Кіріспе

Камбрия, Англиядағы қамал
тағы бір қамал

Брау қамалы – Англияның Камбрия аймағындағы Брау ауылындағы қираған қамал. Қамал 1092 жылы Уильям Руфус Пенин таулары арқылы маңызды жолды қорғау үшін ежелгі римдік Вертерае бекінісінің ішінде салған. Алғашқы мот және бейли қамалы 1174 жылы Генрих II-ге қарсы Ұлы көтеріліс кезінде шотландтар шабуылдап қиратқан. Соғыстан кейін қайта салынған қамалға төртбұрышты мұнара салынды және қалған бөлігі тасқа айналдырылды. Клиффорд әулеті 1260 жылдары Екінші Барон соғысынан кейін Брау қамалын иеленді; олар Клиффорд мұнарасын салып, қамалға бірнеше рет жөндеу жұмыстарын жүргізіп, солтүстік Англия стиліндегі бекініс жасады. Алайда 1521 жылы Генри Клиффорд қамалда Рождество тойын өткізгеннен кейін ірі өрт шығып, мүлік жойылды. Леди Энн Клиффорд 1659 және 1661 жылдар аралығында мүлікті қалпына келтіргенге дейін қамал тасталып қалды, оны солтүстік елді мекендерінің бірі ретінде пайдаланды. 1666 жылы тағы бір өрт шықты, бұл қамалдың қайтадан тұруға жарамсыз болғанын білдірді. Брау қамалы күрт құлдырап, алдымен оның жиһаздары, содан кейін тас құрылыстары алынып тасталды. 1800 жылға қарай қамалдың қабырғалары құлай бастады. 1921 жылы Брау қамалы мемлекетке берілді және қазір Англия мұрасымен басқарылады, ол туристік орын. Бұл тізімдегі ғимарат және тарихи ескерткіш.

ХІ ғасыр

Брау қамалы Римнің Вертерае бекінісі орнында салынған, бұл бекініс 5 ғасырға дейін пайдаланылды. Бұл жер Едем өзенінен Пеннин таулары арқылы өтетін Стенмор асуын және Карлайл мен Эрмин көшесін байланыстыратын римдік жолды қорғады, ол сол кездегі маңызды сауда жолы болды. 1066 жылы Англияны нормандықтар басып алғаннан кейін, Жеңімпаз Уильям елдің солтүстігін бірнеше қатал жорықтар арқылы бағындырды, ал солтүстік-батыс аймағы нормандықтар мен шотланд патшалары арасындағы даулы шекара аймағына айналды. Уильямның ұлы Уильям Руфус 1091 жылы солтүстік-батысқа шабуыл жасап, 1092 жылы Брау қамалын салды. Ол қамалды бұрынғы римдік бекіністің солтүстік бөлігіне орналастырды, бұл жердегі қоршауларды пайдалану үшін, жақын орналасқан Брауам және Ланкастер сияқты. Қамалдың солтүстік жағы Едем өзеніне қарайды. Бұл қамал мотта және бейли стилінде салынған болып көрінеді; мұнарасы тас негізде салынған және ағаштан тұрғызылған, ал бұрынғы бекіністің қалған бөлігі қоршалған бейлиге айналдырылды. Church Brough ауылы қамалмен бірге, сол шамада жоспарланған елді мекен ретінде құрылды, бұл аймақтағы жазық жерлерді нормандықтардың колонизациялауының бір бөлігі болды.

12 ғасыр

Брау айналасындағы аймақ Англия мен Шотландия патшалары арасында даулы болып қала берді; 1173 жылы Шотландияның Вильгельм Арысы Генрих II билігіне қарсы Ұлы көтерілістің бөлігі ретінде шабуыл жасады. Вильгельмнің әскері оңтүстікке қарай жорық жасады, бірақ Уорк қамалын ала алмады, сосын Карлайлға шабуыл жасады; ол да сәтсіз аяқталған соң, назарын Броуға бұрды, алдымен Эпплбиді жаулап алды. Алты салт аттымен күзетілген Броу қамалы қарсылық көрсетті, бірақ Вильгельм сыртқы қорғаныстарын басып алып, қамалды қоршады, егер қамал берілмесе, гарнизонды жазалайтынымен қорқытты. Қалдықты өртеп, гарнизонның қарсыласуын тоқтатты, соның ішінде бір салт атты, хроникашы Джордан Фантосме айтуынша, алдымен найзамен, кейін ағаш қадамен шайқасып, соңында жеңіліп қалды. Вильгельм фламанд жалдамалы әскерлерін пайдаланып, қамалдың қалған қорғанысын қиратты. Генрих II-нің әскерлері Вильгельмді Альнуик шайқасында жеңіп, Броу қамалын сол жылдың соңында қайтарып алды. Генрих II 1180 жылдары Теобальд де Валойн, содан кейін Хью де Морвиль тұрған жерге шаршы тас қамал салдырды. Ол сыртқы қорғанысты тікелей қолдауға мүмкіндік беретін бекініс қабырғасына орналастырылды. Томас де Виркингтон 1199 мен 1202 жылдар аралығында король Джон үшін қаланы толығымен тасқа айналдырды. 1206 жылы король Джон тұтқынға алынған қызы Элеонораны Робертке уақытша сеніп тапсырды. Роберт 1228 жылы қайтыс болды, патшаға 2000 фунт стерлинг қарыз қалдырып, қаланы жас ұлы Джонға мұра етіп берді. Оның ұлының қамқоршысы Хьюберт де Бург Карлайлдың преорына иелікті басқаруды тапсырды, ал қамал уақыт өте келе қирап кетті. Изабел де Вьекспонт Броу және шығыс Вьекспонт иеліктерін мұра етті; Генрих III осы жерлердің бір бөлігін Роджер де Клиффордқа қамқорлыққа берді; Роджер кейін Изабелге үйленіп, оның барлық иеліктерін алды, соның нәтижесінде Клиффордтардың қамалға ұзақ уақыт бойы билігі орнады. Клиффордтар 1333 жылға қарай бұрынғы Вьекспонт иеліктерін қайта біріктіріп, Эден аңғарын Appleby, Brougham, Pendragon және Brough қалалары арқылы бақылай алды. Роберт Клиффорд шамамен 1308 жылы Броуды басқарды және қорғанысын нығайтты, шығыс қабырғасын қайта тұрғызып, жаңа зал салды, оның пәтерлері жаңа дөңгелек мұнарада орналасқан, оны Клиффорд мұнарасы деп атады. Бұл пәтерлер Роберт салған Эпплби қамалындағы пәтерлерге ұқсас болуы мүмкін. Роберт шотландтармен Баннокберн шайқасында соғысып қайтыс болды, ал 1314 және 1319 жылдары қамалдың айналасындағы аймаққа шабуыл жасалды, бұл көршілес Чирч Броуға елеулі зиян келтірді. Осы кезде Клиффордтар аңғардағы саудадан түсетін пайданы арттыру үшін қамалдың бақылауындағы жол бойында Маркет-Броу ауылын құрды. Маркет-Броу 1330 жылы патша жарғысын алды және Чирч-Броудан аймақтағы негізгі елді мекен ретінде тез басып өтті. Клиффорд мұнарасы жатын бөлмелерге айналдырылды, ал ескі залдың бір бөлігі күн бөлмесіне (solar) айналдырылды. Осы уақытта қамалдың ауласы таспен төселді. Қақпа ғимараты қақпалармен нығайтылды және шамамен 1450 жылы Томас Клиффорд салған қосымша аула салынды. Генрих көп ұзамай қайтыс болды, ал қамал көп жылдар бойы қираған күйде қалды. Анна монархияшы болғанымен, оны биліктегі парламенттік фракция ішіндегі қуатты достары қорғады және оның меншігін еркін пайдалана алды. Ол Клиффордтарға тиесілі бірнеше қамалды қайта салды, соның ішінде Броуды, онда ол 1659 және 1661 жылдар аралығында қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді. Анна өз иеліктеріндегі басқа жерлерге қарағанда Броуда көбірек жұмыс жасады, оны 1521 жылғы күйіне қайтаруды мақсат етті. Анна заманауи стильдермен таныс болғанымен, оның қалпына келтіру жұмыстары дәстүрлі тәсілмен жүргізілді, солтүстік қамалдарының қолданыстағы архитектурасына сүйене отырып, қамалдың 12 ғасырлық ерекшеліктерін қайта жаңартуға тырысты. Бұл жұмыстың бір бөлігі ретінде жаңа терезелер, қамалдың жер қабатына кіреберіс және жаңа тұрмыстық бөлмелер орнатылды, бұл оған 17 ғасырдың аяғындағы өмір салтын сақтауға мүмкіндік берді, ал 1665 жылға қарай қамалдың 24 камині болды. Анна Броу қамалын "Рим мұнарасы" деп атады, оны римдіктер салғанына сенді. Ол уақытын Клиффорд мұнарасында, қамалдың пәтерлерінің бір бөлігінде және жұмыс жүріп жатқанда, қамалда өткізді; 1665 жылға қарай ол алғаш рет Рождествоны қамалда өткізе алды. Бірақ 1666 жылы қамалға тағы бір өрт түсіп, ол тұруға жарамсыз болды.

18 - 21 ғасырлар

Аннаның қызы Маргарет Танет графы Джон Тафтонға үйленді. Эрозия қамалдың тас қабатына қауіп тудыруда, және 2010 жылғы мәліметтер бойынша, Англия мұрагерлігі қамалдың жағдайы нашарлап бара жатқанын, ал кейбір бөліктері ерекше тәуекелде екенін мәлімдеді.