Этимология

"Эспие" және оның бұрынғы жазылуы "Эсбюели" – бұл аймақтың түрік тіліндегі атаулары. "Эспие" екі бөліктен тұрады деп саналады: "Esb" – парсы тілінде "ат" деген мағынаны білдіретін сөз, ал түрік тіліндегі "ели" және "елю" жұрнақтары "ден" немесе "ге" дегенді көрсетеді, немесе мүмкін "ялы" жұрнағы, "жағалау" немесе "су жиегі" деген мағына беретін түбір немесе жалпы сөз. Осылайша, "Эсбюели" – "аттар мекені" немесе "ат қоралары", немесе басқаша айтқанда, "су жиегіндегі ат қоралары" дегенді білдіреді.

Ежелгі дәуір

Эспие қаласының ежелгі тарихы туралы ақпарат өте аз, бірақ жақын орналасқан Тиреболу қаласы туралы ақпарат көбірек. Бұл аймақ Рим империясының және оның ізбасарлары Византия империясы мен Трапезунд империясының құрамына кірген. Мұнда біздің заманымыздың 1-ші ғасырында мыс кеніші болған, ал кейін қазіргі қаланың батыс жағында Андоз қамалы салынды. Ол Триполис (қазіргі Тиреболу) және Эспиеден шығысқа қарай Харшит аңғарындағы Бедрама (немесе Бедрум) қамалымен туыс болды. Дегенмен, қамал азаматтық елді мекеннің орталығы болуға тым кішкентай болды. Оның өлшемдері 27,43 метрге 6,09 метр болды, сондықтан ол негізінен Қара теңізден келе жатқан жау кемелерінен ерте хабар беру үшін қарауыл мұнарасы ретінде пайдаланылған болуы мүмкін.

Түрік дәуірі

1515 жылғы Осман жер тіркелімінде "Есбюели" "Чепни Эли" ("Чепни провинциясы" немесе "Чепни отаны") деп анықталды және Естер Бейдің ұлы Мұстафа I биге тіркелді. Чепни – 12-16 ғасырларда Эспиенің оңтүстігіндегі таулардағы Куртунға қоныстанған оғыз түркілерінің бір тармағы. Чепнидің он мың атты әскері болды, сондықтан олар Қара теңіз жағалауындағы көптеген аудандарды басып алып, Гиресунның батысындағы Месудиеде Хачи Эмирли бейлігін құрды. 1397 жылы Осман империясы атынан Хачи Эмирли бейлігінің қолбасшысы Сүлеймен би Трапезундтың грек әскерлеріне шабуыл жасап, Гиресунды жаулап алды. Осы жеңісімен Османдықтар жағалау аймағын бақылауға алды және Чепнилер өздерінің жеңімпаз басшысына құрмет көрсетіп, Сүлеймен биді "Гиресунның жаулаушысы" деп атады. Дегенмен, Эспие әлі де Трапезунд империясының құрамында болды. Алпыс төрт жыл өткен соң, 1461 жылы Осман императоры Фатих Сұлтан Мехмет өзінің империясының солтүстік-шығысын бақылауға алу үшін Трапезундқа жорық жасап, Қара теңіз жағалауын Осман империясына қосты. Мехмет содан кейін Чепнилерге, экспедиция кезінде көрсеткен қолдаулары үшін рахмет ретінде, Эспиені қоса алғанда, Гиресун жерлерін басқару құқығын берді. Оларға сондай-ақ салық төлеуден босатылды. 1515 жылғы тіркеуге сәйкес, Эспие – он алты үйден және Андоз бекінісіндегі алты үйден тұратын өте шағын ауыл болды; демек, Эспиеде 80-100 адам тұрған болуы керек, Тиреболу ауданындағы бір ауыл. 1923 жылы Түркия Республикасы құрылғаннан кейін Эспие Тиреболудың қарастырылатын ауданы болды, бірақ 1957 жылы ол өз алдына жеке ауданға айналды.

География

Яғлыдере мен Гелевара өзендері арасындағы кішкентай жазық орналасқан Эспие, Түркияның Шығыс Қаратеңіз аймағының таулы жер бедері мен ылғалды климаты сияқты ерекшеліктерін толыққанды көрсетеді. Эспие қаласы Қаратеңіз жағалауында, Гиресун қаласынан шамалы қашықтықта орналасқан. Бұл жерден Самсун-Трабзон Қаратеңіз жағалау жолы өтеді. Қаланың артындағы жер оңтүстікке қарай тік көтеріліп, Гиресун тауларына жетеді. Ең жоғары нүктесі – Ақылбаба төбесі. Айналасы түрлі жасыл түстерге толып, өте әдемі; биік таулы аймақ көбінесе тығыз қарағай, шырша, пихта, қастаң, емен, мүйіз, рододендрон, бук және қаратал ормандарымен жабылған, ал жағалау аймағында (20-30 км-ге дейін) жаңғақ ағаштары мен шай көптеп егілген. Климаты жыл бойы көбінесе жаңбырлы, жазда салқын және жаңбырлы, қыста жағалау аймақтарында жылы және жаңбырлы, ал оңтүстіктегі таулы аймақта қар жауады. Жергілікті тағамдарының ішінде пиццаға ұқсас пиде және әрине Қаратеңізден ұсталған балық бар.