Кіріспе

Британдық романист және драматург

Фрэнк Норман (9 маусым 1930 – 23 желтоқсан 1980) – британдық романист және драматург. Оның есімі алғашқы мемуары «Bang to Rights» (1958) және музыкалық пьесасы «Fings Ain't Wot They Used T'Be» (1960) арқасында қалыптасты, бірақ оның көптеген туындылары бүгінгі күнге дейін жаңарып, оқылуға лайық. Норманның ерте табысының себебі – оның естеліктерінің шыншылдығы және жазу стилі болды, онда кокни диалектісінде сөйлейтін адамдардың сөздері мен оның өзінің қате жазулары кездеседі. Джеффри Бернард Норманның қазасы туралы хабарламасында оны былай сипаттады:

"Өте зерек, сарказмды байқауы бар және әсіресе қылмыстық әлемде айтылатын диалогтарды керемет сезінетін "табиғи" жазушы."

Ерте өмір

Норман 1930 жылы Англияның Бристоль қаласында дүниеге келді және туған ата-анасы оны тастап кетті. Сәтті асырап алудан кейін, ол Лондонның ішінде және айналасындағы балалар үйлерінің бірінен екіншісіне ауыстырылды, оның тарихы оның балалық шағындағы өмірбаянында, «Банан ұлы» (1969) кітабында баяндалған. Балалар үйлерінен кейін, ол бірнеше ұсақ-көлді қылмыстар жасады, олар үшін түрмеге қамалды, соңында Уайт аралындағы Камп Хилл түрмесінде үш жылдық мерзімге отырды. Джон Норман Боу Чөңнің үні естілетін жерде тумағандықтан, ол нағыз кокней болатын жоқ. Ол 1930 жылдың 9 маусымында Франк Чарльз Буттың және Беатрис Смиттың заңсыз ұлы ретінде дүниеге келді, Беатрис Смит – инженерлік шеберханада жұмыс істеген хатшы, ал шеберхана Франк Смиттың әкесіне тиесілі болған. Туған жері 151 Уайтлэди Роуд, Клифтон, Бристоль деп тіркелген. Кейін Джонды анасы тастап кетті және ол Англия шіркеуінің асырап алу қоғамына берілді. Бірнеше сәтсіз асырап алудан кейін Джон бай әйелге берілді, оның қызметшілері Жүніс қожайынға қараған. Осы әйелмен бірге тұрғанда оның аты өзгерген болуы мүмкін деп есептеледі, оны ол «Леди В» деп атаған. Бұл асырап алу сәтті болмады, сондықтан Франк 1937 жылдың 24 наурызында доктор Барнардоның қамқорлығына берілді, ол Степни штаб-пәтерінде қысқа уақытқа орналасты. Содан кейін Франк 1937 жылдың 3 сәуірінде Бедфордтағы 17 Кардингтон жолындағы Кардингтон Абби Ховард үйіне көшірілді. Бұл үй оқу қабілеті төмен балаларға арналған үй ретінде тіркелген. Оның бір мұғалімі: «Бұл бала ештеңеге жете алмайды», - деп жазған. Ол қаншалықты қателескен! Говард Хауста Бедфорд Франк тұрақтап, жайлы сезіне бастады, бірақ көп ұзамай басқа үйге көшу керек болды. 1941 жылдың 21 тамызында Франк Кингстон-апон-Темске жеткізілді, ол үшін бұл оңай уақыт болмады. 1944 жылдың 8 шілдесінде ол бірнеше басқа ұлдармен бірге Голдингске бағыт алды, ол үшін бұл ең қорқынышты мекеме болды, оның тарихы балалық шағындағы «Банан ұлы» (1969) автобиографиясында баяндалған. Голдингте өткен осы уақыт түрмеде «демалыс» өткізген кезде оған көмектесті. Голдингсте ол бірнеше мамандықтарды сынап көрді, бірақ ешқайсысын толық меңгермеді, мүмкін, оның оқу және жазу қабілеті шектеулі болғандықтан, соңында ол асханада жұмыс істеді. Содан кейін ол бау-бақша бөліміне ауысуды сұрады. Ол 1946 жылдың 17 қазанында 16 жасында Голдингстен кетті. Доктор Барнардодан кеткеннен кейін Франк ұсақ-көлді қылмыстар жасады, олар үшін ол түрмеге қамалды, соңында ол Уайт аралындағы Камп Хилл түрмесінде үш жылдық мерзімге отырды.

Жазушылық мансап

1957 жылы түрмеден босатылып, ол ең танымал кітабына айналатын кітапты жазуға кірісті. Норманның қалай жазуға келгені туралы бірнеше әңгімесі өзара қайшы келеді, бірақ босатылғаннан кейін бір жыл ішінде ол Encounter журналында түрмедегі естеліктерінен 10,000 сөздік үзінді жариялады – «Bang to Rights». Бастапқыда Encounter журналының редакторы Стивен Спендер, кейіннен «Bang to Rights» кітабына алғы сөз жазған Реймонд Чандлер қолдағандықтан Норманның әдеби жетістігіне көзі жетті. «Bang to Rights» кітабының табысынан кейін Норман «Fings Ain't Wot They Used T'Be» мюзиклінің жобасын жазды. Бұл жоба Джоан Литтлвудқа жетті, ол оны Стратфордтағы Корольдік театрдың Театр шеберханасы үшін қойды, ал Лионель Барт әндерге музыка жазды. Пьеса Вест-Эндке көшірілді, және Норман 1960 жылы ең жақсы мюзикл үшін Evening Standard Drama Award сыйлығын жеңіп алды. Осы кезеңде Норман 1950 жылдардағы Согодағы тұтқындалуға дейінгі өмірі туралы «Менің жанымда тұр» атты өмірбаяндық естелік жазып жүрді. Оның келесі кітабы «Гунц» – «Bang to Rights» кітабының жалғасы болды, онда ол табысты жазушы ретіндегі өмірінен оқиғалар баяндады. «Сохо түні мен күні» (1966) Джеффри Бернардпен бірлесіп жазылған, оның фотосуреттері Норманның мәтінін жандандырды. Екі роман бірден жарық көрді: «Маймыл шашын тартты» (1967) және «Барни Снип – суретші» (1968).

Кейінгі жұмыстар

1971 жылы жарық көрген «Dodgem Greaser» атты жаңа роман Норманның балалық шағындағы оқиғаларына негізделген, көшпенді жармаңкеде өскен баланың естеліктерін қамтиды. «Норманның Лондон» журналы Норманның ертедегі журналистикасының таңдауын қайта басып шығарды, ал «Lock'em up and Count'em» британдық түрме жүйесін реформалау жоспары мен бағалауын ұсынады. «The Penguin» жинағындағы «The Lives of Frank Norman» (1972) оның бұрын жарық көрген төрт автобиографиялық кітабынан үзінділерді қамтиды. «Неге нәрселер батысқа кетті» (Why Fings Went West, 1975) атты тағы бір естелік шығармасы 1950-ші жылдардың соңы мен 1960-шы жылдардың басындағы театр өміріне арналған. Оның соңғы көркем емес туындысы – «Жалғанның ілгерілеуі» (The Fake's Progress) – өнер сатқышы Том Китинг пен оның 1971 жылы үйленген әйелі Джеральдин Норманмен бірлесіп жазылған. Норманның 1970-ші жылдардағы романдары оның бұрынғы туындыларының күшіне жете алмады. «Біздің жігіттердің бірі» (One of our Own) – Шығыс Лондондағы өмірге арналған еркін повесть, ал «Much Ado About Nuffink» (1974) – жұмысшы табының драматургінің өмір тарихына негізделген жартылай автобиографиялық роман, оның «Who Do They Fink They're 'Aving A Go At, Then» атты пьесасы үлкен сәттілікке ие болды. «Down and Out in High Society» (1975) – Сохо туралы роман. «Көптеген алаяқтар істі құртады» (Too Many Crooks Spoil the Caper, 1979), «Өлі алаяқтың ісі» (The Dead Butler Caper, 1980) және «Баскервилл алаяқтың ісі» (The Baskerville Caper, 1981) атты үш соңғы романында Норман Эд Нельсонның бейнесін жасайды – Ханки Баннистер вискиін ұнататын, Соходағы жұмысы аз жеке детектив. 1960 жылы Франк Норман «Ақиқатты айту» (To Tell the Truth) телешоуына қатысты. Ол британдық ұзақ қашықтыққа жүгіруші Фред Норрис болып көрінді. Шоу жүргізушісі Бад Коллиер Норманның жазушылық жолын мойындап, көрермендерге оның жүлделі пьесасы «Fings Ain't Wot They Used T'Be» 14 ай бойы Лондонның Вест-Эндінде көрсетілгенін хабарлады.

Өлім

Фрэнк Норман 1980 жылдың 23 желтоқсанында 50 жасында Ходжкин лимфомасынан қайтыс болды.