Кіріспе

Еуропалық әлеуметтік қор плюс (ЕАҚ+) – Еуропалық құрылымдық және инвестициялық қорлардың (ЕҚИҚ) бірі, Одақтың өңірлерінде әлеуметтік тұрақтылықты және экономикалық әл-ауқатты жақсартуға бағытталған. Бұл қорлар Еуропадағы тұрақтылықты қолдау үшін қаржыны аз дамыған өңірлерге қайта бағыттайтын, қайта бөлу механизмі болып табылады. ЕАҚ+ – Еуропалық Одақтың мүше мемлекеттерде жұмыспен қамтуды қолдауға және экономикалық және әлеуметтік тұрақтылықты нығайтуға арналған басты қаржы құралы. Ол 2021 жылы қолданыстағы Еуропалық әлеуметтік қорды, ЕО-ның ең мұқтаж азаматтарына көмек көрсету қорымен (FEAD) және ЕО жұмыспен қамту және әлеуметтік инновациялар бағдарламасымен (EaSI) біріктіру арқылы құрылды. ЕАҚ+ шығындары Еуропалық Одақтың жалпы бюджетінің шамамен 10% құрайды. ЕАҚ+ шығыстарының мақсаты – ЕО-да жақсы және көбірек жұмыс орындарын құруға қолдау көрсету, ол мүше мемлекеттер мен олардың өңірлерінде жұмыспен қамту деңгейін, жұмыс сапасын және еңбек нарығының инклюзивтілігін жақсартатын ұлттық, өңірлік және жергілікті жобаларды бірлесіп қаржыландыру арқылы жүзеге асырылады.

Тарих

Еуропалық әлеуметтік қор 1957 жылы Рим шартында құрылды. Ол Еуропалық құрылымдық және инвестициялық қорлардың ең ескісі болып табылады. Еуропалық экономикалық қауымдастық құрылуына байланысты ұлттық қорғаушылдықтың аяқталуына қарсы "түзету құралы" ретінде құрылды. 2015 жылдан бастап, оның негізгі мақсаты – жұмыспен қамтуды қолдау, әлеуметтік мүшекеуліктерді азайту және білім мен дағдыларға инвестиция салу болып табылады. Кейбір ЕО елдері әкімшілік реформаны да қолдайды. 2021 жылы Еуропалық әлеуметтік қор ең нашар жағдайдағыларға еуропалық көмек қорымен (FEAD) және жұмыспен қамту және әлеуметтік инновациялар бағдарламасымен (EaSI) біріктіріліп, «Еуропалық әлеуметтік қор Плюс» (ESF+) болып қайта құрылды. Бұл қор 2021–2027 жылдар аралығында жұмыс істейді және жалпы бюджеті 88 миллиард еуроны құрайды.

ЕСФ-тың ЕО саясаты мен стратегиясындағы орны

Еуропалық Одақтың басты стратегиясы – «Еуропа 2020» стратегиясы, оның мақсаты ұлттық және еуропалық саясатты одан әрі үйлестіре отырып, «ақылды, тұрақты және қоғамдық мүдделерді қамтитын өсімді» ілгерілету. 2010 жылы ол Лиссабон келісімінің орнын басты, оның мақсаты – 2010 жылға дейін Еуропаны әлемдегі ең сергелек және бәсекеге қабілетті, білімге негізделген экономикаға айналдыру, тұрақты экономикалық өсімді қамтамасыз ету, жұмыс орындарын көбейту және жақсарту, әлеуметтік байланысты күшейту және қоршаған ортаны қорғау болатын. «Еуропа 2020» мақсаттары ЕҚҚ басымдықтарын анықтайды. Жаһандану мен халықтың қартаюына байланысты бәсекеге қабілеттілікті және жұмыспен қамтуды арттыру қажеттігін ескере отырып, Еуропалық жұмыспен қамту стратегиясы мүше мемлекеттерге жұмыспен қамту саласындағы ортақ басымдықтар мен мақсаттарды келісу үшін үйлестіру аясын ұсынады. Бұл ортақ басымдықтар Жұмыспен қамту жөніндегі нұсқауларға енгізіліп, әрбір мүше мемлекет дайындаған Ұлттық реформа бағдарламаларына қосылады. Мүше мемлекеттер ЕҚҚ қаражатын өздерінің Ұлттық реформа бағдарламаларын, сондай-ақ Ұлттық стратегиялық аяқтарды (ҰСА) қолдау үшін пайдаланады, олар ЕО құрылымдық қорынан алатын қаражатты жұмсау бойынша мемлекеттік басымдықтарды белгілейді. Еуропалық әлеуметтік күнтәртібі де ЕҚҚ басымдықтарын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Әлеуметтік күнтәртібі еңбек нарықтары мен әлеуметтік қорғау жүйелерін жаңарту арқылы «Еуропалық әлеуметтік модельді» жаңғыртуға бағытталған, осылайша жұмысшылар мен кәсіпорындар халықаралық бәсекелестік, технологиялық прогресс және халықтың құрамындағы өзгерістерден туындаған мүмкіндіктерді пайдалана алады, сонымен қатар қоғамдағы ең осал топтарды қорғайды. Сонымен қатар, «флексикьюрити» тұжырымы қазіргі ЕҚҚ бастамаларына үлкен үлес қосады. Флексикьюрити – еңбек нарықтарының, еңбек ұйымдастыруының және еңбек қатынастарының икемділігін арттыруға, бір жағынан, ал еңбекпен қамту және табысқа қатысты қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған саясат стратегиясы. Флексикьюрити термині «өмір бойы жұмыс істеу» ұғымын қамтиды, бұл бұрынғы «бір рет жұмысқа орналасу» моделінен өзгеше. Ол жұмысшыларды өмір бойы білім алу, өзгерістерге бейімделу және жылдамдық арқылы өздерінің кәсіби өміріне жауапкершілікпен қарауға ынталандырады. ЕО 2027 жылға дейін ЕҚҚДБ+ ашық архитектурасының аясында 13 миллиард еуроға дейін кепілдік беруге дайын. Бұл, БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттарына (ТДМ) қол жеткізуге көмектесу мақсатында, халықаралық қаржы институттары мен Еуропалық даму қаржы ұйымдары сияқты түрлі іске асыру серіктестері арқылы жүзеге асырылады.

Стратегияны анықтау

ЭҚҚ жеті жылдық бағдарламалау циклдері арқылы басқарылады. ЭҚҚ стратегиясы және бюджеті туралы келіссөздер Еуроодақ мүше мемлекеттері, Еуропалық Парламент және Еуроодақ Комиссиясы арасында жүргізіледі. Стратегия ЭҚҚ қаржыландыруының мақсаттарын анықтайды, оларды басқа құрылымдық қаржыландырулармен толық немесе ішінара бөліседі. Ағымдағы ЭҚҚ қаржыландыру циклы үшін мақсаттар: Стратегия сонымен қатар кең ауқымды басымдық бағыттарын белгілейді – мақсаттарға жетуге қажетті және қаржыландыруға құқылы әрекеттер.

Іске асыру

Стратегияны анықтау ЕО деңгейінде жүзеге асырылса, ЕҚҚ қаржыландыруын іске асыру Еуроодаққа мүше мемлекеттер мен өңірлердің жауапкершілігінде болады. Стратегия және бюджеттік бөлу туралы келісімге қол жеткізілгеннен кейін, бағдарламалауға ортақ көзқарас қолданылады. Мүше мемлекеттер мен олардың өңірлері Еуропалық комиссиямен бірлесіп жеті жылдық операциялық бағдарламаларды жоспарлайды. Бұл операциялық бағдарламаларда қаржыландырылатын қызмет салалары сипатталады, олар географиялық немесе тақырыптық сипатта болуы мүмкін. Мүше мемлекеттер жобаларды іріктеуге, қаражатты бөлуге және жобалардың барысын және нәтижелерін бағалауға жауапты ұлттық ЕҚҚ басқару органдарын тағайындайды. Сондай-ақ, шығыстардың ЕҚҚ ережелеріне сәйкестігін бақылау және қамтамасыз ету үшін сертификаттау және аудит органдары тағайындалады. 2007 жылға дейін ЕҚҚ қаражатының шамамен 5%-ы трансұлттық және инновациялық шараларды қолдау үшін «Қоғамдық бастамаларға» бөлінді. Олар әйелдердің жұмыспен қамтылуы (NOW), мүгедектер (INTEGRA), жастар, жаңа мамандықтар мен біліктіліктер (EUROFORM) және бейімделу (ADAPT) сияқты мәселелерді қарастырды. Осы бастамалардың соңғысы – EQUAL, 2004 жылы 10 жаңа мүше мемлекеттің қабылдануымен аяқталды, бірақ 2008 жылы тоқтатылды.

ЭҚҚ жобалары

Еуропалық әлеуметтік қор (ЕАҚ) іс жүзінде жобалар арқылы іске асырылады, олар мемлекеттік және жеке сектордағы ұйымдар тарапынан қолданылып, жүзеге асырылады. Оларға ұлттық, өңірлік және жергілікті билік органдары, білім беру және оқыту мекемелері, үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) және ерікті сектор, сондай-ақ әлеуметтік серіктестер – мысалы, кәсіподақтар мен еңбек ұжымдарының кеңестері, өнеркәсіп және кәсіби қауымдастықтар, жеке компаниялар кіреді. ЕАҚ жобаларының иеленушілері әртүрлі: жеке жұмысшылар, адамдар тобы, өнеркәсіп салалары, кәсіподақтар, мемлекеттік басқару органдары немесе жеке кәсіпорындар. Жұмыс табуда немесе мансаптық өсуде қиындықтарға тап болатын, мысалы, ұзақ мерзімді жұмыссыздықпен күресіп жатқандар мен әйелдер сияқты осал топтарға ерекше назар беріледі. Мағлұмат бойынша, жыл сайын ЕАҚ жобаларына қатысу арқылы осы осал топтардың 9 миллионнан астам өкіліне көмек көрсетіледі – 1-суретті қараңыз.

Еуропалық әлеуметтік қор, 2014-2020

2014–2020 жылдар аралығындағы циклдің жалпы бюджеті 70 миллиард евроны құрады, оның 20 пайызы әлеуметтік интеграцияны ынталандыруға және кедейлікті төмендетуге бағытталған.