Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кродовальдо Паван (kɾodoˈvawdu paˈvɐ̃; 1 желтоқсан 1919 – 3 сәуір 2009) – бразилиялық биолог және генетик, сондай-ақ Бразилиядағы көрнекті ғалым.
Crodowaldo Pavan (kɾodoˈvawdu paˈvɐ̃; December 1, 1919 – April 3, 2009) was a Brazilian biologist and geneticist, and a scientific leader in Brazil.
Ерте өмір
Паван 1919 жылы Бразилияның Сан-Паулу штатындағы Кампинас қаласында Италиядан екінші буын көшіп келген отбасында дүниеге келді. Оның бабасы мата бояулары саласындағы сарапшы және саяси қызметі үшін Италияда да, Бразилияда да жиі қуғынға ұшыраған, түрмеге қамалған белсенді анархист болды. Бала кезінде әкесінің Моги-дас-Крузестегі фарфор зауытының ықпалымен инженер мамандығын таңдауды қалаған, бірақ орта мектепте танымал француз дәрігері және профессоры Андре Дрейфустың лекциясын тыңдағанда және «Луи Пастердің өмірі» фильмін, бас рөлде «Оскар» жүлдесін алған актер Пол Мунидің қатысуымен көргенде, мүлігінен түбегейлі бас тартты.
Pavan was born to a family of second generation immigrants from Italy in 1919, in the city of Campinas, São Paulo state, Brazil. His great grandfather was an expert in textile paints and a militant anarchist, who was frequently persecuted and imprisoned in Italy as well as in Brazil for his political activism. As a boy, influenced by his father's porcelain manufacturing plant at Mogi das Cruzes, he wished to follow a career in engineering, but changed radically when he had the opportunity in high school to attend a lecture by noted French physician and professor André Dreyfus and a screening of the film "The Story of Louis Pasteur", starring Oscar winning actor Paul Muni in the title role.
Зерттеулер
Дрейфустың кеңесімен 1938 жылы Сан-Паулу университетінің табиғаттану курсына қабылданды және өз наставнигінің басшылығымен биологиялық зерттеулерді жалғастырды. Оның докторлық диссертациясы соқыр үңгір балығы Pimelodella kronei (син. Typhlobagrus kronci) тақырыбына арналған болды және осы институтта аяқталды. 1942 жылы Сан-Паулу университетінде ассистент-профессор қызметіне қабылданды, көп ұзамай толық профессор болды және 1978 жылы зейнетке шыққанға дейін осы лауазымды сақтап қалды. 1942 жылы Паван белгілі орыс-американдық биолог Теодосий Добжанскийдің жетекшілігімен Рокфеллер қоры қаржылаған Drosophila жеміс шыбығының генетикасы, таксономиясы және экологиясы бойынша жаңағы зерттеу жобасына қатысты. Бұл тақырып Паванның өмір бойына зерттеуге деген қызығушылығының және оның халықаралық деңгейде танылуының бастауы болды. Атап айтқанда, доктор Паван биологияға Rhynchosciara angelae шыбығының цитогенетикалық зерттеуін енгізді, бұл шыбық өте үлкен хромосомаларымен ерекшеленеді, соның арқасында гендердің орналасқан жерін анықтау оңай болды. Ол және оның әріптестері гендер мен хромосомалардың құрылымының өзгермейтін емес екенін және инфекциялардың әсерінен өзгеруі мүмкін екенін дәлелдеген алғашқылардың бірі болды. 1966 жылы Паван Теннесси штатындағы Оук-Ридж Ұлттық зертханасынан жасуша генетикасы бойынша қосымша зерттеулер жүргізу үшін зертхана құруға шақыру алды. 1968 жылы Техас штатының Остин қаласындағы Техас университетінде тұрақты профессор болып жұмыс істеуге шақырылды. 1975 жылы Бразилияға оралды және Сан-Паулу университетіндегі лауазымынан зейнетке шыққаннан кейін, жақында құрылған Кампинас мемлекеттік университетінде профессор қызметіне қабылданды, департамент меңгерушісі және Кампинас мемлекеттік университетінің Биология институтының деканы болып жұмыс істеді, содан кейін қайта зейнетке шықты. Қазіргі уақытта ол екі университеттің де құрметті профессоры.
Following Dreyfus' advice, in 1938 he enrolled in a course of natural history at the University of São Paulo, continuing to work in biological research under his mentor. His doctoral thesis on the subject of the blind cave fish Pimelodella kronei (syn. Typhlobagrus kronci) was completed in the same institution. In 1942, he accepted a position as assistant professor at the University of São Paulo, and quickly became a full professor, a position he held until his retirement in 1978. In 1942, Pavan became involved in a pioneering research project on the genetics, taxonomy and ecology of Drosophila fruit flies, financed by the Rockefeller Foundation under the direction of the noted Russian American biologist Theodosius Dobzhansky. This subject became Pavan's lifelong research interest and the source of his international recognition. In particular, Dr. Pavan introduced into biology the cytogenetical study of Rhynchosciara angelae, a fly which is noted for its giant chromosomes, thus facilitating the determination of the loci of genes. He and his collaborators were among the first to prove that the structure of genes and chromosomes was not fixed and could be changed by infections. In 1966, Pavan accepted an invitation from the Oak Ridge National Laboratory in Tennessee to establish a laboratory for further investigation on cellular genetics. In 1968, he accepted an invitation to become a tenured full professor at the University of Texas at Austin, in Austin, Texas. He returned to Brazil in 1975, and, after officially retiring from his post at the University of São Paulo, he accepted the position of full professor at the recently founded State University of Campinas, working as departmental chairman and dean of the Instituto de Biologia da Universidade Estadual de Campinas (Institute of Biology) until a second retirement. He is currently an emeritus professor at both universities.
Ықпал
Паван ғылыми жетекші ретінде өте ықпалды болды және 20 ғасырдың екінші жартысында Бразилияда ғылым мен технологияның дамуына зор үлес қосты. Ол 1986 жылдан 1990 жылға дейін Ұлттық зерттеулер кеңесінің (CNPq) президенті, ал 1980 жылдан 1986 жылға дейін Бразилия ғылымын дамыту қоғамының президенті болды. Бұл кезең елдің демократияға қайта оралуы үшін өте маңызды болды, сол кезде қоғам әскери үкіметке қарсы азаматтық қарсылықта жетекші рөл атқарды. Паван үшінші әлем ғылым академиясы, Лиссабон ғылым академиясы, Лунд физиографиялық академиясы және Чили ғылым академиясы сияқты бірнеше халықаралық ғылыми қоғамдардың мүшесі болды және көптеген елдерден ордендер, медальдар мен сыйлықтар алды. Ол Рим папасының ғылым академиясының мүшесі болған бразилиялықтардың санаулы бірі еді. Сонымен қатар, Паван Бразилия ғылым академиясының мүшесі және Сан-Паулу ғылым академиясының, Сан-Паулу медицина академиясының, Сан-Паулу хаттар академиясының, Сан-Паулу білім академиясының және Бразилия генетика қоғамының негізін қалаушылардың бірі болды, сондай-ақ осы қоғамдардың президенттерінің бірі де болды. Өмірінің соңғы жылдары Паван Сан-Паулу қаласында тұрып, ғылымды көпшілікке түсіндіруге қатысты бірнеше іс-шаралармен айналысты. Ол Associação Brasileira de Divulgação Científica ұйымын құрушылардың бірі және директоры болды, сонымен қатар ауыл шаруашылығы зиянкестерін биологиялық бақылау бойынша зерттеулерін жалғастырып, белсенді жұмыс істеді.
As a scientific leader, Pavan was very influential and became involved in the main development of science and technology in Brazil in the second half of the 20th century. He was president of the National Research Council (CNPq) from 1986 to 1990, and president of the Brazilian Society for the Advancement of Science from 1980 to 1986, a critical period for the redemocratization of the country, when the Society played a leading role in civil resistance to the military government. Pavan was a member of several international scientific societies, such as the Third World Academy of Sciences, the Academy of Sciences of Lisbon, the Physiographic Academy of Lund, and the Academy of Sciences of Chile, and received decorations, medals, and awards from several countries. He was one of the few Brazilians who was a member of the Pontifical Academy of Sciences. He was also a member of the Brazilian Academy of Sciences, and one of the founders of the Academy of Sciences of São Paulo, the Academy of Medicine of São Paulo, the Academy of Letters of São Paulo, the Academy of Education of São Paulo, and the Brazilian Society of Genetics as well as one of its presidents. During the final part of his life Pavan lived in São Paulo and was involved in several activities related to the public understanding of science. He was one of the founders and directors of the Associação Brasileira de Divulgação Científica, and was still active in research on the biological control of agricultural plagues.
Өлім
Паван 2009 жылғы 3 сәуірде Сан-Паулу университетінің ауруханасында рак операциясынан туындаған асқынулар салдарынан көптеген органдарының жұмысы тоқтау себебінен қайтыс болды.
Pavan died on April 3, 2009, at the University Hospital of the University of São Paulo, of multiple organ failure resultant of complications after a cancer surgery.
Таңдалған жарияланымдар
PAVAN, C. және BREUER, M. E. 1952. Ринхоскиараның әр түрлі тіндеріндегі политен хромосомалары. Мұрагерлік журналы. 63-том, 151–157 бб. PAVAN, C. 1967. Жұқпалы агенттердің әсерінен туындаған хромосомалық өзгерістер. Triangle. Sandoz ЖМЖ ғылымы. 8-том, 42–48 бб. PAVAN, C., BIESELE, J., RIESS, R. W. және WERTZ, A. V. 1971. XIII. Микроспоридиямен жұққан Ринхоскиара жасушаларының ультрақұрылымындағы өзгерістер. Генетика бойынша зерттеулер. 6-том, 71–103 бб. PAVAN, C., DA CUNHA, A. B. және MORSOLETTO, C. 1971. Ринхоскиараның (Diptera, Sciaridae) жасушаларындағы вирус пен хромосома арасындағы қатынастар. Кариология. 24-том, 371–389 бб. PAVAN, C. және SANDERS, P. F. 1972. Гетерохроматиннің қалыпты және жұққан жасушалардың дамуындағы ролі. Жасушалық дифференциация. Munrsgaard Копенгаген. PAVAN, C. 1983. Бразилияға жақында әкелінген Calliphoridae (Diptera) тұқымдасының үш түрінің кариотиптері және болу мүмкін аймақтары. Бразилия генетика журналы. 6-том, 619–638 бб.
PAVAN, C. and BREUER, M. E. 1952. Polytene chromosomes in different tissues of Rhynchosciara. Journal of Heredity. vol. 63, p. 151 157. PAVAN, C. 1967. Chromosomal changes induced by infective agents Triangle. Sandoz J. Med. Sci. vol. 8, p. 42 48. PAVAN, C., BIESELE, J., RIESS, R. W. and WERTZ, A. V. 1971. XIII. Changes in the ultrastructure of Rhynchosciara cells infected by Microsporidia. Studies in Genetics. vol. VI, p. 7103. PAVAN, C., DA CUNHA, A. B. and MORSOLETTO, C. 1971. Virus chromosome relationships in cells of Rhynchosciara (Diptera, Sciaridae). Caryologia. vol. 24, p. 371 389. PAVAN, C. and SANDERS, P. F. 1972. Heterochromatin in development of normal and infected cells. In Cell Differentiation. Munrsgaard Copenhagen:. PAVAN, C. 1983. Karyotypes and possible regions of origin of three species of Calliphoridae (Diptera) recently introduced in Brazil. Revista Brasileira de Genética. vol. 6, p. 619 638.