Үнді тілдерінің тарихы мен дамуы

Кіріспе

Үнді тілдерінің тарихи контексі Үндістанда темір дәуірінен бері, Үнді субконтинентінің жергілікті тілдері әртүрлі тілдік отбасыларға бөлінген. Олардың ішіндегі ең көп таралғандары – үнді-арий және дравид тілдері. Сонымен қатар, мунда (австроазиялық отбасынан) және тибет-бірман (Транс-Гималай отбасынан) сияқты, байланыссыз тілдік отбасыларға жататын, шағын топтар қолданатын көптеген тілдер де бар.

Индо-арийлік

Прото-индоарий тілі – барлық индоарий тілдерінің тікелей атасы болған деп саналатын прото-тіл. Ол прото-индоиран тіліне ұқсас болған, бірақ ақырында санскриттің фонемалары мен морфемаларын пайдаланған болар еді.

Ведалық санскрит

Ведалық санскрит – Ведалардың тілі, гимндердің, дұғалардың және діни-философиялық талқылаулардың үлкен жинағы, бұл Үндістандағы ең ерте діни мәтіндерді құрайды және индуизм дінінің негізі болып табылады. Қазіргі тіл білімі мамандары Ригведаның өлшемді гимндерін ең ерте деп санайды. Ригведада сақталған гимндер жазудың пайда болуына дейін бірнеше ғасыр бойы тек ауызша дәстүр арқылы сақталды, олардың арасындағы ең көне арий тілі брахми пайда болғанға дейін мың жылға дейін созылған. Веда кезеңінің соңы Упанишадтардың жазылуымен белгіленеді, олар дәстүрлі жинақтардағы Веда корпусының қорытынды бөлігін құрайды және шамамен б.з.б. 500 жылға дараланады. Осы шамада санскрит тілі бірінші тілден дін мен білімнің екінші тіліне өтуді бастады, бұл Классикалық Үндістанның басталуын білдірді.

Классикалық санскрит

Санскрит грамматикасының ең көне сақталған нұсқасы – Панинидің "Аштадхьяи" ("Сегіз тарау грамматикасы") – шамамен б.з.д. V ғасырға дейін сақталған. Бұл, көбінесе, нормативтік грамматика, яғни дұрыс санскритті анықтайтын (сипаттамайтын) авторитет, бірақ онда сипаттамалық бөлімдер де бар, олар негізінен Панини заманында қолданыстан шығып қалған Веда тілінің формаларын ескеру үшін жазылған. Санскритті білу – әлеуметтік статустың және білім деңгейінің белгісі болған. Веда санскриті мен классикалық немесе "Панинилік" санскрит, көбінесе ұқсас болғанымен, фонетика, лексика және грамматика бойынша бірнеше аспектілерде ерекшеленетін жеке түрлер болып табылады.

Пракриттер

Пракрит (санскрит тілінде prākṛta प्राकृत, "пракру" сөзінің өткен шақтағы түрі, яғни "түпнұсқа, табиғи, жасандысыз, қалыпты, қарапайым, әдеттегі" мағынасында, демек "жергілікті тіл", "самскрта" – "тамаша жасалған" тіліне қарама-қарсы, екеуі де эллипстік түрде "вак" – "сөз" дегенге сілтеме жасайды) – ежелгі Үндістанда қолданылған үнді-арий тілдері мен диалекттерінің кең тобы. Кейбір қазіргі ғалымдар барлық орта үнді-арий тілдерін "пракриттер" деп атайды, ал басқалары бұл тілдердің тәуелсіз дамуын баса назарлайды, олар көбінесе каста, дін және географиялық жағдайлар бойынша санскрит тарихынан айрық тұрады. Пракриттер әдеби тілдерге айналды, көбінесе кшатрий кастасына жататын патшалар оларды қолдады. Пракриттегі ең ерте жазулар Маурья империясының императоры Ашокаға тиесілі. Санскрит драмасында патшалар әйелдермен немесе қызметшілермен сөйлескенде пракрит тілінде сөйлейді, ал формальды поэтикалық монологтарды оқу үшін санскрит қолданылады. Саурасене, Магадхи, Махараштри, сондай-ақ джайна пракриті – Үндістан тарихындағы әдебиеттің әрқайсысы ерекше дәстүрін көрсетеді. Тарихи дереккөздерде басқа да пракриттер туралы мәліметтер бар, бірақ олардың ешқайсысының толық жинағы сақталған жоқ (мысалы, Паисачи).

Пали тілі

Пали – бұл орта үнді-арий тілі, онда Тхеравада буддалық кітаптары мен түсіндірмелері сақталған. Тхеравада дәстүрі бойынша, пали тілі Магадхи тілімен бірдей деп есептеледі, бірақ қазіргі ғалымдар мұның ықтимал еместігін айтады. Пали бірнеше негізгі пракрит тілдерінен дамығандығының белгілерін көрсетеді, сондай-ақ санскриттің ықпалы да байқалады. Үндістанның солтүстік-батыс аймағындағы Гандхара аймағының пракрит тілі Гандхари деп аталады. Кхароштхи жазуымен жазылған бірнеше құжаттар сақталған, олардың ішінде Дхаммападаның бір нұсқасы бар.

Апабрамша / Апасабда

Пракриттер (оның ішінде пали тілі) біртіндеп Апабрамшаға (अपभ्रंश) айналды, олар шамамен 13-шы ғасырға дейін қолданылды. Апабрамша термині "бұзылған" деген мағынаны білдіреді, ол қазіргі Солтүстік Үнді тілдерінің пайда болуына дейінгі Солтүстік Үндістан диалектілерін көрсетеді және бұзылған немесе қалыпты емес тілді білдіреді. Жайна кітапханаларында Апабрамша әдебиетінің көп бөлігі табылды. Әмір Хусро мен Кабир қазіргі хинди-урду тіліне ұқсас тілде жазғанмен, көптеген ақындар, әсіресе индус патшалары билік еткен аймақтарда, Апабрамшада жазуды жалғастырды. Апабрамша авторларының қатарында Камарупалық Сарахапада, Дхарлық Девасена (9-шы ғасыр), Манихеттік Пушпаданта (9-шы ғасыр), Дханапал, Муни Рамсимха, Патандық Хемачандра, Гвалиорлық Райгу (15-шы ғасыр) бар. Апабрамшаның ерте мысалы Калидасаның "Викраморвасиям" шығармасында кездеседі, онда Пурурава орман жануарларынан жоғалып кеткен жақыны туралы сұрайды.

Үндістандық

Қазіргі таңда хиндустани тілі Үндістан субконтинентінде ең көп таралған тіл және әлемде төртінші орынды иеленеді. Хиндустани тілінің дамуы негізінен Саурасени Апабрамшадан шыққан әртүрлі хинди диалектілерінің айналасында жүзеге асты. 933 жылы жазылған Шравакачар джайнистік мәтіні алғашқы хинди кітабы деп есептеледі. Қазіргі хинди тілі Дели сұлтандығының құрылуымен парсы және араб сөздерін де қабылдаған беделді Хариболи диалектісіне негізделген; алайда, араб-парсы тілдерінің ықпалы негізінен урду тіліне, ал хиндиге аздау дәрежеде әсер етті. Хадиболи Солтүстік Үндістанда бұрын "Хиндустани" деп белгілі болған, кең таралған тіл ретінде тарала бастады. Әмір Хусров Хариболи және Брайджбхаша тілдерінде өлеңдер жазып, осы тілді Хиндави деп атады. Бхакти дәуірінде көптеген өлеңдер Хариболи, Брайджбхаша және Аудхи тілдерінде жазылды. Мұндай классикалық туындылардың бірі – Тулсидас Аудхи тілінде жазған "Рамчаритманас". 1623 жылы Джатмал "Гора Бадал ки Катха" атты кітап жазды. Субконтинентте британдық үстемдік орнағаннан кейін хинди және урду тілдерінің арасында нақты айырмашылық пайда болды. Осы кезеңде қазіргі хинди әдебиетінің өркендеуі басталды, оның бастауын Бхаратенду Харишчандра қойды. Бұл кезең әдебиетте хинди тілінің санскриттенуінің одан әрі жалғасуын көрсетті. Қазіргі уақытта хинди тілі Үндістанның тоғыз штатында – Уттар-Прадеш, Бихар, Раджастан, Жаркханд, Мадхья-Прадеш, Чхаттисгарх, Уттаракханд, Харьяна және Химачал-Прадеш – және Дели ұлттық аймағында ресми тіл болып табылады. Тәуелсіздік алғаннан кейін хинди тілі ағылшын тілімен бірге Үндістанның орталық үкіметінің ресми тілі болды. Урдю тілі Пакистанның ұлттық және ресми тілі, сондай-ақ елдің лингва франкасы болып табылады. Үндістаннан тыс жерлерде хиндустани тілі Үндістан субконтинентінің басқа аймақтарында кеңінен түсініледі және лингва франка ретінде қолданылады, сонымен қатар Болливудтің негізгі тілі болып табылады.

Маратхи тілі

Маратхи – Махараштри пракритінен тараған бірнеше тілдің бірі. Одан әрі өзгерістер Ескі маратхи сияқты Апабрамша тілдерінің пайда болуына әкелді, алайда лингвист Жюль Блох бұған қарсы шығып, Апабрамша тілі маратхи орта үнді диалектісінен бөлінгеннен кейін ғана қалыптасқан деді. Махараштринің жеке тіл ретінде алғашқы мысалы шамамен б.з.д. 3 ғасырға дейін барады: Пуне ауданындағы Джуннар қаласындағы Нанегхат үңгірінде табылған тас жазуы Махараштри тілінде брахми жазуымен жазылған. Маратхи тіліне классикалық мәртебе беру үшін Махараштра штатының үкіметі тағайындаған комиссия маратхи тілі кем дегенде 2300 жыл бұрын санскрит тілімен бірдей туған тіл ретінде болған деп мәлімдеді. Махараштриден туған маратхи тілі алғаш рет 739 жылы Сатарада табылған мыс тақта жазуында кездеседі. 1187 жылдан кейін маратхи тілі Сеуна (Ядава) патшаларының жазуларында кеңінен қолданыла бастады, олар бұрын каннада және санскрит тілдерін қолданған. Маратхи тілі династияның билігінің соңғы жарты ғасырында (14 ғасыр) эпиграфияның басым тіліне айналды және Ядавалардың маратхи тілінде сөйлейтін халқымен байланысуға және каннада тілінде сөйлейтін Хойсалалардан өзгешеленуге тырысуының нәтижесі болуы мүмкін. Маратхи тілі Маратха империясының өркендеуімен, Шиваджи (1630–1680) билігі кезінде маңызға ие болды. Оның тұсында әкімшілік құжаттарда қолданылатын тілде парсы тілінің ықпалы азайды. 1630 жылы сөздіктің 80% парсы тілінен тұрса, 1677 жылы ол көрсеткіш 37%-ға төмендеді. 1800 жылдардың басында басталған британдық отаршылдық кезеңінде христиан миссионері Уильям Кэридің еңбегі арқасында маратхи грамматикасы стандартталуға ұшырады. Кэридің сөздігінде сөздердің саны аз болды және маратхи сөздері деванагари жазуында жазылған. Маратхи тілінде басылған алғашқы кітаптар – Библияның аудармалары болды. Уильям Кэридің, американдық маратхи миссиясының және шотланд миссионерлерінің аудармалары 1800 жылдардың басында "Миссионерлік маратхи" деп аталатын ерекше пиджин тілінің пайда болуына әкелді. Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін маратхи тілі ұлттық деңгейде тіл мәртебесіне ие болды. 1956 жылы Бомбей штаты қайта құрылып, маратхи және гужарати тілдерінде сөйлейтін аймақтардың көп бөлігі бір штаттың құрамына біріктірілді. Бомбей штатының 1 мамыр 1960 жылы қайта ұйымдастырылуы нәтижесінде маратхи тілінде сөйлейтін Махараштра және гужарати тілінде сөйлейтін Гуджарат штаттары құрылды. Мемлекеттік және мәдени қорғаудың арқасында маратхи тілі 1990 жылдарға қарай үлкен жетістіктерге жетті.

Marathi is one of several languages that further descend from Maharashtri Prakrit. Further change led to the Apabhraṃśa languages like Old Marathi, however, this is challenged by linguist Jules Bloch, who stated that Apabhraṃśa was formed after Marathi had already separated from the Middle Indian dialect. The earliest example of Maharashtri as a separate language dates to approximately 3rd century BCE: a stone inscription found in a cave at Naneghat, Junnar in Pune district had been written in Maharashtri using Brahmi script. A committee appointed by the Maharashtra State Government to get the Classical status for Marathi has claimed that Marathi existed at least 2300 years ago alongside Sanskrit as a sister language. Marathi, a derivative of Maharashtri, is probably first attested in a 739 CE copper plate inscription found in Satara After 1187 CE, the use of Marathi grew substantially in the inscriptions of the Seuna (Yadava) kings, who earlier used Kannada and Sanskrit in their inscriptions. Marathi became the dominant language of epigraphy during the last half century of the dynasty's rule (14th century), and may have been a result of the Yadava attempts to connect with their Marathi speaking subjects and to distinguish themselves from the Kannada speaking Hoysalas. Marathi gained prominence with the rise of the Maratha Empire beginning with the reign of Shivaji (1630–1680). Under him, the language used in administrative documents became less persianised. Whereas in 1630, 80% of the vocabulary was Persian, it dropped to 37% by 1677 The British colonial period starting in early 1800s saw standardisation of Marathi grammar through the efforts of the Christian missionary William Carey. Carey's dictionary had fewer entries and Marathi words were in Devanagari. Translations of the Bible were first books to be printed in Marathi. These translations by William Carey, the American Marathi mission and the Scottish missionaries led to the development of a peculiar pidginized Marathi called "Missionary Marathi" in the early 1800s. After Indian independence, Marathi was accorded the status of a scheduled language on the national level. In 1956, the then Bombay state was reorganized which brought most Marathi and Gujarati speaking areas under one state. Further re organization of the Bombay state on 1 May 1960, created the Marathi speaking Maharashtra and Gujarati speaking Gujarat state respectively. With state and cultural protection, Marathi made great strides by the 1990s.

Дравидия тілдері

Дравид тілдер отбасына негізінен Оңтүстік Үндістан мен Солтүстік-Шығыс Шри-Ланкада, сондай-ақ Пәкістан, Непал, Бангладеш, Шығыс және Орталық Үндістанның кейбір аймақтарында, сондай-ақ Оңтүстік Ауғанстанның кейбір бөліктерінде және Ұлыбритания, АҚШ, Канада, Малайзия және Сингапур сияқты басқа елдерде сөйлейтін шамамен 73 тіл кіреді. Дравид тілдерінің шығу тегі, сондай-ақ олардың кейінгі дамуы мен ерекшелену кезеңі әлі анық емес, және дравид тілдерін салыстырып зерттеудің жетіспеуі жағдайды усуырлатпайды. Дегенмен, көптеген тіл білімі мамандары дравид тілдерінде сөйлейтін адамдардың Үндістан субконтиненті арқылы оңтүстікке және шығысқа қарай тарағандығы туралы теорияны қолдайды. Бұл тұжырымның негізі – Оңтүстік дравид тілдерінің солтүстік дравид тілдерінде кездеспейтін тілдік топтармен байланыс белгілерін көрсетуі. Протодравид тілі шамамен б.з.д. 1500 жылы Протосолтүстік дравид, Протоорталық дравид және Протооңтүстік дравид тілдеріне бөлінген деп есептеледі, бірақ кейбір тіл білімі мамандары бұл топтардың арасындағы айырмашылықтың дәрежесі одан да ертерек уақытта бөлінгенін көрсетеді. 1856 жылға дейін Роберт Колдуэлл «Дравид немесе Оңтүстік Үнді тілдер отбасының салыстырмалы грамматикасын» жариялағанға дейін бұл мәселе толыққанды зерттелмеген еді. Бұл еңбек дравид тілдерінің саласын кеңейтіп, оны әлемдегі маңызды тілдердің бірі ретінде орнықтырды. Колдуэлл «дравид» терминін санскрит тіліндегі «дравида» сөзінен шығарды, ол «тамил» немесе «тамилан» сөзімен байланысты. Бұл сөз «драмила», «драмиа», «драмида» және «дравида» сияқты түрлерде кездеседі және 7 ғасырлық мәтінде Оңтүстік Үндістан тілдерін атау үшін қолданылған. «Дравид этимологиялық сөздігін» Т. Бэрроу және М. Б. Эмено жариялаған.

Тамил тілі тарихы

Тілдік қайта құру протодравидиялық тілдің шамамен б.з.д. 6 мың жылдығында қолданылғандығын көрсетеді. Материалдық дәлелдер протодравидиялық тілінде сөйлейтіндердің Оңтүстік Үндістанның неолиттік кешендерімен байланысты мәдениет болғандығын көрсетеді. Тамил тілінің қайта құрылған прототарихының келесі кезеңі – протооңтүстік дравидиялық тілі. Тілдік деректер протооңтүстік дравидиялық тілінің шамамен б.з.д. 2 мың жылдығының ортасында қолданылғандығын, ал көне тамил тілі шамамен б.з.д. 6 ғасырында пайда болғандығын көрсетеді. Тамил тілінің ең алғашқы эпиграфикалық куәліктері одан көп ұзамай жазылған деп есептеледі. Үнді тілдерінің ішінде тамил тілі ежелгі үнді әдебиетінің бірі болып саналады. Ғалымдар тілдің дәлелденген тарихын үш кезеңге бөліп қарастырады: көне тамил тілі (б.з.д. 400 – 700 жж.), орта тамил тілі (700–1600 жж.) және қазіргі тамил тілі (1600 ж. – қазіргі уақытқа дейін).

Ежелгі тамил

Ежелгі тамил тіліндегі ең көне жазбалар – шамамен б.з.д. VI ғасырға жататын үңгірлер мен қыш ыдыстарға жазылған қысқа жазулар. Бұл жазулар тамил брахми деп аталатын брахми жазуының бір түрінде жазылған. Ежелгі тамил тіліндегі ең көне ұзақ мәтін – «Толкаппиям», тамил грамматикасы мен поэтикасы туралы ерте туынды, оның ең көне қабаттары б.з.д. II ғасырға дейін сонау салып кетеді, бұл оны Үндістандағы ең көне сақталған тұрмыстық әдебиеттің бірі етеді. Ежелгі тамил тіліндегі басқа әдеби шығармаларға екі ұзын дастан – «Чилаппатикарам» және «Манимекалай», сондай-ақ V-VIII ғасырлар аралығында жазылған бірқатар этикалық және дидактикалық мәтіндер жатады. Ежелгі тамил протодравиді тілінің кейбір ерекшеліктерін сақтап қалды, оның ішінде дауыссыз дыбыстардың тізімі, буын құрылымы және әртүрлі грамматикалық ерекшеліктер. Олардың арасында протодравиді тілі сияқты қазіргі уақыттың жекеленіп айқындалмауы да бар, Ежелгі тамилде тек екі уақыт болды – өткен және «өтпеген». Ескі тамил етістіктерінде де ерекше теріс түрі болды (мысалы, kāṇēṉ (காணேன்) – «Мен көрмеймін», kāṇōm (காணோம்) – «Біз көрмейміз»). Есімдер идеяларды білдіру үшін етістіктер сияқты есімдік жұрнақтарды қабылдай алатын еді: мысалы, peṇṭirēm (பெண்டிரேம்) – «Біз әйелдерміз», peṇṭir (பெண்டிர்) – «әйелдер» + ēm (ஏம்) және бірінші жақ көпше түрінің белгісінен құралған. Ежелгі, орта және қазіргі тамил тілдері арасында грамматикалық және синтаксистік өзгерістердің айтарлықтай көлеміне қарамастан, тамил тілі осы кезеңдерде грамматикалық сабақтастықты көрсетеді: тілдің кейінгі кезеңдерінің көптеген ерекшеліктерінің түбі ескі тамил тілінің ерекшеліктерінде жатыр. Альвеолалық және тіс мұрын дауыстарының бірігуі, сондай-ақ альвеолалық жарық дауысының ротикалық дыбысқа айналуы да осыған жатады. Грамматикадағы ең маңызды өзгеріс – қазіргі уақыттың пайда болуы болды. Қазіргі уақыт «kil» (கில்) етістігінен пайда болды, яғни «мүмкін болу» немесе «орын алу» дегенді білдіреді. Ежелгі тамилде бұл етістік іс-әрекеттің микроұзақтығын, тұрақты еместігін немесе созылмауын көрсету үшін ṉ (ன்) сияқты уақыт белгісімен бірге қолданылатын. Орта тамил тілінде бұл қолданыс қазіргі уақыт белгісіне айналды – «kiṉṟ» (கின்ற), ол ескі аспект пен уақыт белгілерін біріктірді. Орта тамил тілінде санскриттің де едәуір өсуі байқалды. Паллава әулеті тұсында санскриттен алынған көптеген сөздер тамил тіліне енді, әсіресе саяси, діни және философиялық ұғымдармен байланысты. Санскрит тамил грамматикасына да әсер етті, жағдайлардың көбірек қолданылуында және етістіктердің қосымшаларына айналған есімдерде, сондай-ақ фонетикада. Тамил жазуы да орта тамил дәуірінде өзгерді. Ескі тамил жазуларында қолданылған негізгі жазулар – тамил брахми және одан дамыған «Ваṭṭeḻuttu» болды. Алайда, VIII ғасырдан бастап Паллавалар санскритті жазу үшін қолданылған Паллава Гранта жазуынан алынған жаңа жазуды қолдана бастады, ол ақырында «Ваṭṭeḻuttu» жазуының орнын басты. Орта тамил тілі көптеген жазуларда және маңызды тұрмыстық және діни әдебиеттерде кездеседі. Оларға саивизм туралы «Теварам» және вайшнавизм туралы «Налайра Тивия Пирапантам» сияқты Бхакти ақындарының діни өлеңдері мен әндері, сондай-ақ Камбан жазған XII ғасырғы тамил «Рамаянасы» және 63 шаивиттік адалдардың тарихы – «Перияпуранам» сияқты діни аңыздардың бейімделуі кіреді. Махаббат поэтикасы туралы ертедегі трактат – «Iraiyaṉār Akapporuḷ» және әдеби тамилдің стандартты грамматикасына айналған XII ғасырлық грамматика – «Naṉṉūl» да орта тамил дәуірінен шыққан.

The earliest records in Old Tamil are short inscriptions from around the 6th century BCE in caves and on pottery. These inscriptions are written in a variant of the Brahmi script called Tamil Brahmi. The earliest long text in Old Tamil is the Tolkāppiyam, an early work on Tamil grammar and poetics, whose oldest layers could be as old as the 2nd century BCE. which makes them the oldest extant body of secular literature in India. Other literary works in Old Tamil include two long epics, Cilappatikaram and Manimekalai, and a number of ethical and didactic texts, written between the 5th and 8th centuries. Old Tamil preserved some features of Proto Dravidian, including the inventory of consonants, the syllable structure, and various grammatical features. Amongst these was the absence of a distinct present tense – like Proto Dravidian, Old Tamil only had two tenses, the past and the "non past". Old Tamil verbs also had a distinct negative conjugation (e. g. kāṇēṉ (காணேன்) "I do not see", kāṇōm (காணோம்) "we do not see"). Nouns could take pronominal suffixes like verbs to express ideas: e. g. peṇṭirēm (பெண்டிரேம்) "we are women" formed from peṇṭir (பெண்டிர்) "women" + ēm (ஏம்) and the first person plural marker. Despite the significant amount of grammatical and syntactical change between Old, Middle and Modern Tamil, Tamil demonstrates grammatical continuity across these stages: many characteristics of the later stages of the language have their roots in features of Old Tamil. the coalescence of the alveolar and dental nasals, and the transformation of the alveolar plosive into a rhotic. In grammar, the most important change was the emergence of the present tense. The present tense evolved out of the verb kil (கில்), meaning "to be possible" or "to befall". In Old Tamil, this verb was used as an aspect marker to indicate that an action was micro durative, non sustained or non lasting, usually in combination with a time marker such as ṉ (ன்). In Middle Tamil, this usage evolved into a present tense marker – kiṉṟ (கின்ற) – which combined the old aspect and time markers. Middle Tamil also saw a significant increase in the Sanskritisation of Tamil. From the period of the Pallava dynasty onwards, a number of Sanskrit loan words entered Tamil, particularly in relation to political, religious and philosophical concepts. Sanskrit also influenced Tamil grammar, in the increased use of cases and in declined nouns becoming adjuncts of verbs, and phonology. The Tamil script also changed in the period of Middle Tamil. Tamil Brahmi and Vaṭṭeḻuttu, into which it evolved, were the main scripts used in Old Tamil inscriptions. From the 8th century onwards, however, the Pallavas began using a new script, derived from the Pallava Grantha script which was used to write Sanskrit, which eventually replaced Vaṭṭeḻuttu. Middle Tamil is attested in a large number of inscriptions, and in a significant body of secular and religious literature. These include the religious poems and songs of the Bhakthi poets, such as the Tēvāram verses on Saivism and Nālāyira Tivya Pirapantam on Vaishnavism, and adaptations of religious legends such as the 12th century Tamil Ramayana composed by Kamban and the story of 63 shaivite devotees known as Periyapurāṇam. Iraiyaṉār Akapporuḷ, an early treatise on love poetics, and Naṉṉūl, a 12th century grammar that became the standard grammar of literary Tamil, are also from the Middle Tamil period.

Қазіргі заманғы тамил тілі

Наннул қазіргі әдеби тамил тілінің стандартты нормативті грамматикасы болып табылады, сондықтан ол қазіргі тамилге емес, XIII ғасырдағы орта тамил тіліне негізделген. Керісінше, ауызша тамил тілінде бірқатар өзгерістер байқалады. Мысалы, қазіргі тамил тілінде етістіктердің теріс формасы қолданылмайды – терістеу морфологиялық немесе синтаксистік жолмен білдіріледі. Қазіргі ауызша тамил тілінде де дыбыстық өзгерістер бар, атап айтқанда, бастапқы және ортаңғы позициялардағы жоғары дауыстылардың төмендеу тенденциясы, сондай-ақ жарық дауыстылардың арасында және жарық дауысты мен ротика арасында дауыстылардың жоғалуы. Еуропа тілдерімен байланыс жазбаша және ауызша тамил тіліне де әсер етті. Жазбаша тамил тіліндегі өзгерістерге еуропалық үлгідегі тыныш белгілерді қолдану және орта тамил тілінде рұқсат етілмеген дауыссыз топтамаларды пайдалану жатады. Жазбаша тамил тілінің синтаксисі де өзгерді, жаңа аспектілік жәрдемші сөздер мен күрделі сөйлем құрылымдары енгізілді, сондай-ақ ағылшын тілінің синтаксистік аргументтік құрылымына ұқсас, қатаң сөз тәртібі пайда болды. Сонымен қатар, 20-ғасырдың басында тілдік тазалықтың күшті ағыны пайда болды, нәтижесінде тамил тілінен санскриттік және басқа да шетелдік элементтерді жоюға шақырған Таза тамил қозғалысы құрылды. Оған тәуелсіз тамилді қолдаған дравидтік партиялар мен ұлтшылдар да қолдау көрсетті. Бұл санскриттен алынған көптеген сөздердің тамил тіліндегі эквиваленттерімен алмастырылуына әкелді, бірақ көптеген сөздер әлі де қолданыста сақталып қалды.

Каннада тілі тарихы

Каннада тілі Оңтүстік Үндістанның ең көне тілдерінің бірі. Бұл тілдің ауызша түрі прото-тілден тамил тілінен бұрын, ал тулу тілінен шамамен бір уақытта бөлінген деп есептеледі. Дегенмен, археологиялық дәлелдер бұл тілдің 1600–1650 жылға жуық жазба дәстүрі болғанын көрсетеді. Каннада тілінің бастапқы дамуы басқа оңтүстік үнді тілдеріне ұқсас.

Даму кезеңдері

Халмиди шасанасы (тасқа жазылған жазу) тұсында каннада тілі мемлекеттік тілге айналған еді. Кейбір тіл білімі мамандары тамил және халеганда тілдерінің өте ұқсас немесе бірдей түбірден шыққан болуы мүмкін деп санайды. Мысалы: екі тілде де сүт сөзі "хаалу" деп аталады, ал ересектерге құрмет көрсету үшін қолданылатын жұрнақтар "авар / аваргал" болып табылады.

600 1200 жылы

Бұл дәуірде тіл көп өзгерістерге ұшырады, бұл Пампа, Ранна және Понна сияқты осы дәуірдің ұлы ақындарының әдеби шығармаларынан көрініс табады.

1400 1600 жылы

Ортағасырлық Үндістан тарихындағы "Алтын дәуір" деп аталатын Виджаянагар империясы кезінде каннада және телугу тілдеріндегі әдебиеттің барлық түрлерінде үлкен даму болды. Кришнадеварай патшаның тұсында көптеген керемет шығармалар жарық көрді. Ақын Кумаравяса "шатпади" деп аталатын ерекше стильде (өлеңнің әр шумағы алты жолдан тұрады) Махабхаратаны каннада тілінде жазды. Осы дәуірде даса сахитиясы және карнатик музыкасы пайда болды. Пурандардаса мен Канакадаса Шри Кришнаны мадақтаған көптеген әндер жазды. Бұл каннада әдебиетіне жаңа бағыт берді.

Тас жазулар

Канад тіліндегі алғашқы жазба император Ашоканың б.з.д. 200 жылы шығарылған Брахмагири жарлығына дейін жетеледі. Брахми әрпімен жазылған, протоканнаданың ерекшеліктеріне ие және Хале Каннада (Ескі Каннада) әрпіндегі толық көлемді каннада тіліндегі тас жазудың (шилашасана) алғашқы мысалы 450 жылға тарта жазылған Халмиди жазуында табылады, бұл каннада тілі осы кезге дейін әкімшілік тілге айналғандығын көрсетеді. Қазірге дейін 30 000-нан астам каннада тілінде жазылған жазулар табылды. 500 жылға тарта жазылған Чиккамагалуру жазуы да осыған ұқсас мысал. Халмиди жазуына дейін каннада тіліндегі сөздерді, тіркестерді және сөйлемдерді қамтитын көптеген жазулар болды, бұл оның ежелгі екенін дәлелдейді. Пулакешин I-нің Бадами шатқалындағы шилашасанасы – Хале Каннада әрпінде жазылған санскрит жазуының мысалы.

Мыс пластиналар мен қолжазбалар

Ерте санскрит-каннада екі тілді мыс тақта жазуларының (тамарашасана) мысалы – 444 жылға жатқан Батыс Ганга әулетінің Түмбула жазулары. Ежелгі каннада әрпіндегі (VIII ғасырдың басы) ең көне толыққанды каннада тамарашасанасы Оңтүстік Канара ауданындағы Белманнудан Алупа патшасы Алувараса II-ге тиесілі, және ол оның патшалық белгісі – екі қырлы балықты бейнелейді. Ең көне, жақсы сақталған пальма жапырағы қолжазбасы – көне каннада тіліндегі Дхавала, ол шамамен 9 ғасырда Дакшина Каннада ауданындағы Мудбидридегі Джайн Бхандарда сақталған. Қолжазбада 1478 жапыраққа бояумен жазылған мәтін бар. Гунтур ауданындағы Бхаттипролуда б.з.д. 400–100 жылдарға жатқан пракрит жазуларында телугу сөздері табылды. Бір жазудың ағылшын тіліне аудармасы: "Құрметті Мидикилаяха тақтасын сыйға тартты". Сенімсіз дереккөз: күні=2012 жылдың қыркүйек айы.

575 1100

Толығымен телугу тілінде жазылған алғашқы жазу телугу тарихының екінші кезеңімен сәйкес келеді. 575 жылы Кадапа және Курнул аудандарында табылған бұл жазу Ренати Чолаларға жатқызылады, олар бұрынғы пракрит тілін қолдану дәстүрінен бас тартып, жергілікті тілде патшалық жарлықтар жаза бастады. Келесі 50 жыл ішінде Анаттапурам және басқа да көршілес аймақтарда телугу тіліндегі жазулар пайда болды. Жағалау Андхра-Прадештен шыққан ең ерте дабылған телугу жазуы шамамен 633 жылға жатады.

Сол кезде Телангананың Чалукия патшалары да телугу тілін жазу үшін қолдана бастады. Осы кезеңде телугу тіліне пракриттен гөрі санскрит көбірек әсер етті, бұл телугу әдебиетінің пайда болуымен қатар жүрді. Телугу тіліндегі ең көне әдебиеттің жазылған тас жазуларының бірі – Телангананың Каримнагар ауданындағы Курикла ауылындағы Боммалагутта төбесінде табылған, 946-968 жылдар аралығында дабылған 11 жолды жазу. Телугу тіліндегі әнмен айтылатын өлең Жинаваллабханың, яғни Вемулавада Чалукия патшасы Арикесари III-нің сарай ақыны болған Пампаның кіші інісінің туындысы. Бұл әдебиет бастапқыда билеушілердің сарайларындағы жазулар мен поэзияда, кейіннен Наннаяның "Махабхаратам" (1022) сияқты жазба еңбектерінде кездесті. Нанная заманында әдеби тіл халық тілінен ерекшелене бастады. Бұл сонымен қатар сөйлеу тілінде фонетикалық өзгерістер орын алған кезең болды.

1100 1400 теңге

Үшінші кезең әдеби тілдің одан әрі стильделуімен және күрделенуімен ерекшеленеді. Кетана (13 ғасыр) поэзиялық туындыларда қарапайым тілдің қолданылуын тікелей тыйым салды. Осы кезеңде телугу әрпінің ортақ телугу-каннада әрпінен бөлінуі болды. Тиккана өзінің еңбектерін осы әрпімен жазды.

14001900 жыл

Телугу тілі (басқа үнді тілдері сияқты) орта ғасырлықтан қазіргі заманға қарай үлкен өзгерістерге ұшырады. Телангана аймағының тілі мұсылмандық ықпалдың нәтижесінде ерекше диалектіге бөліне бастады: 14 ғасырда Туглак әулетінің билігінде солтүстік Деканда Сұлтандық үкімділік орнатылған еді. Бірақ Кришна өзенінің оңтүстігінде (Раяласема аймағында) Виджаянагар империясы 1336 жылдан 17 ғасырдың соңына дейін үстемдік құрды, және Кришнадеварая билігі тұсында 16 ғасырда өркендеп, телугу әдебиетінің алтын ғасырына жетті. Падакавитапитамаха, Аннамайя, осы ұлы тілге көптеген атча (таза) телугу падалуларын сыйлады. 17 ғасырдың екінші жартысында мұсылмандық билік оңтүстікке қарай одан әрі кеңейіп, 1724 жылы Асаф Джах әулеті Хайдарабад княздығын құрды. Бұл телугу тіліне, әсіресе Хайдарабад тұрғындарының тіліне парсы және араб тілдерінің ықпалының дәуірін басталды. Бұл әсер 19 ғасырдың басындағы прозада да байқалады, мысалы, Кайфияттарда.

Карнатик музыкасы

Карнатик музыкасы – ежелгі индуистік дәстүрлерден пайда болған үнді классикалық музыкасының екі негізгі жанрының бірі. Ол Оңтүстік Үндістанның барлық штаттары мен олардың тілдеріне терең мәдени әсер етеді, бірақ көптеген әндер (Киртаналар) каннада және телугу тілдерінде жазылған. Пурандар Даса кем дегенде жарты миллион ән жазған және карнатик музыкасының «әкесі» ретінде танымал, ал оның шығармалары каннада тілінде. 17-18 ғасырларда Тамил Надудың шығысындағы, оңтүстіктегі Танжордан солтүстіктегі Андхра-Прадешқа дейінгі аймақ Карнатик аймағы деп аталды. Карнатик соғысында Роберт Клайв Тричирапаллиді басып алды. Бұл аймақта 18 ғасырдан бері дамып келе жатқан музыка карнатик музыкасы деп аталды. Себебі, қазіргі дәстүрдің көп бөлігі Кавери елтізіндегі Танжавур княздығының музыкалық өмірінен өркендеген. Танжавур Чола әулетінің орталығы болды (9-13 ғасырлар), бірақ 16 ғасырдың екінші жартысында Виджаянагара императоры телугу Наяктың вице-королін (Рагхунатха Наяканы) тағайындады, осылайша телугу тіліндегі сарайды құрды. Наяктар қазіргі Тамил Надудың губернаторлары болды, олардың штаб-пәтері Танжавурда (1530–1674 жж.) және Мадурайда (1530–1781 жж.) орналасқан. Виджаянагар құлағаннан кейін Танжавур және Мадурай Наяктары тәуелсіздік алып, Маратхалар билікке келгенге дейін келесі 150 жыл бойы билік жүргізді. Осы кезеңде Андхрадан бірнеше телугу отбасылары көшіп келіп, Танжавур мен Мадурайда қоныстанды. Карнатик музыкасының көптеген ұлы композиторлары осы телугу отбасыларынан шыққан. Телугу тіліндегі сөздер дауысты әріптермен аяқталады, оны көптеген адамдар әдемі дыбысқа ие деп санайды және музыкалық өрнекке қолайлы деп есептейді. Карнатик музыкасының үш композиторының ішінде Тягараджа мен Сыма Шастридің шығармалары негізінен телугу тілінде болған, ал Муттусвами Дикшитар санскрит мәтіндерімен танымал. Тягараджа өзінің құлшынысымен және критинің бхавасымен есімдеріне сақталды. Крити – бұл паллавиден (әннің бірінші бөлімі), анупаллавиден (паллавиден кейінгі ұйқасты бөлім) және шарнаамнан (әннің бірнеше жолында рефрен ретінде қызмет ететін строфа) тұратын ән түрі. Оның критилерінің мәтіндері көбінесе санскрит және телугу тілдерінде (сол кездегі сарай тілі) жазылған. Ритуал тілі санскриттен өзге, тірі тілдің қолданылуы құлшыныстың бірден болуының бхакти идеалына сәйкес келеді. Үштіктің ең үлкені – Шри Сыма Шастри әкесінен телугу және санскрит тілдерін үйренген, ол Мадурайдағы Минакши храмының пуджариі (индуист діни қызметкері) болған. Сыма Шастридің мәтіндері көбінесе телугу тілінде жазылған, бұл олардың танымалдығын арттырды. Оның ең танымал шығармаларының бірі – Мадурайдағы Минакши қасиеттісіне арналған тоғыз критиден тұратын «Наваратнамалика» және Камакшиге арналған он сегіз крити. Крити шығармаларын жазудан басқа, ол бастапқыда би үшін қолданылған свараджатиді таза музыкалық формаға айналдырғаны үшін де мақталады.

Though Carnatic music, one of two main subgenres of Indian classical music that evolved from ancient Hindu traditions, has a profound cultural influence on all of the South Indian states and their respective languages, most songs (Kirtanas) are in Kannada and Telugu. Purandara Dasa, said to have composed at least a quarter million songs and known as the "father" of Carnatic music composed in Kannada. The region to the east of Tamil Nadu stretching from Tanjore in the south to Andhra Pradesh in the north was known as the Carnatic region during 17th and 18th centuries. The Carnatic war in which Robert Clive annexed Trichirapali is relevant. The music that prevailed in this region during the 18th century onwards was known as Carnatic music. This is because the existing tradition is to a great extent an outgrowth of the musical life of the principality of Thanjavur in the Kaveri delta. Thanjavur was the heart of the Chola dynasty (from the 9th century to the 13th), but in the second quarter of the 16th century a Telugu Nayak viceroy (Raghunatha Nayaka) was appointed by the emperor of Vijayanagara, thus establishing a court whose language was Telugu. The Nayaks acted as governors of what is present day Tamil Nadu with their headquarters at Thanjavur (1530–1674 CE) and Madurai(1530–1781 CE). After the collapse of Vijayanagar, Thanjavur and Madurai Nayaks became independent and ruled for the next 150 years until they were replaced by Marathas. This was the period when several Telugu families migrated from Andhra and settled down in Thanjavur and Madurai. Most great composers of Carnatic music belonged to these Telugu families. Telugu words end in vowels which many consider a mellifluous quality and thus suitable for musical expression. Of the trinity of Carnatic music composers, Tyagaraja's and Syama Sastri's compositions were largely in Telugu, while Muttuswami Dikshitar is noted for his Sanskrit texts. Tyagaraja is remembered both for his devotion and the bhava of his krithi, a song form consisting of pallavi, (the first section of a song) anupallavi (a rhyming section that follows the pallavi) and charanam (a sung stanza which serves as a refrain for several passages in the composition). The texts of his kritis are almost all in Sanskrit, in Telugu (the contemporary language of the court). This use of a living language, as opposed to Sanskrit, the language of ritual, is in keeping with the bhakti ideal of the immediacy of devotion. Sri Syama Sastri, the oldest of the trinity, was taught Telugu and Sanskrit by his father, who was the pujari (Hindu priest) at the Meenakshi temple in Madurai. Syama Sastri's texts were largely composed in Telugu, widening their popular appeal. Some of his most famous compositions include the nine krithis, Navaratnamaalikā, in praise of the goddess Meenakshi at Madurai, and his eighteen krithi in praise of Kamakshi. As well as composing krithi, he is credited with turning the svarajati, originally used for dance, into a purely musical form.

Малаялам тілі тарихы

Малаялам тілі шамамен 6-шы ғасырда қазіргі Керала аймағында Орта Тамиль тілінен бөлініп шыққан деп саналады. Малаяламның жеке тіл ретінде дамуы санскрит тілінің лексикасы мен грамматикасына орташа ықпалмен сипатталды, бұл Тунчаттху Эжутаханның Рамаяна нұсқасы – «Аадхьяатма Рамаянам» шығармасында толыққанды, ол қазіргі малаялам тілінің бастауын білдірді. Эжутаханның еңбектері малаялам әрпінің қалыптасуына да ықпал етті, ол тамилдік Ваттелтут әрпін және Гранта әрпінің элементтерін біріктіре отырып, үнді-арий және дравид тілдерінің дыбыстарын көрсете алатын көптеген әріптерді құрады. Бүгінде ол Үндістанның 22 тілінің бірі болып саналады және 2013 жылы Үндістан үкіметі оны классикалық тіл деп жариялады.

Қытай-тибет тілдері

Қытай-тибет тілдері Батыс Гималайда (Химачал-Прадеш) және Солтүстік-Шығыс Үндістанның жоталы жерлерінде сөйленіп жүреді. Сино-тибет тілдерінің қатарына метей (ресми түрде манипури), трипури, бодо, гаро және нага тілдерінің түрлі топтары кіреді. Қытай-тибет тілдеріне дәстүрлі түрде жатқызылатын кейбір тілдер, іс жүзінде, жеке тілдер немесе шағын, тәуелсіз тілдік отбасылардың құрамында болуы мүмкін.

Аустроазиялық тілдер

Шығыс және Солтүстік-шығыс Үндістанда таралған австроазиялық тілдер отбасы. Австроазиялық тілдерге Шығыс Үндістанның санталь және мунда тілдері, Непал және Бангладеш, сондай-ақ Үндістанда, Бирмада, Таиландта, Лаоста, Камбоджада, Вьетнамда және Оңтүстік Қытайда хаси және никобар тілдерінде сөйлейтін мон-кхмер тілдері кіреді. Австроазиялық тілдер 4000-3500 жыл бұрын Оңтүстік-Шығыс Азиядан Шығыс Үндістанға келген.

Үлкен андаман және онган тілдері

Андаман аралдарында кем дегенде екі тіл отбасының тілдері қолданылған: Үлкен Андаман тілдері және Онга тілдері. Солтүстік Сентинель аралында Сентинель тілінде сөйлейді, бірақ Сентинель тайпасымен байланыс орнатылмаған; демек, оның тілдік жақындығы белгісіз. Джозеф Гринберг Үлкен Андаман тілдерін Үнді-Тынық мұхиты тілдерінің бір бөлігі деп есептегенмен, бұл салыстырмалы әдіспен дәлелденбеді және тарихи тіл білімі мамандары оны нақты емес деп санайды. Стивен Вурм Транс-Жаңа Гвинея тілдерімен және басқа тілдермен ұқсастықтың себебін тілдік субстратпен байланыстырады. Джульетт Блевинс прототілдердегі дыбыстық сәйкестіктерге сүйене отырып, Онга тілдерін австронезиялық тілдермен туыс отбасы – австронезиялық-онга тілдерінің бір тармағы деп ұсынады.

Изоляттар

Нихали тілі – Мадхья-Прадеш және Махараштра штаттарында сөйленетін, жеке тіл тобына жататын тіл. Оны Мунда тілдерімен байланыстыру туралы болжамдар бар, бірақ олар әлі дәлелденбеді.

Индус

Индус жазуы – ежелгі Үндістанның Хараппа өркениетімен байланысты символдардың қысқа тізбегі (Индус ескерткіштерінің көп бөлігі қазіргі Пәкістан және Солтүстік-Батыс Үндістанында орналасқан), б.з.д. 2600-1900 жылдар аралығында қолданылған. Ол шамамен б.з.д. 3500-3300 жылдарға дейін дамыған ерте Индус жазуынан туындаған. Символдар кем дегенде он түрлі жағдайда кездеседі, көбінесе «мөрлер» деп аталатын жалпақ, төртбұрышты тас тақташалармен байланысты. Хараппа мөрінің алғашқы суретін 1875 жылы Александр Каннингэм жасаған. Одан бері 4000-нан астам символдар белгіленген заттар табылды, олардың кейбіреулері Месопотамияға дейін жеткен. Б.з.д. 1500 жылдан кейін, Хараппа өркениетінің соңғы кезеңімен бірге, символдарды қолдану тоқтатылды. 400-ден астам ерекше белгілер бар, бірақ олардың көпшілігі, шамамен 200 «негізгі» белгінің ұсақ өзгерістері немесе комбинациялары деп саналады. Символдар әлі де жазылмаған (академиялық қауымдық тарапынан қолдау таппаған көптеген әрекеттерге қарамастан), және кейбір ғалымдар оларды толыққанды жазу емес, протожазу ретінде жіктейді.

Брахми

Брахми жазуындағы ең танымал жазулар – біздің заманымыздан бұрынғы III ғасырға жататын Ашока жарлықтары. Бұлар ұзақ уақыт бойы Брахми жазуының ең ерте үлгілері деп саналды, бірақ Шри-Ланка мен Тамил Надудағы жақындағы археологиялық дәлелдер Тамил Брахми жазуының ең ерте қолданылу мерзімі шамамен б.з.б. VI ғасырға дейін жететінін көрсетеді, бұл радиуглеродтық және термолюминесценциялық талдау әдістерімен анықталды. Бұл жазу Брахми жазулар отбасының атасы болып табылады, олардың көпшілігі Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда қолданылады, бірақ кейбір теориялар бойынша, тіпті Моңғолия мен Кореяда да тарихи тұрғыдан қолданылған, Хангулдың шығу тегіне қатысты. Брахми сандық жүйесі бүкіл әлемде қолданылатын индуистік-араб сандарының алғашқы көзі болып табылады. Брахми, әдетте, Империялық Арамей әліпбиі сияқты семит жазуынан туындаған деп есептеледі, бұл солтүстік-батыс Үндістанның Ахеменид империясының билігінде болған аймағында пайда болған Харошти әліпбиіне де қатысты. Рис Дэвидс жазудың Таяу Шығыстан саудагерлер арқылы Үндістанға әкелінген болуы мүмкін деп болжайды. Тағы бір мүмкіндік – б.з.б. VI ғасырдың соңындағы Ахеменидтердің жаулап алуы. Көптеген адамдар бұл жазудың Ашоканың жарлықтарының алғышарты ретінде жоспарланған өнертабысы болғанын болжайды. Хангул жазуының жақсырақ құжатталған мысалымен салыстырып қараңыз. Брахми жазуының ескі үлгілері Шри-Ланкадағы Анурадапура сауда қаласынан табылған қыш сынықтарында кездеседі, олар б.з.б. 400 жылға дейін даулануда. Тамил Брахми жазуының одан да ертерек дәлелдері Тамил Надудағы Адичаналлурдан табылған керамикалық бұйымдарда анықталды. Радиоуглеродтық талдау көрсеткендей, олар б.з.б. VI ғасырға жатады. Жазудың шығу тегі әлі де қызу талқыланып жатыр, көптеген ғалымдар Брахми бір немесе бірнеше қазіргі заманғы семит жазуларынан туындаған немесе олардан әсер алғанын айтады, ал басқалары оның жергілікті шығу тегін немесе Инд өркениетінің әлдеқайда ертерек және әлі де оқылмаған Инд жазуымен байланысын жақтайды.

The best known inscriptions in Brāhmī are the rock cut Edicts of Ashoka, dating to the 3rd century BCE. These were long considered the earliest examples of Brāhmī writing, but recent archaeological evidence in Sri Lanka and Tamil Nadu suggest the dates for the earliest use of Tamil Brāhmī to be around the 6th century BCE, dated using radiocarbon and thermoluminescence dating methods. This script is ancestral to the Brahmic family of scripts, most of which are used in South and Southeast Asia, but which have wider historical use elsewhere, even as far as Mongolia and perhaps even Korea, according to one theory of the origin of Hangul. The Brāhmī numeral system is the ancestor of the Hindu–Arabic numerals, which are now used worldwide. Brāhmī is generally believed to be derived from a Semitic script such as the Imperial Aramaic alphabet, as was clearly the case for the contemporary Kharosthi alphabet that arose in a part of northwest Indian under the control of the Achaemenid Empire. Rhys Davids suggests that writing may have been introduced to India from the Middle East by traders. Another possibility is with the Achaemenid conquest in the late 6th century BCE. It was often assumed that it was a planned invention under Ashoka as a prerequisite for his edicts. Compare the much better documented parallel of the Hangul script. Older examples of the Brahmi script appear to be on fragments of pottery from the trading town of Anuradhapura in Sri Lanka, which have been dated to the early 400 BCE. Even earlier evidence of the Tamil Brahmi script has been discovered on pieces of pottery in Adichanallur, Tamil Nadu. Radio carbon dating has established that they belonged to the 6th century BCE. The origin of the script is still much debated, with most scholars stating that Brahmi was derived from or at least influenced by one or more contemporary Semitic scripts, while others favor the idea of an indigenous origin or connection to the much older and as yet undeciphered Indus script of the Indus Valley civilisation.

Қарошты

Хароштхи жазуы, сондай-ақ Гандари жазуы деп те аталады, ежелгі абугида (әліпби жазуының бір түрі) – ежелгі солтүстік-батыс Үндістанының Гандара мәдениеті Гандари және санскрит тілдерін жазу үшін қолданған. Ол б.з.д. 4 ғасырдан бастап б.з. 3 ғасырына дейін қолданыста болды. Бұл жазу Ерікті жол бойында да қолданылған, Хотан мен Нияның шалғайдағы бекеттерінде б.з. 7 ғасырына дейін сақталған болуы мүмкін деген дәлелдер бар. Ғалымдар Хароштхи жазуының бірте-бірте дамығандығына, әлде ойлы өнертапқыш жасағандығына келіспейді. Жазу формаларын талдау арамей әліпбиіне айқын тәуелділікті көрсетеді, бірақ үнді тілдерінің дыбыстарын қолдау үшін кеңейтілген өзгерістер енгізілген. Бір модель бойынша, арамей жазуы б.з.д. 500 жылы Ахеменидтердің аймақты басып алуымен келген және келесі 200 жылдан астам уақыт ішінде б.з.д. 3 ғасырға дейін қалыптасқан түріне жеткен. Алайда, осы кезеңнен арамей тіліндегі ешқандай құжат сақталған жоқ. Сондай-ақ, осы эволюциялық модельді растау үшін аралық формалар әлі табылған жоқ, ал б.з.д. 3 ғасырдан бастап тас және монеталардағы жазулар біртұтас және жетілген форманы көрсетеді. Хароштхи жазуын зерттеуге жақында Гандара буддалық мәтіндерінің табылуы жаңа серпіліс берді – Ауғанстанның Хадда қаласының жанынан табылған Хароштхи жазуындағы қайың қабығынан жасалған қолжазбалар жиынтығы (Пенджаби HAḌḌ ਹੱਡ s. m. "Сүйек, әсіресе өлген малдың үлкен сүйегі" – аймақтың танымал зираттарына сілтеме): Хайбер өткелінен батысқа қарай. 1994 жылы қолжазбалар Ұлыбритания кітапханасына тапсырылды. Барлық қолжазбалар б.з. 1 ғасырына жатады, оларды ең көне буддалық қолжазбалар деп есептейді.

Гупта

Гупта жазуы санскрит тілін жазу үшін қолданылған және Үндістанның Гупта империясымен байланысты, ол материалдық өркендеудің және маңызды діни және ғылыми жетістіктердің кезеңі болды. Гупта жазуы брахми жазуынан туындап, Сиддхам жазуына, одан кейін бенгал-ассам жазуына әкелді.

Сиддха

Сиддха́м (санскрит, орындалған немесе толықтырылған), Брахми жазуынан Гупта жазуы арқылы тараған, сондай-ақ Деванагари жазуымен қатар Тибет жазуы сияқты көптеген басқа Азия жазуларының пайда болуына әсер еткен. Сиддхам әліпби емес, буындық жазу (абугида немесе әліпби-буындық жазу), себебі әрбір таңба бір буынды көрсетеді. Егер басқа белгі болмаса, қысқа «а» буыны ескеріледі. Диакритикалық белгілер басқа дауыстыларды, таза мұрындық дыбысын (анусвара) және аспирациялық дауыстыны (висарга) көрсетеді. Арнайы белгі (вирама) санскрит сөздерінің соңында кейде кездесетін, дауыссыз әріптің жеке тұрғанын көрсету үшін қолданылады. Мысалдар үшін төмендегі сілтемелерді қараңыз. Мантраларды жазу және Сутраларды Сиддхам жазуымен көшіру Жапониядағы Сингон буддизмінде әлі де қолданылады, бірақ басқа жерлерде тоқтатылған. Кукай 806 жылы Қытайдан оралғанда, Наландада білім алған монахтармен, соның ішінде Праджня атымен танылған монахпен бірге Сиддхам жазуын Жапонияға әкелді. Үндістаннан Қытайға әкелінген Сутралар түрлі жазулармен жазылған, бірақ Сиддхам олардың ең маңыздыларының бірі болды. Кукай осы жазуды үйренген кезде, Жібек жолының бір бөлігі болған Үндістанға сауда және қажырлы сапарлар Аббасидтердің кеңейіп келе жатқан ислам империясымен жабылды. Содан кейін 9 ғасырдың ортасында Қытайда «шет елдік діндерді» тазарту науқаны жүргізілді. Бұл Жапонияның Сиддхам мәтіндерінің бастау көзінен үзіліп қалғанын білдірді. Уақыт өте келе, Үндістанда Деванагари сияқты басқа жазулар оны ығыстырды, сондықтан Сиддхам тек Жапонияда сақталды, бірақ ол тек мантраларды жазу және Сутраларды көшіру үшін қолданылды. Сиддхам Кана жазу жүйесінің дамуына әсер етті, ол да Кукаймен байланысты. Кана пішіндері қытай таңбаларынан алынса да, буынға негізделген жазу принципі және олардың жүйелі реті Сиддхамнан алынды.

Нағари

Сиддхам әрпінен шамамен 11 ғасырда тараған.