Кіріспе

Израильдік клиникалық, даму және танымдық психолог Реувен Фейерштейн (21 тамыз 1921 – 29 сәуір 2014) – Румынияда туған израильдік клиникалық, даму және танымдық психолог, ол өзінің интеллект теориясымен танымал. Фейерштейн құрылымдық танымдық өзгертілгіштік, медиацияланған оқыту тәжірибесі, танымдық карта, кемшікті танымдық функциялар, оқуға бейімділікті бағалау құралы, инструменталды байыту бағдарламалары және ортаны өзгерту арқылы дамыту теорияларын және қолданбалы жүйелерін жасаудағы жұмысы үшін танылады. Бұл өзара байланысты тәжірибелер педагогтарға студенттердің танымдық функцияларын және операцияларын жүйелі түрде дамытуға, метатанымды қалыптастыруға қажетті дағдылар мен құралдарды ұсынады. Фейерштейн Израильдің Иерусалим қаласындағы Оқу әлеуетін арттыру халықаралық орталығының (ICELP) негізін қалаушы және директоры болды. 50 жылдан астам бойы Фейерштейннің теориялары мен қолданбалы жүйелері халықаралық клиникалық және сыныптық жағдайларда қолданылып келеді, оның жұмысын 80-нен астам ел пайдаланады. Фейерштейннің интеллекттің өзгеруге бейімділігі туралы теориясы 2000-нан астам ғылыми зерттеулерге және әртүрлі оқушылар тобымен жүргізілген көптеген зерттеулерге әкелді.

Ерте өмір және білім

Реувен Фейерштейн Румынияның Ботошани қаласында туған тоғыз баланыӈ бірі. Бухаресттегі Мұғалімдер колледжінде (1940–1941) және Бухаресттегі Онеско колледжінде (1942–1944) оқыған. Фейерштейн психология мамандығы бойынша диплом алуға асықпай тұрып, нацистер басып кіргеннен қашып кетті. 1945 жылы Палестинаға қоныс аударғаннан кейін, 1948 жылға дейін Холокосттан аман қалған балаларға сабақ берді. Осы балалардың Холокосттың салдарынан қатты әсер еткенін көріп, ол иммигранттар мен босқындардың психологиялық және білім беру қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған мансапты бастады. Женева университетінде оқығанда Фейерштейн Андре Рей мен Жан Пиажеден дәріс алды. Ол жалпы және клиникалық психология бойынша дипломдар алды. Осы кезеңде психоанализ, бихевиоризм және гештальт психологиясы – үш басты мектеп болды. Ол Карл Ясперс, Карл Юнг, Бэрбель Инхелдер, Маргарита Лосли Устер және Леопольд Сзондидің лекцияларына қатысты. 1970 жылы Фейерштейн Францияның Сорбонна университетінде даму психологиясы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Оның зерттеу салалары даму, клиникалық және когнитивтік психология болды. Фейерштейннің психологиялық және білім беру көмегі алғаннан кейін адамдарда байқалған жақсарулар, интеллектінің тұрақтылығы және туа біткендігі туралы қалыптасқан көзқарастарға күмән тудырды. Фейерштейннің теориясы мен орыс психологы Лев Выготскийдің теориясы арасында да салыстырулар жасалды. Выготский баланың әлеммен өзара әрекеттесуін, берілген мәдениетпен ұсынылған символдық құралдар арқылы жүзеге асады деп қарастырды. Әлеуметтік психолог сияқты, Фейерштейн логикалық жад, ерікті назар, категориялық қабылдау және мінез-құлықты өздігінен реттеу сияқты когнитивтік функциялар туралы түсініктер берді. Бұрынғы даму психологтарынан ерекшелігі, Фейерштейннің теориясының негізгі назарында қалыпты және қабілеті шектеулі балалардың дамуы тұр. Пиаже бойынша, баланың табиғи іс-әрекеттері мен проблемаларды шешу тәжірибесі арқылы ғана ақыл-ой мен интеллект логикалық және абстрактілі ойлауға қарай дамиды. Фейерштейннің пікірінше, барлық балаларға, әсіресе жас және қабілеті шектеулі балаларға тиімді оқытудың кілті – олармен арадағы байланыс.

FIE-BASIC

2000 жылы Фейерштейн кіші балалардың (3-8 жас аралығы) оқу қиындықтарын алдын алу және үлгерімі төмен үлкен балаларға көмектесу мақсатында FIE BASIC әдістемесін енгізді. Фейерштейннің пікірінше, оқу қиындықтарын ерте және жас ерекшеліктерін ескеретін араласу арқылы, сондай-ақ мидың зерттелуінің нәтижелерін пайдалану арқылы болдырмауға болады. Осы мақсаттарға қол жеткізу үшін, іріктелген және қажетті мазмұн аймақтарын жүйелі түрде көрсетуге басымдық беріледі. Нақты дағдылар түсіндіріліп, жұмысқа қолданылатын ұғымдарға айналдырылады, олар оқу мен дамудың келесі кезеңдерін және ойлау процесін құрайды. FIE BASIC бағдарламасына барлығы 7 құрал кіреді. Холли, Мичиган (АҚШ) және Израиль, Ұлыбритания, Италия, Үндістан, Жапония елдерінде балалар мен ерекше қажеттіліктері бар оқушылармен Базалық құралдарды қолдану мүмкіндіктері зерттелуде, әсіресе оқу қабілеті төмен деп теріс қорытынды шығарудың алдын алу мақсатында.

Дәйексөздер

1976 жылы, «Инструменталды байытудың» бірінші басылымы жарық көрмесінен төрт жыл бұрын, АҚШ Денсаулық сақтау, білім және әлеуметтік қорғау министрлігінің «Рекорд» журналы «Доктор Фейерштейннің қызықты, аса ойлы жобасы» деп сипаттады, ол кезде Ұлттық балалар денсаулығы және адам дамуы институты «өспірімдерге де араласу кеш емес екенін» көрсетіп отырды. NICHD ғалымдарының болжамы: «(Инструменталды байыту) бағдарламасы мектеп жүйесіндегі миллиондаған жеңіл дәрежедегі интеллектуалдық кемістігі бар және мәдени тұрғыдан қиын жағдайдағы өспірімдердің оқу дағдыларын жақсартуға, сондай-ақ балаларды олардың қабілеттеріне, ал емес, қазіргі біліміне сүйене отырып, дәлірек анықтауға және орналастыруға зор мүмкіндік береді». (N.I.H. Record, 21 қыркүйек, 1976, Vol. XXVIII, № 19) Майкл Дж. Бегаб, NICHD ақыл-ой кемістігі зерттеу орталығының жетекшісі (1980): «Фейерштейн Пиаже теориясында жоқ танымдық дамудың анықтамасын енгізді, және ең бастысы, сипаттамалық жүйені оқу-әрекеттік жүйеге айналдырды. Автор бұл өте қиын міндетті таланттардың ерекше үйлесімі арқылы орындады: жоғары деңгейдегі клиникалық қабілет және көрегендік; түрлі мәдениеттерден келген қиын жағдайдағы және мүмкіндігі шектеулі балалар мен жастармен мол тәжірибе; теорияны тұжырымдау және интеграциялау қабілеті; тапқырлық, ептілік және ашық ойлау; және ең бастысы, барлық адамның құндылығы мен қадір-қасиетіне, олардың оң өзгерістерге қабілеттілігіне толық берілгендік. Фейерштейн зерттеу мен тәжірибе арасындағы алшақтықты керемет түрде жойып, педагогтарға оқу қиындықтары бар балалардың үлгерімін жақсарту үшін тиімді құралдар ұсынды». («Инструменталды байыту» (1980) нұсқасы) «Ревен Фейерштейн – адамның білу қабілетін түсінуімізге маңызды және ұзақ мерзімді үлес қосқан білім берушілердің санатындағы біреу». – Говард Гарднер, Гарвард білім беру мектебі. «Өте жаңашыл және үміт сыйлайтын еңбек». – Джон Д. Брансфордтың алғы сөзінен, Вашингтон университеті, Білім колледжі.