Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Этимология
"Эспие" және оның бұрынғы жазылуы "Эсбюели" – бұл аймақтың түрік тіліндегі атаулары. "Эспие" екі бөліктен тұрады деп саналады: "Esb" – парсы тілінде "ат" деген мағынаны білдіретін сөз, ал түрік тіліндегі "ели" және "елю" жұрнақтары "ден" немесе "ге" дегенді көрсетеді, немесе мүмкін "ялы" жұрнағы, "жағалау" немесе "су жиегі" деген мағына беретін түбір немесе жалпы сөз. Осылайша, "Эсбюели" – "аттар мекені" немесе "ат қоралары", немесе басқаша айтқанда, "су жиегіндегі ат қоралары" дегенді білдіреді.
"Espiye" and its earlier spelling, "Esbüyeli", are the Turkish names for the district. Espiye is thought to be formed from two parts: "Esb", a Persian word meaning "horse" and the Turkish " yeli" and " yelü" suffix meaning "from" or "of", or possibly the suffix "yalı", a radix or generic word meaning "shore" or "waterside". So, Esbüyeli means "the land of horses" or "stables" or, alternatively, "the stables on the waterside".
Ежелгі дәуір
Эспие қаласының ежелгі тарихы туралы ақпарат өте аз, бірақ жақын орналасқан Тиреболу қаласы туралы ақпарат көбірек. Бұл аймақ Рим империясының және оның ізбасарлары Византия империясы мен Трапезунд империясының құрамына кірген. Мұнда біздің заманымыздың 1-ші ғасырында мыс кеніші болған, ал кейін қазіргі қаланың батыс жағында Андоз қамалы салынды. Ол Триполис (қазіргі Тиреболу) және Эспиеден шығысқа қарай Харшит аңғарындағы Бедрама (немесе Бедрум) қамалымен туыс болды. Дегенмен, қамал азаматтық елді мекеннің орталығы болуға тым кішкентай болды. Оның өлшемдері 27,43 метрге 6,09 метр болды, сондықтан ол негізінен Қара теңізден келе жатқан жау кемелерінен ерте хабар беру үшін қарауыл мұнарасы ретінде пайдаланылған болуы мүмкін.
There is very limited information about the ancient history of Espiye, but slightly more of the larger nearby town of Tirebolu. The area was part of the Roman Empire and its successors, the Byzantine Empire and the Empire of Trebizond. Copper was mined here in the 1st century AD, and Andoz Castle was later built on the west side of the modern day town, a sister castle of Tripolis (modern day Tirebolu), and Bedrama (or Bedrum) in the Harşit valley to the east of Espiye. However, the castle was too small to be the heart of a civil settlement. Measuring only 90 feet (27.43 m) by 20 feet (6.09 m), it was most likely used as a watchtower for advance warning of invading ships on the Black Sea.
Түрік дәуірі
1515 жылғы Осман жер тіркелімінде "Есбюели" "Чепни Эли" ("Чепни провинциясы" немесе "Чепни отаны") деп анықталды және Естер Бейдің ұлы Мұстафа I биге тіркелді. Чепни – 12-16 ғасырларда Эспиенің оңтүстігіндегі таулардағы Куртунға қоныстанған оғыз түркілерінің бір тармағы. Чепнидің он мың атты әскері болды, сондықтан олар Қара теңіз жағалауындағы көптеген аудандарды басып алып, Гиресунның батысындағы Месудиеде Хачи Эмирли бейлігін құрды. 1397 жылы Осман империясы атынан Хачи Эмирли бейлігінің қолбасшысы Сүлеймен би Трапезундтың грек әскерлеріне шабуыл жасап, Гиресунды жаулап алды. Осы жеңісімен Османдықтар жағалау аймағын бақылауға алды және Чепнилер өздерінің жеңімпаз басшысына құрмет көрсетіп, Сүлеймен биді "Гиресунның жаулаушысы" деп атады. Дегенмен, Эспие әлі де Трапезунд империясының құрамында болды. Алпыс төрт жыл өткен соң, 1461 жылы Осман императоры Фатих Сұлтан Мехмет өзінің империясының солтүстік-шығысын бақылауға алу үшін Трапезундқа жорық жасап, Қара теңіз жағалауын Осман империясына қосты. Мехмет содан кейін Чепнилерге, экспедиция кезінде көрсеткен қолдаулары үшін рахмет ретінде, Эспиені қоса алғанда, Гиресун жерлерін басқару құқығын берді. Оларға сондай-ақ салық төлеуден босатылды. 1515 жылғы тіркеуге сәйкес, Эспие – он алты үйден және Андоз бекінісіндегі алты үйден тұратын өте шағын ауыл болды; демек, Эспиеде 80-100 адам тұрған болуы керек, Тиреболу ауданындағы бір ауыл. 1923 жылы Түркия Республикасы құрылғаннан кейін Эспие Тиреболудың қарастырылатын ауданы болды, бірақ 1957 жылы ол өз алдына жеке ауданға айналды.
In the Ottoman Land Registry of 1515, "Esbüyeli" has been defined as "Çepni Eli" ("Chepni Province" or "Chepni's Homeland") and registered to Mustafa Bey I, son of Eshter Bey. The Chepni were a branch of the Oghuz Turks which between the 12th and 16th centuries settled in Kürtün in the mountains to the south of Espiye. The Chepni had a powerful cavalry of ten thousand horses, and therefore captured many districts on the Black Sea coast too, establishing the Anatolian beylik of Haci Emirli in Mesudiye to the west of Giresun. In 1397, Suleyman Bey, commander of the Haci Emirli Beylik in the name of the Ottoman Empire, attacked the Greek armies of Trebizond and conquered Giresun. With this victory, the Ottomans took control of the coastal zone and Suleyman Bey was named "Conqueror of Giresun" by the Chepni, in respect to their victorious leader. However, Espiye was still within the territory of the Empire of Trebizond. Sixty four years later, in 1461, the Ottoman Emperor Fatih Sultan Mehmet moved against Trebizond in order to control the northeast end of his empire and quickly brought the Black Sea coast into the Ottoman Empire. Mehmet then gave control of the lands of Giresun, including Espiye, to the Chepnis in return for their support during the expedition. Moreover, he exempted them from paying taxes. According to the registry of 1515, Espiye was a very small village consisting of sixteen houses plus six houses in the Andoz Castle; meaning, the population of Espiye must have been 80–100, a village in the district of Tirebolu. After the foundation of the Republic of Turkey in 1923, Espiye was still a subdistrict of Tirebolu but, in 1957, it became a district in its own right.
География
Яғлыдере мен Гелевара өзендері арасындағы кішкентай жазық орналасқан Эспие, Түркияның Шығыс Қаратеңіз аймағының таулы жер бедері мен ылғалды климаты сияқты ерекшеліктерін толыққанды көрсетеді. Эспие қаласы Қаратеңіз жағалауында, Гиресун қаласынан шамалы қашықтықта орналасқан. Бұл жерден Самсун-Трабзон Қаратеңіз жағалау жолы өтеді. Қаланың артындағы жер оңтүстікке қарай тік көтеріліп, Гиресун тауларына жетеді. Ең жоғары нүктесі – Ақылбаба төбесі. Айналасы түрлі жасыл түстерге толып, өте әдемі; биік таулы аймақ көбінесе тығыз қарағай, шырша, пихта, қастаң, емен, мүйіз, рододендрон, бук және қаратал ормандарымен жабылған, ал жағалау аймағында (20-30 км-ге дейін) жаңғақ ағаштары мен шай көптеп егілген. Климаты жыл бойы көбінесе жаңбырлы, жазда салқын және жаңбырлы, қыста жағалау аймақтарында жылы және жаңбырлы, ал оңтүстіктегі таулы аймақта қар жауады. Жергілікті тағамдарының ішінде пиццаға ұқсас пиде және әрине Қаратеңізден ұсталған балық бар.
The small plain between the rivers Yağlıdere and Gelevara, Espiye has typical characteristics of the eastern Black Sea region of Turkey, both in its hilly topography and its wet climate. The town of Espiye is on the Black Sea coast, from Giresun. The Samsun Trabzon Black Sea coast highway runs through here. Behind the town the land sharply rises to the south up into the Giresun Mountains. The highest point is Akılbaba Tepesi. The countryside is very attractive in all shades of green; the higher mountainous area is mainly covered with dense forests of pines, firs, spruces, chestnuts, oaks, hornbeams, rhododendrons, beeches, and alders, while the coastal zone (up to 20–30 km inland) is densely planted with hazelnut trees and some tea. The climate is generally rainy all year round; it is cool and rainy in summer and warm and rainy in winter in the coastal zones, but snowy in the mountainous area in the south. The local cuisine includes the pizza style pide and of course fish from the Black Sea.