Кіріспе

20 ғасырдағы Венгриядағы әйелдерден құралған қылмыскерлер тобы

Нагиревтің "Періште жасаушылары" (Tiszazugi méregkeverők, "Tiszazug уытты араластырғыштар") – 1914 және 1929 жылдар аралығында шамамен 40-100 ер адамды улаған, Венгрияның Нагирев ауылында тұратын әйелдер тобы. Оларға у қолдануға жергілікті акушер Зсузанна Фазекас, туған тегі Олах (Фазекас Гюланың әйелі Олах Зсузанна) ынталандырып, арсеникпен қамтамасыз еткен. Олардың тарихы "Періште жасаушылар" деректі фильмі мен "Хуккле" көркем фильмінің сюжетіне алынған.

Қылмыстар

Фазекас 1911 жылы Нагиревке келген орта жастағы акушер, күйеуі түсініксіз жоғалып кеткен. 1911-1921 жылдар аралығында заңсыз түсік жасаған үшін он рет түрмеге қамалды, бірақ оны түсік жасатуды қолдаған судьялар үнемі ақтады. Сол кездегі венгр қоғамында жасөспірім қыздың болашақ күйеуін оның отбасы таңдаған, ал қыз ата-анасының таңдауын қабылдауға мәжбүр болған. Тіпті күйеуі маскүнем немесе зорлық-зомбылық көрсетсе де, қоғам ажырасуға рұқсат бермеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Аустрия-Мажарстан үшін соғысуға жарамды ерлер жіберілгенде, Нагирев ауылы одақтас әскерлердің тұтқындарын ұстауға қолайлы орын болды. Тұтқындардың ауыл ішіндегі еркіндігі шектеулі болғандықтан, онда тұратын әйелдердің күйеулері майданға кеткен кезде бір немесе бірнеше шетелдік жандармен қарым-қатынасы болды. Олар оралған кезде, көбі әйелдерінің адалсыздығын қабылдамай, бұрынғы өмір салтына қайта оралуды қалады, бұл жағдай шиеленісті тудырды. Осы кезде Фазекас осы жағдайдан құтылуды қалаған әйелдерді, шыбық қағазын қайнатып, удың қалдықтарын алып, мырышпен күйеулерін улауға жасырын түрде көндіре бастады. Күйеулерін өлтіргеннен кейін кейбір әйелдер өздеріне ауыртпалық болған ата-аналарын улады немесе мұраларын иеленуге тырысты. Тағы біреулері сүйіктілерін, тіпті ұлдарын улады. Акушер уландырғандарға: "Неге олармен төзесіңдер?" деп сұраған. Нагиревтегі алғашқы улану 1911 жылы болды, бірақ ол Фазекастың жұмысы емес еді. Көп ұзамай күйеулер, балалар және басқа да туыстар қайтыс болды. Улану кең таралды, 1920 жылдардың ортасына қарай Нагирев "өлтіру ауданы" деген лақап атпен белгілі болды. Фазекас ауданда болған 18 жыл ішінде шамамен 45-50 адам өлтірілді. Ол ауылдағы дәрігерге ең жақын адам еді, ал оның туысы барлық өлім куәліктерін тіркеген кеңсе қызметкері болды, бұл кісі өлтірулердің жасырын қалуына мүмкіндік берді.

Ұстау

Періште жасаушылардың қалай анықталғанын түсіндіру үшін үш қайшы мәлімет келтірілген. Бір дерек бойынша, періште жасаушылардың бірі Сзабо есімді әйел, оның улануына ұшыраған екі келушінің көзіне ілініп, тұтқындалды. Ол Букеновский тегі бар әйелді көрсетіп, одан Фазекас есімді әйелдің аты аталды. Тағы бір мәліметте, көрші қаладағы медицина студенті өзен жағасында ағып келген денеде арсениктің жоғары деңгейін тапты, бұл тергеуге алып келді. Алайда, америкалық-мажар тарихшысы және бұл тақырыптағы алғашқы ғылыми кітаптың авторы Бела Бодоның сөзіне сүйенсек, кісі өлтірулер 1929 жылы жария болды. Бұған себеп, елдің Тисзазуг аймағындағы әйелдерді отбасы мүшелерін улауда айыптайтын анонимді хаттың жергілікті шағын газеттің редакторына келуі болды. Билік жергілікті зираттан ондаған мәйіттерді эксгумациялады. 34 әйел және бір ер адам айыпталып сотқа тартылды. Содан кейін 26 періште жасаушы сотталды, олардың ішінде Фазекас та болды. Сегіз адам өлім жазасына кесілді, бірақ олардың тек екеуі ғана атқыланды. Тағы он екі адам түрмеге жіберілді.