Қылмыс және аудандық экология: Әлеуметтік ұйымдаспау теориясы

Кіріспе

Қылмыс және аудандық экологияның әлеуметтанулық теориясы

Әлеуметтануда әлеуметтік дезорганизация теориясы – Чикаго мектебінің экологиялық теориялармен байланысты дамыған теориясы. Бұл теория қылмыс деңгейін тікелей аудандық экологиялық ерекшеліктермен байланыстырады; әлеуметтік дезорганизация теориясының негізгі принципі, оған сәйкес, орналасқан жер маңызды. Басқаша айтқанда, адамның тұрғын үйінің орналасқан жері оның заңсыз қызметке қатысу ықтималдығын қалыптастыратын маңызды фактор болып табылады. Теорияға сәйкес, адамның болашақтағы заңсыз әрекеттерін анықтайтын факторлардың ішінде тұрғын үйінің орналасқан жері, адамның жеке ерекшеліктерінен (мысалы, жасы, жынысы немесе нәсілі) кем емес, тіпті маңыздырақ болуы мүмкін. Мысалы, теория бойынша, нашар жағдайдағы аудандардан шыққан жастар тәртіпсіздікті мақұлдайтын субмәдениетке қатысады, соның салдарынан осы жастар осы әлеуметтік және мәдени ортада қылмыстыққа бейімденеді. Ларри Гейнс пен Роджер Миллер өздерінің «Қылмыстық әділет іс әрекетінде» атты кітабында «қылмыс көбінесе белгілі бір қауымдастықтағы қолайсыз жағдайлардың нәтижесі болып табылады» деп жазған. Әлеуметтік дезорганизация теориясына сәйкес, осы қауымдастықтарда қылмыс деңгейінің жоғары болуына әкелетін экологиялық факторлар бар, және бұл факторлар «мектепті тастаудың, жұмыссыздықтың, инфрақұрылымның нашарлауының және жалғыз ата-аналар отбасыларының» үнемі жоғары деңгейімен байланысты (Гейнс және Миллер). Теория қылмыстың барлық түрлеріне емес, тек аудандық деңгейдегі көше қылмысына қатысты. Бұл теория ұйымдасқан қылмысты, корпоративтік қылмысты немесе аудандық ортадан тыс жерлерде болатын бұзық мінез-құлықты түсіндіру үшін қолданылмаған. 1970 жылдардың басына дейін бұл теория қылмыстың психологиялық түсіндірмелеріне көлеңке түсірді. Кубрин мен Вейцердің (2003) журналдағы мақаласы – әлеуметтік дезорганизация теориясын қарастырып, оны жетілдіру және кеңейту жөніндегі ұсыныстарды қамтиды.

Парк пен Берджесс

Роберт Э. Парк пен Эрнест Берджес (1925) қалалардың табиғаттағыдай орта екенін, олар Дарвиндік эволюцияның көптеген күштерімен басқарылатынын ұсынған қалалық экология теориясын жасады; яғни, табиғи экожүйелерге әсер ететін бәсекелестік. Қала құрылып, өскенде, адамдар мен олардың қызметтері белгілі бір аймаққа шоғырланады (бұл «шоғырлану» процесі). Бірте-бірте бұл орталық аймақ тығыз халыққа толады, сондықтан адамдар мен олардың қызметтері орталық қаладан алыс, қала маңындағы елді мекендерге таралады («таралу»). Олар уақыт өте келе жер және басқа да қала ресурстары үшін бәсекелестік қалалық кеңістікті ерекше экологиялық нишаларға, «табиғи аймақтарға» немесе адамдар ұқсас әлеуметтік ерекшеліктерге ие аймақтарға бөледі деп болжайды, себебі олар бірдей экологиялық қысымға ұшырайды. Аймақ гүлденіп, «тартымды» болған сайын, жылжымайтын мүліктің құны мен жалдау бағасы көтеріледі, адамдар мен бизнес сол аймаққа көшіп келеді, әдетте Парк пен Берджес «ілесу» (өсімдік экологиясынан алынған термин) деп атаған процесте қала орталығынан сыртқа қарай жылжиды, ал олардың орнын жаңа тұрғындар басады. Микро және макро деңгейде қоғам суперұйым ретінде жұмыс істейді деп есептелді, онда өзгеріс – өсу процесінің табиғи бөлігі, ол хаотикалық немесе тәртіпсіз емес. Осылайша, ұйымдастырылған аймаққа жаңа элементтер еніп, жергілікті бәсекелестік туындайды, нәтижесінде «ілесу» немесе қайта ұйымдастыру болады. Бірақ, бәсекелестіктің алғашқы кезеңдерінде әрқашан белгілі бір деңгейде дезорганизация болады, себебі қоғамның нормативтік құрылымы бұзылады (немесе күйрейді), бұл бұрыс мінез-құлыққа алып келуі мүмкін немесе алып келмейді. Осылайша, қала физикалық ұйым болғанымен, оның әлеуметтік және моральдық құрылымдары да дезорганизацияға ұшырауы мүмкін еді. Олардың концентрлі аймақтар моделі ретінде белгілі және алғаш рет «The City» (1925) еңбегінде жарияланған моделі, толық өскеннен кейін қалалар бес концентрлі сақинадан тұрады деп болжайды, әлеуметтік және физикалық нашарлау аймақтары қала орталығына жақын орналасқан, ал гүлденген аймақтар қала шетіне жақын орналасқан. Бұл теория Чикагоның белгілі бір аудандарында жұмыссыздық және қылмыс сияқты әлеуметтік проблемалардың болуын түсіндіруге тырысады, әлеуметтік проблемалардың кеңістіктік таралуын анықтау және аудандарды салыстыру үшін синхронды карталауды кеңінен пайдаланады. Олар «адамдардың жағдайы, байлық немесе кедейлік болсын, этникалық, нәсілдік немесе діни жағдайдан гөрі қылмыстық мінез-құлыққа әлдеқайда күшті әсер етеді» (Гейнс және Миллер) деп мәлімдеді. Соғыстан кейінгі кезеңде картографиялық тәсіл қарапайым деп сынға алынды, себебі ол қалалық өмірдің әлеуметтік және мәдени өлшемдерін, индустрияландырудың қалалық географияға тигізетін саяси және экономикалық әсерін, сондай-ақ сынып, нәсіл, жыныс және этникалық мәселелерді ескермеді.

Robert E. Park and Ernest Burgess (1925) developed a theory of urban ecology which proposed that cities are environments like those found in nature, governed by many of the same forces of Darwinian evolution; i. e. competition, which affects natural ecosystems. When a city is formed and grows, people and their activities cluster in a particular area (this is the process of "concentration"). Gradually, this central area becomes highly populated, so there is a scattering of people and their activities away from the central city to establish the suburbs (this is "dispersion"). They suggested that, over time, the competition for land and other scarce urban resources leads to the division of the urban space into distinctive ecological niches, "natural areas" or zones in which people share similar social characteristics because they are subject to the same ecological pressures. As a zone becomes more prosperous and "desirable", property values and rents rise, and people and businesses migrate into that zone, usually moving outward from the city center in a process Park and Burgess called "succession" (a term borrowed from plant ecology), and new residents take their place. At both a micro and macro level, society was thought to operate as a super organism, where change is a natural aspect of the process of growth, and is neither chaotic nor disorderly. Thus, an organized area is invaded by new elements. This gives rise to local competition, and there will either be succession or an accommodation which results in a reorganization. But, during the early stages of competition, there will always be some level of disorganization because there will be disruption to (or breakdowns in) the normative structure of the community, which may or may not lead to deviant behavior. Thus, although a city was a physical organization, it also had social and moral structures that could be disorganized. Their model—known as concentric zone model and first published in The City (1925)—predicted that, once fully grown, cities would take the form of five concentric rings, with areas of social and physical deterioration concentrated near the city center and more prosperous areas located near the city's edge. This theory seeks to explain the existence of social problems such as unemployment and crime in specific Chicago districts, making extensive use of synchronic mapping to reveal the spatial distribution of social problems and to permit comparison between areas. They argued that "neighborhood conditions, be they of wealth or poverty, had a much greater determinant effect on criminal behavior than ethnicity, race, or religion" (Gaines and Miller). In the post war period, the cartographic approach was criticized as simplistic in that it neglected the social and cultural dimensions of urban life, the political and economic impact of industrialization on urban geography, and the issues of class, race, gender, and ethnicity.

Сазерленд

Эдвин Сазерленд әлеуметтік дезорганизация тұжырымдамасын қабылдады, ол жазықсыздықтың өсуін түсіндіру үшін пайдаланды. Бұл өсім, сауатсыз және шаруа қоғамдарының өзгеруімен бірге жүрді, онда "адамды қоршаған ықпал тұрақты, біркелкі, үйлесімді және дәйекті болған", ал қазіргі батыс өркениеті, оның пікірінше, сәйкессіздік, қақтығыс және ұйымдаспаушылықпен сипатталады (1934: 64). Ол сондай-ақ капиталистік және индустриалдық дамумен бірге келген қозғалмалылық, экономикалық бәсекелестік және жекешілдік идеология үлкен отбасылар мен біртекті аудандардың әлеуметтік бақылау құралдары ретінде ыдырауына себеп болды деп санайтын. Кенейтілген туыстық байланыстардың әлсіреуі, қоғамдық бақылаудан шыққан қарым-қатынастар аясын кеңейтті және үкіметтік бақылауды әлсіретті, нәтижесінде тұрақты "жүйелі" қылмыс пен құқық бұзушылық пайда болды. Сазерленд сондай-ақ, мұндай дезорганизация антиәлеуметтік қызметті қолдайтын мәдени дәстүрлер мен мәдени қақтығыстарды тудырады және күшейтеді деп есептеді. Мінез-құлқының жүйелілігі – бұл кездейсоқ оқиғаларға қарағанда қайталамалы, үлгілі немесе ұйымдастырылған қылмыстық әрекеттерге сілтеме жасады. Ол заңды сақтайтын мәдениетті, басқа криминогендік мәдени көзқарастарға қарағанда үстем және кеңірек деп сипаттады, сондай-ақ егер осы мақсат үшін ұйымдастырылса, жүйелі қылмысты жеңуге қабілетті екенін айтты (1939: 8). Бірақ қоғам жеке және шағын топтардың мүдделеріне бағытталғандықтан, қылмыстың жалғасуына мүмкіндік береді. Сазерленд қоғам заңда көрініс тапқан құндылықтарға сәйкес ұйымдастырылса, қылмыс жойылатынын; ал ұйымдастырылмаса, қылмыс жалғаса беретінін және дамитынын қорытындылады (1939: 8). Кейінгі еңбектерінде Сазерленд әлеуметтік дезорганизация тұжырымдамасынан әлеуметтік дифференциалдық ұйымға ауысты, бұл қоғамдағы бір-бірімен келіспейтін және қақтығыс тудыратын ұйым деңгейлерінің күрделілігін көрсету үшін жасалды.

Каван

1928 жылы Рут Шонле Каван «Өзін-өзі өлтіру» атты жеке дезорганизация туралы зерттеуін жариялады, онда ол экономикалық және әлеуметтік жағдайларға қарамастан, өлім-жітім көрсеткіші салыстырмалы түрде тұрақты екенін растады. Осы нәтижеге қарамастан, Каван Чикаго университетіндегі профессорлық қызметке қабылданбады. Ол алты жыл бойы түрлі зерттеу комитеттерінде жұмыс істеді, содан кейін Иллинойс штатындағы Рокфорд колледжіне көшті. Оның назарында би залдары, жезөкшелер үйлері, психикалық аурулар, ажырасу, сайлауға қатыспау, өзін-өзі өлтіру және саяси реформаторларға қызығушылық тудырған басқа да әлеуметтік проблемалық мінез-құлық түрлері болды. Ол «бизнес» саласындағы қыздардың еңбек өмірін және олардың Чикаго қаласының әртүрлі аймақтарында таралуын зерттеді (1929). Осы зерттеулерінің нәтижесінде Каван (1953) жыныстық қатынасты реттеудің бүкіл әлеуметтік жүйенің тиімді жұмыс істеуі үшін маңызды екенін атап көрсетті. Нақты ережелерде айырмашылықтар болғанымен, барлық қоғамда отбасылық топтар бар, инцестқа тыйым салынған, некеге рұқсат беріледі, заңды туған балалар заңсыз туған балалардан жоғары бағаланады және неке ересектердің жыныстық қажеттерін қанағаттандырудың ең қабылданған жолы саналады. Ол әртүрлі елдердегі қылмыстылықты зерттеу жұмысын жалғастырды (1968), ал 1983 жылы Чикаго мектебі туралы жазбаларын қайта қарады.

Шоу мен Маккей

Карта жасау қылмыстың және қылмыстың кеңістіктік таралуын көрсетуге мүмкіндік береді, бірақ оның себептерін түсіндіре алмайды. Шындығында, мұндай зерттеулер жиі саяси мақсаттарда белгілі бір халық топтарын немесе ұлттарды әдепсіздікпен айыптау үшін қолданылған. Әлеуметтік дезорганизация теориясы және мәдени берілу теориясы қоғамның ортақ құндылықтарға сай келмей және тұрғындарының мәселелерін шеше алмай қалған жағдайлардағы салдарды зерттейді. Клиффорд Шоу және Генри Д. Маккей (1942) Сазерлендтің жүйелі қылмыстық мінез-құлық теориясын қолданып, қылмыстың жеке деңгейде емес, қалыпты жағдайларға қалыпты адамдардың нормальды реакциясы екенін айтты. Егер қоғамда өзін-өзі бақылау болмаса және сыртқы органдар жеткілікті бақылауды қамтамаса, кейбір адамдар өздерінің көңіл-күйлерін және тілектерін еркін білдіруге мүмкіндік алады, бұл көбінесе қылмыстық мінез-құлыққа әкеледі. Олар концентрлі аймақ моделін қарастырып, қылмыстың қалалық аймақтарда таралып кеткенін және ең бай және ықпалды топтардың қолданыстағы әлеуметтік дезорганизациядан қашу үшін көшіп кеткенін көрсету үшін диахрондық талдау жасады. Олардың тұжырымдамалары, гипотезалары және зерттеу әдістері қылмыстылықты және қылмысты талдауға үлкен әсер етті. Қылмыстылық деңгейін анықтаудағы тәуелді айнымалылар қамауға алулар, сотқа шақырулар және сот шешімдері бойынша өлшенді. Тәуелсіз айнымалылар шаршы шақырымдық аумақ бойынша экономикалық жағдайлар, этникалық әртүрлілік және халықтың айналымы болды. Бұл айнымалылар қылмыскерлердің тұрған жеріне негізделген және 10-16 жас аралығындағы еркектерден тұратын, жасөспірімдер сотына шақырылғандарды (1900-1933 жылдар аралығындағы 56 000 жасөспірімдер сотының іс қағаздары дерек ретінде пайдаланылды) қамтыды. Олар таңдаған уақыт аралығы иммигранттардың көші-қонының айқын үлгілерін көрсетті; Шоу мен Маккей қылмыстың белгілі бір иммигрант топтарымен немесе иммигранттардың өмір сүрген ортасымен байланысты екенін анықтауға тырысты: егер белгілі бір иммигрант топтарының қылмыстылығы қаланың әртүрлі экологиялық орталарында көшіп-қоны кезінде жоғары болса, онда қылмыстылық олардың ерекше физиологиялық немесе мәдени ерекшеліктерімен байланысты болуы мүмкін. Егер қылмыстылық деңгейі иммигранттардың әртүрлі экологиялық ортаға көшіп-қонуымен төмендесе, онда қылмыстылық иммигранттардың ерекше физиологиясымен байланысты емес, бірақ олардың ортасымен байланысты болуы керек. Шоу мен Маккей әлеуметтік дезорганизацияның қалалық аймақтарға тән екенін көрсетті, бұл жаңадан келген кедейлердің тұруға мүмкіндігі бар жалғыз жер болды. Бұл аймақтарда халықтың жоғары айналымы (тұрғын үйсіздік) және әртүрлі мәдени фоннан келген адамдардың араласуы (этникалық әртүрлілік) байқалды. Шоу мен Маккейдің қылмыстылық деңгейлерін осы құрылымдық сипаттамалармен байланысты талдауы қылмыстың және қылмыстың қоғамдық себептерін анықтады: жасөспірімдер арасындағы қылмыстылық деңгейі реттелген кеңістіктік үлгіге сәйкес келді, ең жоғары деңгейі ішкі қалалық аймақтарда, ал қала орталығынан қашықтық артқан сайын төмендеді. Әлеуметтік проблемалардың басқа да түрлі көрсеткіштерімен бірдей кеңістіктік үлгі анықталды. Қылмыстың кеңістіктік үлгісі ұзақ мерзімді тұрақтылықты көрсетті, тіпті қалалардағы халықтың ұлттық құрамы ондаған жылдар бойы күрт өзгерді. Ішкі қалалық аймақтарда қылмыскер болу процесі отбасы, топтар және көршілер арасындағы қарым-қатынастар желісі арқылы жүрді. Карталарды салыстыра отырып, Шоу мен Маккей қылмыстылық деңгейінің үлгісі Парк пен Берджесс концентрлі аймақ моделінің «табиғи қалалық аймақтарына» сәйкес келетінін мойындады. Бұл қылмыстың деңгейі қаланың белгілі бір аймағында (экологиялық аймақ 2) қай иммигрант тобы тұрса да, әрқашан жоғары болатынын көрсетті. Сондықтан, қылмыстылық «физиологиялық» емес, ол орын алатын белгілі бір экологиялық ортамен байланысты болуы керек. Осы контексте Шоу мен Маккей этникалық әртүрліліктің ересектер арасындағы қарым-қатынасқа кедергі келтіретінін, этникалық әртүрлілік кезінде тиімді қарым-қатынас мүмкін емес екенін, себебі әдет-ғұрыптардағы айырмашылықтар мен ортақ тәжірибелердің болмауы қорқыныш пен сенімсіздік тудыруы мүмкін екенін мәлімдеді. Әр түрлі елдерде жүргізілген зерттеулер Шоу мен Маккейдің экономикалық құлдырау мен тұрақсыздық аймақтарында қылмыстың деңгейі жоғары екенін растады, бірақ қылмыстың деңгейі қала орталығынан сыртқа қарай кеңеймейтіні анықталды. Шындығында, кейбір елдерде байлар қала орталықтарында тұрады, ал ең кедей аймақтар қала шеттеріне жақын орналасқан. Сонымен қатар, олардың жұмысы қылмыстың аймақтарында қылмыс жасамайтын адамдардың неліктен көп екенін қарастырмайды. Осылайша, теория қылмыстың географиялық аймақтарда орналасқан себептерін анықтайды, бірақ оның қорытындылары толығымен жалпылама емес. Олардың жұмысы туралы толық ақпарат алу үшін Снодграсс (1976) еңбегіне жүгінуге болады. Шоу мен Маккейдің Чикаголық жобасы қоғамдық криминологияны іс жүзінде қолданудың мысалы болып табылады.

Mapping can also show spatial distributions of delinquency and crime, but it cannot explain the results. Indeed, such research has often been used politically to ascribe immorality to specific population groups or ethnicities. Social disorganization theory and cultural transmission theory examine the consequences when a community is unable to conform to common values and to solve the problems of its residents. Clifford Shaw and Henry D. McKay (1942) applied Sutherland's theory of systematic criminal behavior, and claimed that delinquency was not caused at the individual level, but is a normal response by normal individuals to abnormal conditions. Thus, if a community is not self policing and if it is imperfectly policed by outside agencies, some individuals will exercise unrestricted freedom to express their dispositions and desires, often resulting in delinquent behavior. They considered the concentric zone model, and produced a diachronic analysis to demonstrate that delinquency was already dispersed in urban areas, and that more wealthy and important groups moved to avoid the existing social disorganization. Their concepts, hypothesis, and research methods have been a strong influence on the analysis of delinquency and crime. Their dependent variables in the delinquency rates were measured by arrests, court appearances, and court adjudications of institutional commitment. Their independent variables were economic conditions by square mile areas, ethnic heterogeneity, and population turnover. These variables were based on where delinquents lived and consisted of 10 to 16 year old males who were petitioned to juvenile court (56,000 juvenile court records from 1900–1933 were used as data). The time frames they selected showed strong patterns of immigrant migration; Shaw and McKay believed that they could demonstrate whether delinquency was caused by particular immigrant groups or by the environment in which the immigrants lived:

If high delinquency rates for particular immigrant groups remained high during their migration through the city's different ecological environments, then delinquency could be associated with their distinctive constitutional or cultural features. If delinquency rates decreased as immigrants moved through different ecological environments, then delinquency could not be associated with the particular constitution of the immigrants, but must somehow be connected with their environment. Shaw and McKay demonstrated that social disorganization was endemic to the urban areas which were the only places the newly arriving poor could afford to live. In these areas, there was a high rate of turnover in the population (residential instability), and mixes of people from different cultural backgrounds (ethnic diversity). Shaw and McKay's analyses relating delinquency rates to these structural characteristics established key facts about the community correlates of crime and delinquency:

The rates of juvenile delinquency were consistent with an ordered spatial pattern, with the highest rates in the inner city areas, and the rates declining as distance from the city center increases. There was an identical spatial pattern revealed by various other indexes of social problems. The spatial pattern of delinquency rates showed significant long term stability, even though the nationality structure of the population in the inner city areas changed greatly throughout the decades. Within inner city areas, the course of becoming delinquent occurred through a network of interpersonal relationships, involving family, gangs, and the neighborhood. Comparing the maps, Shaw and McKay recognized that the pattern of delinquency rates corresponded to the "natural urban areas" of Park and Burgess' concentric zone model. This evidenced the conclusion that delinquency rates always remained high for a certain region of the city (ecological zone 2), no matter which immigrant group lived there. Hence, delinquency was not "constitutional", but was to be correlated with the particular ecological environment in which it occurs. In this context, Shaw and McKay asserted that ethnic diversity interferes with communication among adults, with effective communication less likely in the face of ethnic diversity because differences in customs and a lack of shared experiences may breed fear and mistrust. Although research in different countries has tended to support Shaw and McKay's findings that delinquent rates are highest in areas with economic decline and instability, that research has not found that crime rates spatially disperse from the city center outward. In fact, in some countries, the wealthy live in city centers, while the poorest zones are near city fringes. Further, their work does not consider why there is significant non delinquency in delinquency areas. Thus, the theory identifies social causes of delinquency that seem to be located in specific geographical areas, but its conclusions are not completely generalizable. For a general discussion of their work, see Snodgrass (1976). Shaw and McKay's Chicago Area Project is an example of practicing public criminology.

Фарис

Роберт Ли Фарис (1955) әлеуметтік патологиялар мен жалпы әлеуметтік проблемаларды – қылмыстылық, өзіне-өзі қол жұмсау, психикалық аурулар және көтеріліс сияқты жағдайларды түсіндіру үшін әлеуметтік дезорганизация тұжырымдамасын кеңейтті. Ұйымды толықтыратын қарым-қатынастардың нақты және тұрақты үлгілері ретінде анықтаған (1955: 3), ол әлеуметтік дезорганизацияны әлеуметтік ұйымды байланыстырып тұратын қарым-қатынастардың әлсіреуі немесе жойылуы ретінде түсіндірді (1955: 81). Мұндай тұжырымдама әлеуметтік жүйенің өлшенетін күйі ретінде объективті түрде қолданылуға тиіс, жеке пікірге тәуелсіз. Қылмыстың мәселесіне келгенде, Фарис ең басты ойын былай жеткізді: "Қылмыстың көрсеткіші – қоғамдағы бақылау механизмдерінің дезорганизация дәрежесінің көрінісі". Қылмыс та дезорганизацияға себеп болады, ал мұндай конвенциялық механизмдердің дезорганизациясы ең алдымен қарқынды өсіп жатқан, ірі қалаларда кездеседі, онда дезорганизация жоғары деңгейде ұйымдасқан қылмыстың, сондай-ақ топтық және жеке қылмыстың, жасөспірімдердің қылмыстық әрекеттерінің дамуына жағдай жасайды.

Самсон

Роберт Сэмпсон (1993) қылмыс теориясының кез келгені жасөспірімдер тобының, әсіресе көшелік бандалардың құрамында болу фактісінен басталуы керек екенін, ал әлеуметтік бақылау ерте жаста бұзық мінез-құлықты түзетуге жеткіліксіз болса, банда мүшесі толық уақытты қылмыскерге айналатынын айтады. Ол Шоу мен Маккейдің (1969) пікірін қолдап, егер отбасы мен туыстар жеткіліксіз бақылау немесе толық емес әлеуметтендіру ұсынса, бұзылған отбасылардан шыққан балалар, егер басқалар ата-аналардың орнын баспаса, зорлық-зомбылыққа бейім бандаларға қосылуы мүмкін. Дегенмен, тұрақсыз отбасылардан шыққан балалардың да, отбасы мүшелерінің көпшілігі тығыз байланыстағы қауымдастықта тұрса, әріптестерінен әсер алу ықтималдығы төмен. Тығыз байланыстағы қауымдар бейтаныс адамдарды оңай анықтап, бұзықтарды ата-аналарына хабарлап, ескертулер таратады. Тұрғын үйлердің жиі ауысуы және көп қабатты үйлер әлеуметтік байланыстарды орнату мен сақтау мүмкіндігін қиындатады. Мектептер, шіркеулер және полиция сияқты ресми ұйымдар көптеген қауымдастарда отбасы мен достардың орнына қолдау көрсетеді, бірақ кедей және тұрақсыз қауымдарда қылмысқа қарсы күресу үшін ресурстар мен жастарға бұзық мінез-құлыққа балама ұсыну үшін ұйымдастыру және саяси байланыстар жетіспейді. Сэмпсон «эмпириялық деректер әлеуметтік дезорганизацияның құрылымдық элементтері зорлық-зомбылықтың макро деңгейіндегі айырмашылықтарды түсіндіру үшін маңызды екенін көрсетеді» деген қорытындыға келді. Әлеуметтік дезорганизация сондай-ақ, қауымды басты мәдениеттен оқшаулату арқылы қылмыстың туындауына себеп болуы мүмкін. Сэмпсон мен Уилсон (1995) афроамерикандықтардың зорлық-зомбылық қылмыстарының құрбандары және қылмыскерлері ретінде артық өкілдігін түсіндіру үшін нәсіл және қалалық теңсіздік теориясын ұсынды. Ұсынылған негізгі идея – қауымдық деңгейдегі нәсілдік теңсіздіктің үлгілері шынайы қиын жағдайдағы адамдардың әлеуметтік оқшаулануына және экологиялық шоғырлануына әкеледі, бұл өз кезегінде әлеуметтік ұйымды әлсірететін және ақырында қылмысты бақылауды қиындататын құрылымдық кедергілер мен мәдени бейімделулерге әкеледі. Сэмпсон мен Уилсон (1995) осы логиканы қолданып, зорлық-зомбылықтың қауымдық деңгейдегі себептері ақ және қара адамдар үшін бірдей екенін, бірақ қауымдық деңгейдегі нәсілдік сегрегация азшылық топтарының мүшелерін зорлық-зомбылыққа итермелейтін және зорлық-зомбылықтан қорғайтын әлеуметтік механизмдерге әртүрлі дәрежеде ұшырататынын, осылайша зорлық-зомбылықтағы нәсілдік айырмашылықтарды түсіндіретінін дәлелдеді. Олардың тұжырымдамасы қылмыстың негізгі себептерінде «нәсілдік өзгермейтін принцип» деп белгілі болды.

Robert J. Sampson (1993) claims that any theory of crime must begin with the fact that most violent criminals belonged to teenage peer groups, particularly street gangs, and that a gang member will become a full time criminal if social controls are insufficient to address delinquent behaviour at an early age. He follows Shaw and McKay (1969) in accepting that, if the family and relatives offer inadequate supervision or incomplete socialization, children from broken families are more likely to join violent gangs, unless others take the parents' place. However, even children from unstable families are less likely to be influenced by peer groups in a community where most family units are intact. Tight knit communities are more likely to identify strangers, report deviants to their parents, and pass warnings along. High rates of residential mobility and high rise housing disrupt the ability to establish and maintain social ties. Formal organizations like schools, churches, and the police act as surrogates for family and friends in many communities, but poor, unstable communities often lack the organization and political connections to obtain resources for fighting crime and offering young people an alternative to deviant behavior. Sampson concludes that "the empirical data suggest that the structural elements of social disorganization have relevance for explaining macro level variations in violence." Social disorganisation may also produce crime by isolating communities from the mainstream culture. Sampson and Wilson (1995) proposed a theory of race and urban inequality to explain the disproportionate representation of African Americans as victims and offenders in violent crime. The basic idea proposed was that community level patterns of racial inequality give rise to the social isolation and ecological concentration of the truly disadvantaged, which in turn leads to structural barriers and cultural adaptations that undermine social organisation and ultimately the control of crime. Sampson and Wilson (1995) pursued this logic to argue that the community level causes of violence are the same for both whites and blacks, but that racial segregation by community differentially exposes members of minority groups to key violence inducing and violence protecting social mechanisms, thereby explaining black white disparities in violence. Their thesis has come to be known as "racial invariance" in the fundamental causes of crime.

Бурсик және Грассик

Роберт Дж. Бурсик-тің ғылыми еңбектері 1960 жылдары танымалдылығы төмендегеннен кейін Әлеуметтік дезорганизация теориясының қайта жандануында маңызды рөл атқарды. Шоу мен Маккейдің теориясына қатысты басты сын – олардың кейбір аумақтардағы қылмыс деңгейінің сол жерде тұратын этникалық топқа қарамастан жоғары болып қалатынын көрсеткені еді. Осы кезеңдегі зерттеушілер қылмыс үлгілерінің тұрақты болуы, тіпті халық саны үнемі өзгеретін аймақтарда да мүмкін емес деп санайтын. Бурсиктің жұмысы Шоу мен Маккейдің теориясына қатысты айтылған кейбір сын-ескертпелерді жоққа шығаруға көмектесті; Бурсик тұрақты халық санының өзгеруін көрсететін аймақта тұрақты қылмыс үлгілерінің болуы мүмкін екенін дәлелдеді. Бурсик атап көрсеткендей, "жергілікті желілердің үнемі өзгеріп отыруы салдарынан, бастапқы қарым-қатынастардың қалыптасуы және нәтижесінде әлеуметтік бақылаудың бейресми құрылымдарының пайда болуы ықтимал емес". Мысалы, Чикаго қаласында иммигранттар келуін жалғастыра отырып, жергілікті тұрғындар қаржылық мүмкіндік туғанда көшіп кетеді, бұл әлеуметтік бақылаудың тұрақты жүйесін құруды қиындатады. Роберт Дж. Бурсик пен Гарольд Г. Грассик Әлеуметтік дезорганизация теориясына Сампсон мен Гроувз ұсынған көршіліктердегі әлеуметтік бақылау тұжырымдамасын қайта қарастырып, оны құрылымдық факторларға тәуелді үш түрге бөлді. Жеке әлеуметтік бақылау, аудандық әлеуметтік бақылау және қоғамдық әлеуметтік бақылау – оларға кедейлік, тұрғын үйдің жылдам ауысуы, әртүрлілік және толық емес отбасылар сияқты көршіліктің құрылымдық факторлары әсер етеді, бұл көршіліктің әлеуметтік бақылау модельдерін іске асыру қабілетіне әсер етеді. Жеке әлеуметтік бақылау: Бұл модельде көршілердің арасында жеке қарым-қатынас болмайды, сондықтан әлеуметтік бақылау үшін достық желілер құрылмайды. Мысалы, түрлі нәсілді және әртүрлі шығу тегі бар, сондай-ақ төмен кірісті және жоғары жұмыссыздық деңгейі бар аудандарды келтіруге болады, мұндай ортада сенімсіздік пен қарым-қатынас жоқтығы туындайды. Аудандық әлеуметтік бақылау: Бұл модельде тұрғындар қоғамдағы вандализм мен ұрлықтың алдын алу үшін ауданға келген бейтаныс адамдарды бақылап, әлеуметтік бақылауға белсендірек қатысады. Мысалы, "Көршілік қадағалау" бағдарламасына қатысатын аудандарды атауға болады. Қоғамдық әлеуметтік бақылау: Бұл модельде бүкіл қоғамдық қауымдастық бірлесіп, қоғамды жақсарту және қорғау үшін ұйым ретінде жұмыс істейді. Мысалы, мектептерге, қоғамдық орталықтарға және ауданның басқа да мекемелеріне белсенді көмек көрсетуге болады.

Robert J. Bursik Jr's scholarly works played an important role in the revival of Social Disorganization Theory following its fall in popularity during the 1960s. One of the main criticisms of Shaw and McKay's theory was that it suggested, in certain area's delinquency rates remained high regardless of the ethnicity group that lived there. Researchers during this period felt that it was unlikely that crime patterns remained stable even though there were constant changes in population without these areas. Bursik's work helped negate some of the criticisms associated with Shaw and McKay's work; Bursik showed that it was possible and likely to have stable crime patterns within an area that showed constant population change. Specifically Bursik points out that “development of primary relationships that result in informal structures of social control is less likely when local networks are in continual state of flux.” In the example of Chicago, as immigrants continue to come in, the population already there leave soon as it's financially feasible, which in return makes it difficult for any stable form of social control to take place. Robert J. Bursik and Harold G. Grasmick further contributed to Social Disorganization Theory by reformulating concepts of social control within neighbourhoods that was introduced by Sampson and Groves, into three types of social control that are influenced by structural factors. Personal Social Control, Parochial Social Control and Public Social Control which are influenced by structural factors within a neighbourhood such as poverty, residential mobility, heterogeneity and broken homes affect the ability of the neighbourhood to implement models of social control. Personal Social Control: In this model there are no personal relationships between neighbours and as a result no friendship networks for social control are formed. Example would be neighbourhoods with high number of residents with different race and backgrounds or low income and high unemployment which cause mistrust and lack of communication among the community. Parochial Social Control: In this model the residents take a more active approach to Social Control observing strangers coming into the neighbourhood to stop vandalism and theft within the community. Example would be neighbourhoods that participate in programs like “Neighbourhood Watch”. Public Social Control: In this model the entire community works together as an organization to improve and protect the community. Example would be playing an active role to the schools, community center and other institutions within the neighbourhood.

Ли мен Мартинес

Әлеуметтік дезорганизация теориясымен айналысқан ғалымдар жетпіс жыл бұрын кеңістіктік талдау техникаларын жасағанда, зорлық қылмыстарын зерттеудің жолын табуды көздеді. Бұл теоретиктер ерекше иммиграцияның зиянды әсерлері, ішкі көші-қон және этникалық әртүрліліктің аудандардың тұрғындарының мінез-құлқын бақылау қабілетіне қалай әсер ететіні туралы алаңдады. Шоу мен Маккей, Сэмпсон және Гроувз, Бурсик пен Грассик барлығы иммиграция мен аудан ішіндегі этникалық әртүрліліктің қоғамға кері әсер ететінін ұсынады. Мэттью Т. Ли мен Рамиро Мартинес кішінің соңғы жұмыстары бұл әрқашан осылай бола бермейтінін көрсетеді; жақындағы зерттеулер иммигранттар қоныстанған аймақтарда иммиграция қылмыс деңгейін көбінесе арттырмайтынын анықтады; шындығында, кейбір зерттеулер бұл аймақтардағы қылмысқа қатысу жергілікті тұрғындарға қарағанда төмен екенін көрсетіп тұр. Ли мен Мартинес қазіргі иммиграциялық тенденциялар дезорганизация теориясы күткендей жағымсыз салдарға алып келмейді деп санайды; керісінше, бұл зерттеулер иммиграция оны әлсіретудің орнына әлеуметтік бақылауды күшейте алатынын көрсетеді. Иммиграциялық жандандыру иммиграцияның кедей аймақтарды жандандыруға және аудандардағы әлеуметтік бақылауды күшейтуге қабілетті екенін, себебі мықты отбасылық байланыстар мен анклавтық экономикалармен байланысты жұмыс орындарының болуы қылмыстың төмендеуіне әкеледі деп мәлімдейді. Шындығында, Ли мен Мартинес халық саны азайған немесе қауымдық құлдырау орын алған қалалардың одан әрі дамуы үшін иммиграцияның қажетті компонент екенін айтады, бұл өткен онжылдықтардағы жағдай сияқты.