Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иран мифологиясындағы Пишдадиан әулетінен шыққан патша және батыр.
Iranian mythical king and hero from the Pishdadian dynasty
Ферейдун ( , , ; жаңа парсы: فریدون, Fereydūn/Farīdūn) – Иран мифологиясындағы Пишдадиан әулетінен шыққан патша және батыр. Ол парсы әдебиетінде жеңіс, әділдік және жомарттықтың символы ретінде белгілі. Аболала Судавардың сөзіне сәйкес, Ферейдун – ғасырлар бойы Иранды билеген Ахеменидтер әулетінің алғашқы патшасы Кир Ұлының бейнесінің бір бөлігі.
Fereydun (, , ; New Persian: فریدون, Fereydūn/Farīdūn) is an Iranian mythical king and hero from the Pishdadian dynasty. He is known as an emblem of victory, justice, and generosity in Persian literature. According to Abolala Soudavar, Fereydun is partially a reflection of Cyrus the Great , the first Achaemenid King of Kings.
Этимология
Жоғарыда көрсетілген атаулардың барлық түрлері, тұрақты дыбыс заңдары бойынша, прото-ирандық *Θraitauna (Авеста тілінде Θraētaona) және прото-индоирандық *Traitaunas тілінен шыққан. Трайтаунас – Тритас атауының туындысы (una/auna арттырушы жұрнағымен), ол Веда Тритасы мен Авеста Тритасында көрініс тапқан құдай немесе батырдың аты. Екі атау да "үшінші" деген мағынаны білдіретін сөзге сәйкес келеді, бұл термин үштік құру үшін тағы екі құдаймен байланысты маңызды құдайды білдіреді. Үнді Ведаларында Трита нөсер жаңбыр және жел құдайларымен байланысты. Тританы сондай-ақ Аптья деп атайды, бұл Аθβиямен туыс, ол Авестада, III ғасырда жинақталған Зороастриялық мәтіндерде Третаонаның әкесінің аты. Сондықтан Трайтаунасты "Тритастың ұлы" деп түсіндіруге болады. Бұл атау парфян тілінен классикалық армян тіліне Хруден түрінде аударылған.
All of the forms of the name shown above derive, by regular sound laws, from Proto Iranian *Θraitauna (Avestan Θraētaona ) and Proto Indo Iranian *Traitaunas. Traitaunas is a derivative (with augmentative suffix una/ auna) of Tritas, the name of a deity or hero reflected in the Vedic Trita and the Avestan Θrita. Both names are identical to the adjective meaning "the third", a term used of a minor deity associated with two other deities to form a triad. In the Indian Vedas, Trita is associated with thunder gods and wind gods. Trita is also called Āptya, a name that is probably cognate with Āθβiya, the name of Thraetaona's father in the Avestā, Zoroastrian texts collated in the third century. Traitaunas may therefore be interpreted as "the great son of Tritas". The name was borrowed from Parthian into Classical Armenian as Hrudēn.
Зороастризм әдебиетінде
Авестада Трахетаона Аθβияның ұлы болып келеді, сондықтан оны Аθβiyāni деп атайды, яғни "Аθβия туысынан". Ол Зәһһакты (Ажи Дахак) өлтіргені ретінде жазылған. Алайда, орта парсы мәтіндерінде Дахака/Дахаг Амолдағы Дамаванд тауына түрмеге қамалған.
In the Avestā, Thraetaona is the son of Aθβiya, and so is called Āθβiyāni, meaning "from the family of Aθβiya". He was recorded as the killer of the dragon Zahhak (Aži Dahāk). On the contrary, in Middle Persian texts, Dahāka/Dahāg was instead imprisoned on Mount Damavand in Amol.
Шахнамеде
Фердоусидің "Шахнаме" кітабында айтылғандай, Ферейдун – Жамшидтің ұрпақтарының бірі, Абтиннің ұлы. Ферейдун Кавемен бірге зұлым патша Захаққа қарсы көтеріліп, оны жеңіп, Альборц тауларында тұтқындады. Соңынан Ферейдун патша болып, Арнавазға үйленді және миф бойынша, елді шамамен 500 жыл басқарды. Өмірінің соңында ол өзінің патшалығын үш ұлына – Салмға, Тұрға және Ираджға бөлді. Ирадж – Ферейдунның ең кіші және сүйікті ұлы, ол патшалықтың ең жақсы бөлігін, атап айтқанда Иранды мұраға алды. Салм Анатолияны ("Рум", көбінесе Рим империясы, грек-рим әлемі немесе жай ғана "Батыс" деген мағынада) алды, ал Тұр Орталық Азияны ("Туран", Аму-Дарьяның солтүстігі мен шығысы, Қытайға дейін) мұра етті. Бұл Ирадждың ағаларының қызғанышын тудырып, оны өлтіруге жетеледі. Ирадж өлтірілгеннен кейін Ферейдун Ирадждың немересі Манучехрді таққа отырғызды. Манучехрдің әкесінің өлімін қайтаруға жасаған әрекеті Иран-Туран соғыстарын бастады.
According to Ferdowsi's Shahnameh, Fereydun was the son of Ābtin, one of the descendants of Jamšid. Fereydun, together with Kāve, revolted against the tyrannical king, Zahāk, defeated and arrested him in the Alborz Mountains. Afterwards, Fereydun became the king, married Arnavāz and, according to the myth, ruled the country for about 500 years. At the end of his life, he allocated his kingdom to his three sons, Salm, Tur, and Iraj. Iraj was Fereydun's youngest and favored son, and inherited the best part of the kingdom, namely Iran. Salm inherited Anatolia ("Rûm", more generally meaning the Roman Empire, the Greco Roman world, or just "the West"), and Tur inherited Central Asia ("Turān", all the lands north and east of the Amu Darya, as far as China), respectively. This aroused Iraj's brothers' envy, and encouraged them to murder him. After the murder of Iraj, Fereydun enthroned Iraj's grandson, Manučehr. Manučehr's attempt to avenge his grandfather's murder initiated the Iranian Turanian wars.