Мар Куриакосе Кунассери командаға көмектесіп, "Хадуса" (Сирия тілінде "Билеу/қуаныш") институтын құрды, ол бүгінгі күні Маргам Калидің болуына және дамуына үлкен үлес қосып келеді. Хадуса "Маргам Кали Ааттапракарам" атты мәтінді жариялады, ол бұл өнер түрі үшін сенімді анықтамалық материал болып саналады.

Өнер көрсету

Көбінесе, он екі биші Нилавилаккудың айналасында ән айтып, билеп, қол шапалақтасады, үстіне дәстүрлі "Чаттайум мундум" киімін киеді. Шам Мәсіхті, ал бишілер оның шәкірттерін бейнелейді. Көрсетілім әдетте екі бөлімнен ("падхам") тұрады және әуендер мен билермен басталады, онда апостол Әулие Томас туралы өмірбаяны айтылады. Содан кейін жасанды қылыштар мен қалқандарды қолданатын шайқас ойынымен күрт өзгереді. Маргамкали әншінің бірге орындайтын екі кішкентай ладонь мөлшеріндегі қоңырдан басқа ешқандай аспапты қолданбайды. Бастапқыда оны ерлер, кейін ұлдар орындаған, бірақ қазіргі кезде әйелдер де билейді.

Бүгін

Қазіргі уақытта Маргамкали және Паричамуттакули екеуі де Керала штатының жастар фестиваліне қосылған. Бұл өнер түрлерін төрт деңгейлі жүйеде (яғни, мектеп, аудандық, облыстық және штатық деңгейдегі) жастар фестивалінде бәсекелестікке түсуге мүмкіндік береді. Марғам Кали көбінесе әйелдер мәдени шараларда, ал мектеп оқушылары түрлі жарыстарда орындайды.