Кіріспе

1923 жылы П. Г. Вудхаус жазған "Ukridge's Accident Syndicate" атты қысқа әңгіме, алғаш рет 1923 жылғы мамыр айындағы Cosmopolitan журналының АҚШ-тағы санында жарияланды.

Сюжет

Бұл оқиға Укридж пен оның досы Джеймс Коркоран сәтті киножұлдызы Тедди Уикстің үйлену тойының алдында тұрғанда баяндалады. Оқиға бірнеше жыл бұрын басталады, Уикс әрең күн көріп жүрген актер болған кезде, оның жаңа рөл алуы үшін лайықты киім керек деп ойлаған. Укридж, Коркоран, Уикс және басқалары әдеттегі орындарында отырып тамақ істеп жатыр, сонда олардың бірі журналға жазылғандығы үшін сыйлық ретінде жазатайым оқиғаға қатысты сақтандыру алғанын және ұсақ велосипед апатынан кейін бес фунт алғанын айтады. Бұл Укриджді шабыттандырып, ол достарын синдикат құруға, осы тегін сақтандыруды ұсынатын барлық журналдарға жазылуға, "оқиға" жасауға және сақтандыру ақшасын бөлісуге көндіреді. Жеребе тартылып, Уикс сақтандырылатын және апатқа ұшырайтын адам ретінде таңдалады. Уақыт өте келе, Уикс ешқандай зақым көргені байқалмайды. Көптеген әрекеттер жасалса да, тиісті таксилер көрсетілсе де, тіпті қауіпті итттер бөлмесіне қойылса да, ол еш зардап шекпейді. Соңында ол адалдықпен әрекет етуге келіседі, бірақ бұрын оған дәмді кешкі ас пен шампан берілгені жөн. Синдикат қажетті қаражатты жинап, Уикс тойып, қымбат сусын ішіп, мас болғанда достарын қорлап тұрғанын көріп, көңілі төмендейді. Тойдан кейін ол достарына күліп, олардың жомарттығына қарамастан, апатқа ұшырау ниеті болмағанын айтады және бірден өтіп бара жатқан жүк көлігінің алдына түседі. Уиксті ауруханада көріп, ол оқиғаны есімде ұстамайтынын айтады, бұл қаражатты қайтаруға жасалған кез келген әрекетке кедергі келтіреді. Оның орнына ол ақшасын қымбат киімдерге жұмсайды және кинодағы мансабын бастайды. Оқиға қазіргі уақытқа оралып, Укридж (Коркиден қарыз алған бір шиллингпен) өтіп бара жатқан кедейге Уикстің шіркеуден шығар кезде помидор лақтыру үшін пара береді; оның мақсаты дұрыс, және әділдік орнатылады.

Стиль

Кристофер Холкомб "Укридждің апаттық синдикаты" әңгімесін Марк Твеннің "Теннесидегі журналистика" атты комедиялық әңгімесімен салыстырған мақалада талдайды. Виктор Раскиннің сценарийге негізделген юмор теориясына сүйене отырып, Холкомб екі автордың да "сценарийлік қарама-қарсылықтарды", яғни әдетте қарама-қарсы ассоциациялар бар ұғымдарды пайдалану арқылы юморды жасағанын жазады. Бұл қарама-қарсы жазулардың өзара байланысқан жағдайлары мәтіннің әртүрлі бөліктеріндегі әртүрлі "тораптарда" немесе белгілі бір үзінділерде көрінеді. Мысалы, "Укридждің апат синдикаты" әңгімесінде Укридж "апаттан" ақша алу үшін "жоспар" жасайды, бұл әзіл туғызады, өйткені "жоспар" идеясы әдетте "апат" түсінігіне қарама-қайшы келеді. Сонымен қатар, Укридж жоспарындағы апат Холкомб "жарақаттан пайда" сценарийін атайды, ол "жарақаттан залал" дегенге қарама-қайшы, бұл апаттың әдеттегі нәтижесі. Вудхаус алдымен қарама-қарсы ұғымдардың қарапайым мағынасын анықтайды, ал кейіннен бұл ұғымдарды күтпеген жолдармен байланыстырады. Мысалы, әңгіменің басында Фредди Лант неге соңғы уақытта Укридждің достарымен бірге кешкі асқа қатыспағанын былай деп түсіндіреді: "Мен велосипедтен құлап, білегімді бұрып алдым. "Бақытсыздық" дегеніміз осы. "О, білмеймін", - деді Фредди. "Бізге демалу өте қызықты болды. Әрине, бес фунт та болды. "Кімнің бесеуі? "Мен білегімді бұрғандықтан "Жыл сайынғы велосипедші" газетінен бес фунт алдым." "Не?!", - деп жылады Укридж, оңай ақша табу туралы әңгімеден қатты қобалжыды. "Сіз маған бір сызық қағаз сіздің тек қана білегіңізді бұрғаныңыз үшін бес фунт төледі деп айтып отырсыз ба? Өзіңді жинап ал, қарт жылқы. Мұндай нәрселер болмайды." "Бұл өте дұрыс". Бұл үзіндіде Фредди білегін бұрғандықтан, "апат" "жарақаттан залал" келтіреді деген ой бар. Қарсы "жарақат алу арқылы пайда" бастапқыда "Демалу жаман емес еді" деген сөзбен әлсіз таныстырылады, содан кейін "Мен білегімді бұрғандықтан бес фунт алдым" деген сөзбен анық айтылады. Укридж Ланттың оқиғасына сүйеніп, кейіннен өз жоспарын ұсынады: "Міне схема. Біз барлық газеттерге жазылып, жеребе салып, қайсысы не болса да, өлім картасын алатын адам шығып, аяғын сындырып, олжаны алады, біз оны арамызда бөлісіп, сән-салтанатпен өмір сүреміз". Бұл үзіндіде "аяғын сындырады" деген сөз тіркесі арасында комедиялық сәйкессіздік бар, ол тағы да "апат" және "жарақаттан залал" деген байланысты идеяларды еске салады, ал "жарақаттан пайда" дегеннің қарама-қарсы мағынасы бар "жарақаттан залал" деген сөз тіркесі. Сонымен қатар, "аяғын сындырады" деген сөз тіркесі Тедди Уикс, болашақ актер, құрбан болады деп шешілгенде, маңызды болады. "Аяғын сындыр" - актердің өнер көрсетуіне сәттілік тілеу үшін қолданылатын сөз тіркесі, бұл зиянды және сәттілік тілеуді білдіреді. Холкомбтың айтуынша, Вудхаус көбінесе "псевдо-эпиграммаларды", яғни әңгімеге байланысты юмор үшін олардың мән-жайына байланысты оқшауланған комедиялық пікірлерді қолданады. Мысалы, Тедди Уикс біршама уақытқа жараланбай қалғаннан кейін, баяндаушы: "Ақсақ әлемде, Тедди Уикс жалғыз жүрді, бүтін және денсаулығымен жарқырап тұрды". Сонымен қатар, Уикс емес, Бимишты ит шаққаннан кейін, баяндаушы: "Виктор Бимишты шаққан иттің ешқандай нарықтық құны жоқ" деп түсіндіреді. Бұл цитаталар әңгіменің қарама-қарсы сценарийлерін еске түсіріп, әзіл-сықақ жасайды.

Жариялану тарихы

Космополитте бұл әңгімені Т. Д. Скидмор суреттеген. Стрэндте оны Реджинальд Кливер суреттеген. "Ukridge's Accident Syndicate" 1932 жылы Огден Нэш редакциялаған және Doubleday, Doran & Company, Нью-Йорк баспасынан шыққан "Nothing But Wodehouse" жинағына енгізілді. Ол 1939 жылы Herbert Jenkins Limited, Лондон баспасынан шыққан "Week-end Wodehouse" жинағына (Ұлыбританиялық басылым) қосылды. 1960 жылы Simon and Schuster, Нью-Йорк баспасынан шыққан "The Most of P. G. Wodehouse" жинағында бұл әңгіме болды. Басқа Укридж әңгімелерімен бірге ол 1975 жылы Barrie & Jenkins баспасынан шыққан "The World of Ukridge" жинағына жиналды. Бұл әңгіме сондай-ақ Ричард Усборн редакциялаған және Barrie & Jenkins баспасында жарық көрген 1978 жылғы "Vintage Wodehouse" жинағына, 1981 жылы Д. Р. Бенсен редакциялаған және Исаак Азимовтың алғы сөзімен "Ticknor & Fields", Нью-Йорк баспасынан шыққан "Wodehouse on Crime" жинағына, сондай-ақ 1983 жылы Джордж Адамсонның суреттерімен "Folio Society" баспасынан шыққан Вудхаус әңгімелері жинағына енді. Ол 1936 жылы Лондонның Hutchinson баспасында жарық көрген Фугассе суреттерімен "The Second Century of Humour" антологиясында жарияланды. "Ukridge's Accident Syndicate" 1983 жылы Мордекай Ричлер редакциялаған және Knopf баспасынан (1983) және Penguin баспасынан (1984) шыққан "The Best of Humor" антологиясына да енгізілді.

Бейімделулер

1940 жылы оқиға радиоға бейімделіп, BBC Home Service арнасында "Апаттар синдикаты" деген атпен эфирге шықты. Бұл Питер Кресвелл өндірген және Хельмар Фернбек бейімдеген төрт Укридж эпизодының бірі болды. Радио драмасында Малкольм Грейм Укридж рөлін, Уильям Хатчисон Корки рөлін, Алан Уитли Тедди Уикс рөлін, ал Чарльз Мейсон Виктор Бимиш рөлін сомдады. 1968 жылы оқиға "Водхаус әлемі" телесериалының екінші маусымының төртінші бөлімі ретінде "Апаттар синдикаты" деген атпен теледидарға бейімделді. 1992–93 жылдарғы "Укриджтің оқиғалары" радиосериалының бірінші бөлімі осы оқиғаға негізделген. Джулиан Даттон бейімдеген эпизодта Гриф Рис Джонс Укридж рөлінде, Роберт Батерст Корки рөлінде, Адам Годли Тэппер рөлінде, Саймон Годли Бимиш рөлінде, Джулиан Даттон Тедди рөлінде, ал Ребекка Фронт Мэдлин рөлінде ойнады.