Кіріспе

Ауғанстандағы католик шіркеуі – дүниежүзілік католик шіркеуінің бір бөлігі. 2021 жылдың тамызына дейін, мұсылман діні басымдығы бар бұл елде католиктердің саны өте аз болды – жалғыз ғибадатханада шамамен 200-ден астам адам миссаға қатысты. Соңғы жылдары, әсіресе талибандар басқаратын Ауғанстан үкіметі кезінде, дін бостандығын қамтамасыз ету қиын болды. Ауғанстандағы алғашқы христиандар – Тарихи Шығыс шіркеуінің немесе Армян апостол шіркеуінің мүшелері болды, ал 20 ғасырға дейін Ауғанстанда католиктердің тұрақты өкілдігі болған жоқ. 1921 жылы Кабул қаласындағы Италия елшілігіне елордада жұмыс істейтін шетелдіктерге арналған алғашқы және жалғыз заңды католик ғибадатханасын салуға рұқсат берілді, бірақ ол жергілікті тұрғындарға ашық болған жоқ. 2002 жылдың 16 мамырында Папа Иоанн Павел II Ауғанстан үшін sui iuris миссиясын құрды, ал Джузеппе Моретти оның алғашқы басшысы болды, қазіргі уақытта бұл қызметті Джованни М. Скалезе атқарады. 2004 жылы қайырымдылық миссионерлері гуманитарлық жұмыстарды жүргізу үшін Кабулға келді. 2021 жылғы талибандардың шабуылынан кейін католик шіркеуі Ауғанстандағы қызметін тоқтатты.

Ауғанстан тәуелсіздік алғанға дейін

Апокрифтік "Томастың іс-әрекеттері" кітабындағы және басқа да көне құжаттардағы аңыздар, елші Томастың қазіргі Ауғанстанның солтүстігіндегі Бактрияда уағыз айтқанын көрсетеді. Несториандар бұл аймақта христиан дінін таратты, және тарихи түрде Герат (424-1310), Фарах (544-1057), Кандагар және Балх сияқты тоғыз епископтық және діни округ болды. Христиан дінінің осы ерте қалыптасуы 7 ғасырда мұсылман жаулауларымен жеңілді, бірақ бұл территория 9 және 10 ғасырларға дейін мұсылмандардың толық бақылауында болған жоқ. 1581 және 1582 жылдары ислами император Акбар испан Антонио де Монсерратты және португал Бенто де Гойсты құшақ жарық қарсы алды, бірақ елде иезуиттердің тұрақты өкілдігі құрылмады.

20 ғасыр

Италия Корольдігі 1919 жылғы Англия-Ауған шарттымызды мойындаған алғашқы ел болды. 1933 жылдың 1 қаңтарында Эгидио Каспани уақытша капелланы ашты. Оның тағайындалуы Рим папасы Пьос XI-нің Барнабиттік Бас басқармасына жасаған жеке өтінішімен байланысты болды. Каспани Римдегі Барнабиттік семинариясының ректоры болған. Осы сапарға онымен бірге оның шәкірттерінің бірі дін қызметкері ретінде емес, оның Дипломатиялық курьеры және Елшіліктің көмекші канцелярі ретінде тағайындалып, еріп жүрді. Осылайша Эрнесто Каньяччи де Кабулдағы жаңа миссиясын бастады. "Ол кезде католик тұрғындары жүздеген адамды құрады, олардың көп бөлігі астанадағы елшіліктердің қызметкерлері немесе Ауғанстан үкіметімен жұмыс істейтін мердігерлер болды; ал қалғандары елдің әртүрлі аймандарына таралып, көбінесе елдің дамуына үлкен үлес қосып, түрлі қоғамдық құрылыстарға қатысқан техникалық мамандықтарымен ерекшеленді." Пастырлық жұмысынан бөлек, Каспани елдің саясаты, мәдениеті және географиясы туралы егжей-тегжейлі жазбалар жасады. Бұл байқаулар кейіннен Каньяччимен бірлесіп "Афғанстан, Азия торабы" деген итальян тіліндегі жинақта жарияланды. Жылдар бойы бірнеше Барнабиттіктер капеллан қызметін атқарды. Каспаниден кейін: Джованни М. Бернаскони, 1947–1957 жж.; Рафаэле Наннетти, 1957–1965 жж.; және Анджело Панигати, 1965–1990 жж.

Кеңестердің басып кіру кезеңі және талибандар көтерілісі

Рим папасы Иоанн Павел II 1980 жылдары совет-афған соғысына "әділ шешім" табуға шақырды. Джузеппе Моретти алғаш рет 1977 жылы Ауғанстанға келді және 1994 жылы Италия елшілігіне шабуыл жасалғанда жараланып, елден кетуге мәжбүр болды. 1990 жылдан 1994 жылға дейін ол елдегі жалғыз католик священнигі болды. 1994 жылдан кейін Ауғанстанда 1955 жылдан бері жұмыс істеп, елге таныс болған Исаның кішкентай қарындастары ғана қалуға рұқсат алды. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде болған шабуылдардан кейін Католик көмек көрсету қызметі елге оралған босқындар мен ішкі көшіп қонғандарға киім, азық-түлік және төсек-орын жіберді. Сонымен қатар, олар мектепке қайтып оқуға баратын балаларға мектеп құралдарын сатып алды.

Талибаннан кейінгі кезең

Талибан құлағаннан кейін Рим папасы Иоанн Павел II Мореттидің Ауғанстанға оралуын сұрады. Жаңа миссия жобаларына 2003 жылдың тамызында құрылысы басталған, «Еуропалық стандарттарға» сай 500 оқушыға арналған «Бейбітшілік мектебі» кіреді. 2005 жылдың 17 мамырында CARE International ұйымының мүшесі Клементина Кантони Кабулда төрт қарулы адам тарапынан көлігіне бара жатқанда ұрланып кеткен кезде шағын қауым қиын жағдайға тап болды. 2006 жылдың 9 мамырында «Мейірімділік миссионерлері» қауымынан келген әйелдер үйлерін киелендірді және көшеде қалған балаларды қабылдауды бастады. Олардың ерекше көк және ақ киімдері оларды ерекшелендіріп, мұсылмандар тарапынан мазақтауға ұшырауы мүмкін деген қорқыныш болды, бірақ олардың институты көбінесе құрметке ие. Иезуиттік көмек көрсету қызметі де елдегі діни институттардың қатарына қосылуға өтініш білдірді. Дінаралық диалогты бастауға күш-жігер жұмсалды; Ауғанстанның Жоғарғы сотының исламист басшысы Фазул Шинвари миссияның ашылуына қатысып, Папамен кездесуге ниет білдірді. Ауғанстандағы католик қауымы негізінен шетелдіктерден, әсіресе гуманитарлық көмек көрсетушілерден тұрады, ал қазіргі уақытта ешбір ауғанның шіркеу мүшесі емес екені белгілі, себебі ислам дінінен бас тартуға үлкен әлеуметтік және құқықтық қысым бар. Кейбір ауғандар шетелде дінін өзгерткен, бірақ елге оралғанда оны жасырып жүреді. Church World Service және Norwegian Church Aid есімді екі христиандық ұйым Ауғанстанда гуманитарлық көмек көрсету кезінде дін таратумен айыпталды, бірақ олар бұл айыптауды жоққа шығарды. 1000 ауған Мазари-Шариф қаласында наразылық акциясын өткізіп, Папаның бейнесін өртеп жіберді. Осыған қарамастан, қауымның саны бірнеше әйелдерден 100-ге жуық адамнан тұратын толыққанды жексенбілік құлшылыққа дейін өсті. Ауғанстанның жаңа демократиялық үкіметімен қарым-қатынас жақсы болды, мысалы, Ауғанстан президенті Хамид Карзай Рим папасы Иоанн Павел II-нің жерлеу рәсіміне қатысып, Папа Бенедикт XVI-ны сайлануымен құттықтады. Көршілес Пәкістанның папалық нунцийі 2005 жылы Ауғанстанға сапар шегіп, Италия елшілігінің шіркеуінде көпшілік алдында құлшылық өткізді. Католик шенеуніктері болашақта ресми дипломатиялық қарым-қатынас орнатылып, қоғамдық католик шіркеуі ашылатынына үміттенеді.

Талибан билігі қайтадан басталды

2021 жылғы талибан шабуылынан кейін Ауғанстандағы католик қауымы толығымен жойылды. Ауғанстанның sui iuris миссиясының басшысы Джованни Скалезе бірнеше «Қайырымдылық миссионерлері» монахтарымен және талибандар билікке келген кезде олардың қамқорлығында болған басқа адамдармен бірге елден шығып кетті. Ауғанстан Республикасы құлаған кезде Кабулда бірнеше иезуиттер мен басқа да дін қызметкерлері болды, және елде олардың қалған-қалмағаны туралы көпшілікке белгілі ақпарат жоқ.

Өзіндік миссия

Ауғанстанның sui iuris миссиясы (лат. Missio sui juris Afghanistaniensis) – Ауғанстан Ислам Республикасының бүкіл аумағын қамтитын, Киелі Таққа тікелей бағынатын Католик шіркеуінің тәуелсіз миссиясы және юрисдикциясы. Бұл – «ерекше шіркеу», яғни Құдай халқының бір бөлігі, діни епархияға ұқсас (Can. 368). Заң бойынша ол өздігінен құқықтық тұлға болып табылады (Can. 373). Ол Киелі Тақпен құрылып, Киелі Пауыл Барнабиттер (CRSP) тәртібінің қамқорлығына тапсырылды. Оған Экклезиастық Басшы (лат. Superior ecclesiasticus) басшылық етеді, ол Жергілікті Ординарий рөлін атқарады (Can. 134 §2).

Шетелдік әскерилер

Шетелдік әскерлердің құрамындағыларға (әсіресе НАТО миссиясында) өз бөлімшелерінде орналасқан капеллан қызмет көрсетеді. 2009 жылы Ауғанстанның шығысындағы 17 000 американдық әскерге 6 католик діни қызметкер, соның ішінде басқа елдерден келген католик капелландары қызмет көрсеткен. Кейбір базаларда әр апта сайын мисса өткізілсе, ал алыс орналасқан посттарда 60-90 күн сайын мисса өткізілген.