Жалғыз (1931) фильмі

Кіріспе

1931 жылғы фильм

«Жалғыз» (Одна) – 1931 жылы шыққан советтік фильм. Оның сценарийін Григорий Козинцев пен Леонид Трауберг жазды, режиссурасын да олар жүзеге асырды. Алғашқы жоспар бойынша бұл фильм үнсіз болуы тиіс еді, бірақ нәтижесінде дыбыс эффектілері, кейбір диалогтар (фильм түсірілгеннен кейін жазылған) және Дмитрий Шостаковичтің толық оркестрлік музыкасынан тұратын саундтрекпен жарық көрді. Фильмде жас мұғалімнің Сібірге жұмысқа жіберілуі туралы айтылады. Ол реалистік стильде түсірілген және сол кездегі үш маңызды саяси мәселеге тоқталады: білім беру, технология және бай шаруалардың жойылуы.

Сюжет

Фильм Ленинградтан жаңа ғана бітірген мұғалім Елена Кузьминаның тарихын айтады. Ол күйеуі Петьямен жиһаз іздеуге барады, ал қиялында таза, тәртіпті қалалық мектеп оқушыларына сабақ беретінін көреді. Бірақ оны Сібірдің Алтай тауына жұмысқа жібереді. Қаладан кеткісі келмей, қалада қалу үшін өтініш жасайды. Өтініші қабылданса да (артынан ғана көрінетін, беті жасырылған Надежда Крупскаяның арқасы), үкіметтің өзі сияқты "әлсіздерді" айыптауы оны осы қызметке келісуге итермелейді. Елена шалқар ауылға келеді, онда екі билік өкілі бар: жауапсыз Совет өкілі және бей – кулактардың жергілікті түрі. Ауыл тұрғындары көшпенді тіршілікке бейімделген, шаман дінін ұстанады (өлі жылқының тотемімен бейнеленеді) және қойларын бағып, одан күнкөріс табады. Балалар Еленаға жақын болады, бірақ олардың біліміне ауылдың дамылмаған жағдайы және бейдің оларды мектепке емес, қойшы ретінде жұмыс істеуге мәжбүрлеуі кедергі келтіреді. Совет өкілі Еленаға бейге қарсы көмектесуден бас тартады; ол кулактарды колхоздардан қууға шақыратын плакаттарды көргенімен, оның пікірі бойынша плакаттар "әдемі ғана". Елена сабақтарын қой бағып жүрген балаларға жеткізеді. Бірақ бей қойларын бірнеше қой саудагерлеріне заңсыз сатады, олар малды сойып бастайды. Елена облыстық орталыққа баратынын, қой саудасы бойынша Совет ережелерін білуге болатынын жариялайды, бірақ жолда қой саудагерлерінің бірі оны санадан лақтырып жібереді де, қарлы боранда жоғалып кетеді. Еленаны ауылдан келген құтқару тобы уақытында табады. Олар Совет өкілін қызметтен алып тастап, Еленаға шұғыл операция жасау үшін көмек шақырады. Астанаға жіберілген телеграммалар нәтижесінде Еленаны құтқару үшін ұшақ жіберіледі, ол жақын арада оралатынын уәделейді. Фильмнің соңғы кадрында ұшақ тотемдік өлі жылқының үстінен көтеріліп бара жатыр.

The film tells the story of a newly graduated Leningrad teacher, Yelena Kuzmina. She goes furniture shopping with her fiance, Petya, and in a fantasy sequence she imagines teaching a class of neat, obedient city schoolchildren. Instead, she is assigned to work in the Altai mountains of Siberia. Reluctant to leave, she appeals to remain in the city. Although her request is granted (by a faceless Nadezhda Krupskaya, seen only from behind), she is eventually spurred by the government's condemnation of 'cowards' such as her to accept the post. Yelena arrives in a remote village, where the two authority figures are the feckless representative of the Soviet and the Bey — the local version of the kulak. The villagers live a primitive life, practicing shamanist religion (symbolised by the totem of a dead horse on a pole) and living entirely off their herd of sheep. The children become devoted to Yelena, but their education is hampered both by their primitive condition and by the insistence of the Bey that they work as shepherds rather than attending school. The representative of the Soviet refuses to help Yelena against the Bey; although he has received posters calling on people to expel the kulaks from the collective farms, his only comment is that the posters "look pretty". Undaunted, Yelena takes her lessons to the children working with the sheep. The Bey, however, has illegally sold the sheep to some sheep traders, who begin to slaughter the animals. Yelena declares that she will travel to the regional centre to find out about Soviet regulations concerning dealings in sheep, but on the way she is thrown off a sled by one of the sheep traders and becomes lost in a snowstorm. Yelena is found just in time by a rescue party from the village. They overthrow the representative of the Soviet and summon help for Yelena, who needs an emergency operation in order to survive. Telegraph messages to and from the capital result in an aeroplane being sent to rescue Yelena, who promises that she will soon return. The final shot of the film shows the aeroplane soaring above the totemic dead horse.

Тарих

"Жалғыз" – Григорий Козинцев пен Леонид Траубергтің серіктестігімен жасалған көптеген фильмдердің бірі. Бұл серіктестік 1920 жылдардың ортасында басталып, 1948 жылы Леонид Траубергтің антисемиттік тазалау кезінде айыпталуымен аяқталды. Олардың бұрынғы фильмі "Жаңа Вавилон" 1929 жылы цензураға түсті. "Жалғыз" фильмінің түсірілімі сол жылы басталды, бірақ бірінші бесжылдық жоспар шеңберінде фильмдердің саяси мазмұны қатаң регламенттелді. Сондықтан фильм үш маңызды саяси мәселені көтеруді мақсат етті: білім беруді дамыту, кулактарды жою және жаңа технологияларды енгізу. Тағы бір маңызды элемент – реализм, ол басты кейіпкерге актрисаның нақты атын беру арқылы және ауыл тұрғындарының өмірін этнографиялық тұрғыдан толық көрсету арқылы көрінеді. Сюжет екі газеттік хабарламадан шабыттанды: біреуі өз-өзіне қол жұмсаған мұғалім туралы, екіншісі қауіпсіз жерге әуе көлігімен жеткізілген мұғалім туралы. Фильм Ленинградта және Қазақстанның Алтай тауларында жеті ай бойы түсірілді. Бастапқыда фильмді дыбыссыз шығару жоспарланған, бірақ кейін оған дыбыс қосуға шешім қабылданды. Бұл дыбыс эффектілері мен кейбір диалогтарды (суретке түсірілгеннен кейін жазылған, бірақ фильмде сөйлеуді көрсету үшін көбінесе жазбаша титрлер қолданылған) қамтыды, бірақ басты бөлігі – жас композитор Дмитрий Шостаковичтің 60-тан астам бөлімі бар толық оркестрлік сазы, оның 26-шы шығармасы. Шостакович "Жаңа Вавилон" фильмінің режиссерлері мен сценаристтерімен де жұмыс істеді, сондай-ақ бірнеше жыл кино пианині болып жұмыс істеді. Оның музыкасында моң әншісі мен термен үшін ноталар бар, олар Еленаның қарлы дауылда жоғалып кеткенін бейнелейтін сахнада пайда болады, сондай-ақ үш тубамен орындалатын ұшақ қозғалтқышының музыкалық бейнесі де бар. Шостакович кейіннен финалдағы музыканы өзінің "Талдаулы ағыс" балетінің (Op. 39) кіріспе бөлігінде қайта пайдаланды. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі 1931 жылдың 10 қазанында Ленинградтағы "Сплендид Палас" сарайында өтті. Фильм өте танымал болды және Ресейдің барлық аймақтарында, сондай-ақ шетелде көрсетілді. Сол кездегідей, фильм бірнеше жыл бойы кинотеатрларда көрсетілді, бірақ "Жаңа Вавилон" сияқты, ол да саяси бақылаудың күшеюіне ұшырады. Шостаковичтің сазындағы кейбір саркастикалық элементтер шығарылғанға дейін алынып тасталғанымен, билік Еленаның жалғыздығын сезінген кезде орындалатын "Біздің күндер қандай бақытты болады!" әнінің ирониялық қолданылуын цензураламады. Жалқау партия басшысының бейнесі "мәдени пессимизмнің" айқын мысалы болды, ал фильмнің қараңғылығы мен драмалық шиеленісі 1930 жылдардың ортасында қатты сынға ұшырады, нәтижесінде ол көрсетімнен алынып тасталды. Фильмнің жеті катушкасының алтыншысы (Еленаны ұрлау және өлтіруге жасалған талпыныс) Ленинградты қоршау кезінде Шостаковичтің партитурасының бір бөлігімен бірге жойылды. Фильм 1984 жылы Гаагада көрсетілді, ал 2003 жылы Ден Боштағы тікелей эфирдегі қойылым үшін жоғалған музыка Марк Фиц Джеральд саундтректің сақталған көшірмесінен қайта құрастырылды. Осыған ұқсас қойылымдар Франция, Швейцария, Германия және Ұлыбританияда да өтті. Фильмдегі музыка 1995 жылы Вальтер Мнацаканов жетекшілігімен Белоруссия радиосы мен теледидары симфониялық оркестрімен жазылды. 2008 жылдың басында Naxos лейблі 2006 жылдың соңында жасалған студиялық және тікелей орындалған музыкадан тұратын жазбаны шығарды, онда фильмде қолданылмаған екі трек те бар.

Alone was one of many films produced by the partnership between Grigori Kozintsev and Leonid Trauberg, which began in the mid 1920s and continued until Trauberg was denounced in the anti Semitic purge of 1948. Their previous film, The New Babylon, had been subject to censorship in 1929. Production of Alone began in the same year, but under the first five year plan the political content of films was now more tightly prescribed. The film therefore set out to address three key areas of political concern: the promotion of education, the elimination of the kulaks, and the introduction of advanced technology. Another key element was realism, which comes through in the use of the actress's real name for the main character, and in the ethnographic detail with which the lives of the villagers is depicted. The plot was inspired in part by two newspaper stories about teachers in peril: one who committed suicide, and one who was airlifted to safety. The film was shot on location in Leningrad and, over a period of seven months, in the Altai Mountains of Kazakhstan. It was originally planned as a silent film, but it was eventually decided to add a sound track to accompany it. This included sound effects and some dialogue (recorded after shooting, although the film mainly used written intertitles to show speech), but the main part was a full orchestral score in over 60 numbers by the young composer Dmitri Shostakovich, his opus 26. Shostakovich had also worked with the directors and writers on The New Babylon, as well as spending several years as a cinema pianist. His score includes parts for a throat singer and for a theremin, which appears in the section depicting Yelena lost in the snowstorm, as well as a musical depiction of the aeroplane's engine, played by three tubas. He later re used the music from the finale in the opening of his ballet The Limpid Stream (Op. 39). The film was premiered on 10 October 1931 at the Splendid Palace in Leningrad. It was extremely popular, and was shown abroad as well as across Russia. As was usual for the time, it ran in cinemas for several years, but as with The New Babylon it again fell foul of tightening political controls. Although some of the more sarcastic elements of Shostakovich's score had been removed before release, the authorities had not censored the ironic use of the song How happy our days shall be! when Yelena realises her solitude. The figure of the lazy party boss was also a prime example of 'cultural pessimism', while the darkness and dramatism of the film provoked severe criticism in the mid 1930s, and it was eventually withdrawn from circulation. The sixth of the film's seven reels (showing the kidnap and attempted murder of Yelena) was destroyed in the Siege of Leningrad, along with parts of Shostakovich's score. The film was revived for a showing in The Hague in 1984, while for a 2003 live performance in Den Bosch the missing music was reconstructed by Mark Fitz Gerald from a surviving copy of the soundtrack. Similar performances have since taken place in France, Switzerland, Germany and the UK. A recording of music from the film was made in 1995, by the Byelorussian Radio and TV Symphony Orchestra under Walter Mnatsakanov. Early in 2008 the Naxos label released a recording of part studio and part live performances made in late 2006, and including two tracks that had not been used in the film.