Кіріспе

Жаңа Келісім – АҚШ президенті Билл Клинтонның саяси философиясы мен бағдарламасын сипаттау үшін қолданған саяси ұран. Бұл термин 1992 жылғы сайлау кампаниясы және Клинтонның президенттік мерзімінде АҚШ үкіметі мен оның азаматтары арасындағы "жаңа әлеуметтік келісімді" сипаттау үшін сирек қолданылды. 1991 жылдың мамырында Демократиялық көшбасшылар кеңесі алдында сөйлеген сөзінде Клинтон "Жаңа таңдау" ұранын қолданды. Ол 1991 жылдың 3 қазанында Демократиялық партиясының үміткерлігіне түсетінін жариялаған кезде "Жаңа Келісім" фразасын көпшілік алдында қолдана бастады. Бұл фраза Клинтонның кеңесшісі Уильям Галстонға жатқызылады.

Джорджтаун университетінің баяндамалары

Жаңа Келісім – 1991 жылдың соңында Билл Клинтонның, сол кездегі губернатордың, президенттік науқанының бастапқы кезеңінде өзінің саяси философиясын баяндаған Джорджтаун университетіндегі бірнеше сөйлемінің тақырыбы болды. Осы сөйлеулерде "Жаңа Келісім" термині ішкі және сыртқы саясатқа қатысты қолданылды. Сөйлеулердің атаулары: "Жаңа Келісім: Жауапкершілік және Американдық қоғамды жаңарту" (1991 жылдың 23 қазаны), "Экономикалық өзгерістерге арналған Жаңа Келісім" (1991 жылдың 20 қарашасы) және "Америкалық қауіпсіздікке арналған Жаңа Келісім" (1991 жылдың 12 желтоқсаны) болды. Бұл термин партияның 1992 жылғы бағдарламасында да пайдаланылды.

1995 жылғы "Одақтың жай-күйі" баяндамасы

1994 жылы Конгресс Республикалық партияның бақылауына өткеннен кейін, Клинтон 1995 жылғы Одақ туралы үндеуінде «Жаңа келісім» тақырыбына қайта оралды, бірақ бұл философияны кішірек үкімет, салықты төмендету және бюрократияны азайтуды қамтитын орталықтандырылған бағыт ретінде жаңадан қарастырды. Консерватор Уильям Кристол бұл үндеуді «демократ президенттің тарихындағы ең консервативті Одақ туралы үндеуі» деп атады. Үндеуінде Клинтон «Жаңа келісімді» ішкі саясатқа дейін шектеді және өзінің заңнамалық күн тәртібіндегі ұсыныстарын, мысалы, әлеуметтік реформаны сипаттау үшін «мүмкіндік және жауапкершілік» деп атады. Мен оны «Жаңа келісім» деймін. Бірақ ол өте ежелгі идеяға негізделген – барлық американдықтардың құқығы ғана емес, сонымен қатар Құдай берген қабілеттері мен жігерінің арқасында мүмкіндігінше биікке көтерілуге және өздерінің қоғамдары мен елдеріне жауап ретінде бір нәрсе беруге міндетті екендігі. Мүмкіндік пен жауапкершілік – екеуі де қосымша. Біз олардың біреуін екінсіз иелене алмаймыз. Біздің ұлттық қоғам екеуі де болмаса, біріккен күйде қала алмайды. Біздің «Жаңа келісіміміз» – бұл жаңа экономиканың қиындықтарына қарсы тұру үшін халқымызды қалай дайындауға болатынын, үкіметіміздің жұмысын қалай өзгертуге болатынын, және ең бастысы, қоғамдағы бұзылған байланыстарды қалай жаңартқынымызды және ортақ мақсат аясында қалай бірігуге болатыны туралы жаңа түсініктер жиынтығы. Біз экономикамызда, үкіметте және өзімізде маңызды өзгерістер жасауымыз керек.

Комментарийлер

Клинтонның «Жаңа Келісім» деп шақыруы, Рональд Рейган және Жорж Буш президенттігі кезіндегі алдыңғы 12 жыл американ халқы мен олардың үкіметі арасындағы дәстүрлі қарым-қатынастың үзілуі ретінде қарастырылды. Бұл, болжам бойынша, сол әкімшіліктердегі жетекшілер мен «ірі бизнес» мүдделері арасындағы тығыз байланысқа байланысты болды, ол еңбек одақтары, әйелдер ұйымдары және аз ұлт өкілдері сияқты дәстүрлі демократиялық топтарға қарсы еді. Клинтон бұл терминді өзінің басшылығымен қабылданған саясатты сипаттау үшін пайдалануға үміттенеді. Алайда, бұл термин кеңінен қолданылмады, сондықтан ол Теодор Рузвельтпен байланысты «Әділ келісім», Франклин Д. Рузвельтпен «Жаңа келісім», Гарри С. Трумэнмен «Тәуелділік келісімі», Джон Ф. Кеннедимен «Жаңа шекара» немесе Линдон Джонсонмен «Ұлы қоғам» сияқты Клинтонмен және оның саясатымен бірдей деңгейде байланысты емес. Бұл терминнің Киелі кітаптағы «Жаңа Келісімнен» алынған айқын христиандық мәні бар еді.