Хұзайфа ибн әл-Йаман: Пайғамбардың серігі және құпия сақшысы
Hudhayfah ibn al-Yaman
Хұзайфа ибн әл-Яман (656 ж.ө.) – Мұхаммед пайғамбардың (с.ғ.с.) сахабасы. Әскери шайқастарға қатысып, сенімді серік болған. Өмірі мен қатысқан шайқастары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мұхаммедтің сахабасы (656 жылы қайтыс болған)
Sahabah of Muhammad (d. 656)
Худайфа ибн әл Яман (حُذَيْفَة بِن اَلْيَمَان), немесе Хутайфа немесе Хузайфа деп аталады (656 жылы қайтыс болған), – Мұхаммед пайғамбардың сахабаларының (серігінің) бірі.
Hudhayfah ibn al Yaman (حُذَيْفَة بِن اَلْيَمَان), or pronounced Huthaifah or Huzaifah (died in 656), was one of the Sahabah (companion) of the Islamic prophet, Muhammad.
Мединадағы алғашқы жылдары.
Мединада Худайфа Мұхаммедтің сенімді және үлкен серігі болды, Бадрдан басқа барлық әскери қақтығыстарға қатысты. Ол әкесімен бірге Ухуд шайқасына қатысты. Шайқасқа дейін Мұхаммед Худайфаның әкесі әл-Яманды және Табит ибн Уақшты басқа соғысқа қатыспағандармен қалдырды, себебі екеуі де едәуір қарт еді. Шайқас қызуланғанда, әл-Яман мен оның досы жасының үлкендігіне қарамастан, қатысу мүмкіндігін жібергісі келмейтінін шешті. Олар жылдам шайқасқа дайындалып, көп ұзамай шайқастың ортасына барып қосылды. Табит ибн Уақш мүшриктердің қолынан қаза тапты. Алайда Худайфаның әкесі өз жақтастарының қолынан қаза тапты. (Достық оқ – өз жағындағы адамның қолынан қаза табу.) Олар оған шабуыл жасағанда Худайфа: "Әке! Әке! Менің әкем!" – деп айғайлады. Ешкім оны естімеді, әл-Яман қателікпен қаза тапты. Қайғыға толы Худайфа әкесін өлтіргендерге: "Алла сендерді кешірсін, Ол – мейірімділердің ең мейірімдісі!" – деді. Мұхаммед (с.ғ.с.) Худайфаға әкесінің өлімі үшін дия (өтемақы) төлеуді ұсынды, бірақ Худайфа: "Ол тек шаһадат іздеді және оған қол жеткізді. Раббым куә болсын, мен оның өтемақысын мұсылмандарға садақа етемін", – деді.
At Medina, Hudhayfah became a trusted and great companion of Muhammad, participating in all the military engagements except Badr. He participated in the Battle of Uhud with his father. Before the battle, Muhammad left al Yaman, Hudhayfah's father, and Thabit ibn Waqsh with the other non combatants because they were both quite old. As the fighting intensified, al Yaman and his friend decided that despite their age they did not want to miss the opportunity to participate. They quickly prepared for battle and were soon in the thick of the fighting. Thabit ibn Waqsh was killed at the hands of the mushrikin. The father of Hudhayfah, however, was killed by friendly fire. (Friendly fire is when somebody gets killed by somebody else who is on their side.) As they attacked him, Hudhayfah cried out: "My father! My father! It's my father!" No one heard him and al Yaman was killed in error. Grieved as he was, Hudhayfah told his fathers killers:
"May God forgive you for He is the Most Merciful of those who show mercy." Muhammad wanted diyyah (compensation) to be paid to Hudhayfah for the death of his father but Hudhayfah said: "He was simply seeking shahadah and he attained it. O Lord, bear witness that I donate the compensation for him to the Muslims."
Екі жүзділер
Худайфаның Мұхаммедке ерекше әсер еткен үш қасиеті болды: оның ерекше дарыны, жылдам ойлау қабілеті және қатал сұрақтарға ұшырағанда да құпияны сақтау шеберлігі. Мұхаммедтің ерекше саясаты – әр серігінің ерекше қабілеттерін пайдалану, әр жұмысқа лайықты адамды мұқият таңдау еді. Мұсылмандар кездескен басты мәселе – сырттай Исламды қабылдаған, бірақ іштей мұсылман қауымына қарсы жоспар құрған екіжүзділер болатын. Худайфаның құпияны сақтау қабілетінің арқасында Мұхаммед оған он екі екіжүздінің есімдерін айтты, бұл сенім ешбір серікке берілмеген еді. Худайфаға олардың қимыл-қозғалысын бақылау және іс-әрекеттерін қадағалау тапсырылды. Екіжүзділердің құпиялылығы мен мұсылмандардың жоспарлары туралы толық білуі, оларды сыртқы жаулардан гөрі қауымға үлкен қауіп төндірді. Осыдан бастап Худайфа Алла Елшісінің құпиясын сақтаушы деп аталды, ол өзінің құпиялылыққа берген уәдесіне адал болды. Мұхаммедтің қайтысынан кейін халифа олардың іс-әрекеттері туралы одан жиі кеңес сұрады, бірақ Худайфа үнсіздік сақтады. Омар халифалық кезінде Худайфаның мұсылманның жаназасына қатысуын бақылап, екіжүзділерді анықтауға тырысты. Егер Худайфа жаназаға қатыспаса, Омар сол кісіге жаназа намазын оқымайтын. Бір күні Омар Худайфадан: «Әкімдеріңнің біреуі екіжүзді ме?» – деп сұрады. Худайфа оған біреуінің бар екенін айтты, бірақ кім екенін атаудан бас тартты. Кейін Худайфа олардың сөйлескеннен кейін көп ұзамай Омар сол кісіні қызметтен босатып, Алла оған жол сілтегендей болды деді.
Hudhayfah had three qualities which particularly impressed Muhammad: his unique intelligence, quick wittedness, and his ability to keep a secret even under persistent questioning. A notable policy of Muhammad was to utilize the special strengths of each companion, carefully choosing the right man for the right task. A primary problem the Muslims encountered were hypocrites who had superficially accepted Islam while simultaneously plotting against the Muslim community. Because of Hudhayfah's ability to keep a secret, Muhammad told him the names of the twelve hypocrites, a trust not bestowed upon any other companion. Hudhayfah was commissioned to watch their movements and follow their activities. The hypocrites, because of their secrecy and intimate knowledge of the developments and plans of the Muslims, presented a greater threat to the community than external enemies. From this time onward, Hudhayfah was called The Keeper of the Secret of the Messenger of Allah, remaining faithful to his pledge of secrecy. After Muhammad's death, the Caliph often sought his advice concerning their activities but he remained tight lipped. Umar, during his caliphate was only able to find out indirectly who the hypocrites were by monitoring Hudhayfah’s attendance at the funeral prayer following the death of a Muslim. If Hudhayfah did not attend the funeral prayer, Umar refrained from performing the funeral prayer for that person. Once Umar asked Hudhayfah if any of his governors was a Munafiq. Hudhayfah told him that one was but declined to inform whom. Hudhayfah later said that shortly after their conversation, Umar dismissed the person as if he had been guided to him.
Қазандық шайқасы
Мұсылмандар қоршауды бірнеше күн бойы жалғастырып, шаршап қалды. Әли ибн Әби Талиб пен Зубайр ибн әл-Аувам Әлидің өз гарнизондарына шабуыл жасамайынша немесе Хамза сияқты шейіт болмайынша тоқтамайтынын ант етті. Мұхаммед өз ақындарынан Хасан бин Табиттен өлеңдерімен мүшриктерге жауап беруін сұрады. Бұл сүнни хадистер жинақтарында айтылған:
Muslims continued their siege for many days and were getting tired. Ali ibn Abi Talib and Zubayr ibn al Awwam proceeded with ‘Ali swearing that he would never stop until he had either stormed their garrisons or been martyred like Hamza. Muhammad meanwhile asked one of his poets, Hassan bin Thabit to respond to the mushrikin with his poems. This is mentioned in Sunni hadith collections:
Худжайфаның ерекше қасиеттерін Мұхаммед әр түрлі жағдайларда, соның ішінде Хендак шайқасында пайдаланды. Сол кезде мұсылмандар жаулармен қоршалған еді және ауыр қиындықтарға тап болды. Құрайш пен олардың одақтастары да жағдайы жақсы емес еді. Күшті жел олардың шатырларын құлатып, оттарын сөндіріп, беттеріне құм мен шаң септі. Осы тұста Мұхаммед Худжайфаны жаудың қатарына жіберіп, олардың жағдайы мен рухы туралы ақпарат әкелуді тапсырды, содан кейін келесі қадамын шешеді. Худжайфа осы сапарда болған оқиғаны былай баяндады:
Hudhayfah's special qualities were made use of by Muhammad at various times, including the battle of the Ditch. The Muslims on that occasion were surrounded by enemies and endured severe hardships. The Quraysh and their allies were not much better off. A violent wind overturned their tents, extinguished their fires and pelted their faces with sand and dust. At this stage of the confrontation Muhammad sent Hudhayfah into the midst of the enemy's positions to bring him information on their situation and morale before deciding his next move. Hudhayfah related what happened on this mission:
"Сол түнде Әбу Суфян мен оның адамдары біздің алдымызда болды. Бану Құрайза тайпасы біздің артымызда еді, біз олардан әйелдеріміз бен балаларымыз үшін қорқып жүрдік. Бұрын мұндай қараңғы түн мен қатты жел болған емес, ешкім өзінің саусақтарын көре алмады, желдің күркіреуі дауылдай еді. Екі жүздіктер Мұхаммедтен үйлерінің жауға жақындығына байланысты кетуге рұқсат сұрады. Кім рұқсат сұраса, рұқсат алатын, көптеген адамдар жасырын кетіп, біз үш жүзге жуық адаммен қалдық. Мұхаммед бірінен соң бірін тексеріп, маған дейін жетті. Менде әйелімнің жамылғысынан басқа суықтан қорғайтын ештеңе болмады, ол тіземе жетпейтін еді. Ол жерге жығылып жатқан менің жаныма келді де: «Бұл кім?» - деп сұрады. «Худжайфа», - деп жауап бердім. «Худжайфа ма?» - деп қайта сұрады. Мен қатты аштық пен суықтан қорқып, жерге жақын қалдым. «Иә, Алланың елшісі!» - дедім. «Әбу Суфян әскері арасында бірдеңе болып жатыр. Олардың қатарына кіріп, не болып жатқанын хабарла», - деп бұйырды. Мен жолға шықтым. Сол сәтте қатты қорқып, суық тиді. Мұхаммед дұға етті: «Уа, Раббым! Оны алдынан да, артынан да, оң жағынан да, сол жағынан да, жоғарыдан да, төменнен де қорға», - деді. Аллаға ант етемін, Мұхаммед дұғасын аяқтаған соң, Алла менің ішімнен қорқынышты, ал денеме суықты алып тастады. Мен қайтуға бұрылғанда Мұхаммед мені қайта шақырып: «Худжайфа, қайтып келгенше қарсы тараппен ешқандай іс-әрекет жасама», - деді. Мен қараңғыда ақырын-ақырын жылжып, мүшриктердің қатарына ендім де, олардың біріне айналдым. Біраз уақыттан соң Әбу Суфян орнынан тұрып, адамдарына былай деді: «Эй, Құрайш халқы! Мен сіздерге айтатын бір сөз бар, оның Мұхаммедке жеткенінен қорқамын. Сондықтан әркім өз жанында отырған адамға қарап, кім екенін тексерсін». Осыны естігенде мен бірден жанымдағы адамның қолын ұстап: «Сен кімсің?» - деп сұрадым (оны күдікке түсіріп, өзімді тазаладым). Әбу Суфян жалғастырды: «Эй, Құрайш халқы! Сіздер қауіпсіз жерде емессіз. Біздің жылқыларымыз бен түйелеріміз қырылды. Бану Құрайза бізді тастап кетті және олар туралы жағымсыз хабарлар жетті. Бізді осы суық жел қорғайды. Оттарымыз жанбайды, құлаған шатырларымыз қорғаныш емес. Енді жолға шығыңыз. Мен өзім кетемін». Ол түйесіне мініп, оны босатып, міне бастады. Егер Алланың елшісі маған қайтып келгенше ештеңе істемеуді бұйырғанда, мен сол жерде Әбу Суфянды жебемен өлтірер едім».
"That night, Abu Sufyan and his men were in front of us. The Jewish tribe of Banu Quraiza were at our rear and we were afraid of them because of our wives and children. Never before was there a darker night nor a wind so strong; no one could see his fingers and the blast of the wind was like the peal of thunder. The hypocrites began to ask Muhammad for permission to leave, saying, 'Our houses are exposed to the enemy.' Anyone who asked Muhammad's permission to leave was allowed and many sneaked away until we were left with about three hundred men. Muhammad then began a round of inspection passing us one by one until he reached me. I had nothing to protect me from the cold except a blanket belonging to my wife which scarcely reached my knees. He came nearer to me as I lay crouching on the ground and asked 'Who is this?' 'Hudhayfah,' replied. 'Hudhayfah?' he queried as I huddled myself closer to the ground too afraid to stand because of intense hunger and cold. 'Yes, O Messenger of God,' I replied. 'Something is happening among the forces of Abu Sufyan. Infiltrate their encampment and bring me news of what's happening,' he instructed. I set out. At that moment I was the most terrified person and felt terribly cold. Muhammad prayed 'O Lord, protect him from in front and from behind, from his right and from his left, from above and from below.' By God, no sooner had Muhammad completed his supplication that God removed from my stomach all fear and from my body all cold. As I turned to go, Muhammad called me back and said 'Hudhayfah, on no account do anything among the opposing forces until you return.' I went on, inching my way under cover of darkness until I penetrated into the mushrikin camp and became just like one of them. Shortly afterwards, Abu Sufyan got up and addressed his men: 'O people of the Quraysh, I am about to make a statement to you which I fear would reach Muhammad. \Therefore, let every man among you look and make sure who is sitting next to him ' On hearing this, I immediately grasped the hand of the man next to me and asked, 'Who are you?' (putting him on the defensive and clearing myself). "Abu Sufyan went on: 'O people of the Quraysh, you are not in a safe and secure place. Our horses and camels have perished. The Banu Qurayzah have deserted us and we have had unpleasant news about them. We are buffered by this cold wind. Our fires do not light and our uprooted tents offer no protection. So get moving. For myself, I am leaving.' He went to his camel, untethered and mounted it. He struck it and it stood upright. If the Messenger of God had not instructed me to do nothing until I returned to him, I would have killed Abu Sufyan then and there with an arrow. “
Философия
Худайфа ибн Әл Яман өмірдегі жақсылықтың бастауларын жақсылықты іздейтін адамдар оңай танитынын, бірақ жамандық алдамашы екенін және көбінесе оны сезіп білу қиын екенін айтты. Ол адамдарды жүректерімен, қолдарымен және тілдерімен жамандыққа қарсы күресуге шақырды. Жамандыққа қарсы тек жүректерімен және тілдерімен күрескендерді, қолдарымен емес, шындықтың бір бөлігінен бас тартқандар деп есептеді. Ал жамандықты жүрегінде жек көріп, оған қарсы тілімен де, қолымен де күреспегендер екі шындықтан бас тартқан болып саналады. Және кімнің жүрегінде жамандыққа деген жек көру болмаса, тілі мен қолы да қарсы тұрмаса, оны тірі бірақ рухани жағынан өлі деп білді. Жүрек туралы айта келіп, ол былай деді: "Жүректің төрт түрі бар. Қабыққа оралған немесе құрғаған жүрек. Бұл – күпірдің немесе шүкірсіздік еткен адамның жүрегі. Жұқа қабаттарға бөлінген жүрек. Бұл – екіжүздінің жүрегі. Ашық, жарықтанған жүрек, оған сәулелі нұр шашырап тұр. Бұл – мүмін, яғни сенушінің жүрегі. Соңында, жүректе екіжүзділік пен иманның бірге болуы мүмкін. Иман – жақсы сумен өсетін ағаш сияқты, ал екіжүзділік – ірің мен қанмен өсетін жара сияқты. Қайсысы күштірек болса, иман ағашы немесе екіжүзділік жарасы, соның билігі жүреді". Худайфаның екіжүзділікпен күресу тәжірибесі және оған қарсы күш-жігері оның тілін өткір және қатаң етті. Ол мұны өзі сезіп, адалдықпен мойындады: "Мен [Мұхаммедке] барып: 'Уа, Алланың елшісі, менің тілім отбасыма қатысты өткір және кескір, мен оның мені тозаққа түсіріп жіберер деп қорқамын', – дедім. Сонда [Мұхаммед]: 'Алладан кешірім сұрауға қатысты жағдайың қалай? Мен Алладан күніне жүз рет кешірім сұраймын', – деді."
Hudhayfah Ibn Al Yaman felt the sources of good in life were easily recognizable for those desiring good but evil was deceptive and often difficult to perceive. He warned people to struggle against evil with their heart, hands and tongue. Those who stood against evil only with their hearts and tongues, and not hands, he considered as having abandoned a part of truth. Those who hated evil only in their hearts but did not combat it with their tongues and hands forsook two parts of truth and those who neither detested nor confronted evil with their hearts, tongues or hands he considered as physically alive but morally dead. Speaking about the heart, he once said: "There are four kinds of hearts. The heart that is encased or atrophied. That is the heart of the kafir or ungrateful disbeliever. The heart that is shaped into thin layers. That is the heart of the munafiq or hypocrite. The heart that is open and bare and on which shines a radiant light. That is the heart of the mumin or the believer. Finally there is the heart in which there is both hypocrisy and faith. Faith is like a tree which thrives with good water and hypocrisy is like an abscess which thrives on pus and blood. Whichever flourishes more, be it the tree of faith or the abscess of hypocrisy, wins control of the heart." Hudhayfah's experience with hypocrisy and his efforts to combat it gave a touch of sharpness and severity to his tongue. He himself realized this and admitted it with a noble courage: "I went to [Muhammad] and said: 'O Messenger of God, I have a tongue which is sharp and cutting against my family and I fear that this would lead me to hell.' And [Muhammad], said to me: 'Where do you stand with regard to istighfar asking forgiveness from Allah? I ask Allah for forgiveness a hundred times during the day. "
Умар ибн Әл-Хаттаб халифалығының кезінде
Худайфа Иракты бағындырудағы ең көрнекті әскери қолбасшылардың бірі болды. Ол Хамадан, ар-Райй, әд-Дайнавар және 641 жылдың желтоқсан айындағы Нихаванд шайқасында өзгеше көзге түсті. Нихаванд шайқасында парсы әскерлеріне қарсы тұру үшін Омар Худайфаны отыз мыңдай мұсылман әскеріне екінші қолбасшы етіп тағайындады. Парсы әскерінің саны мұсылмандардан бес есе көп, шамамен жүз елу мың сарбазды құрады. Мұсылман әскерінің алғашқы қолбасшысы Нұман ибн Мақран шайқастың басында қаза тапты, ал Худайфа дереу басшылықты өз қолына алып, қолбасшының қазасы туралы жария етпеуді бұйырды. Худайфаның басшылығымен мұсылмандар үлкен қарсылыққа қарамастан шешуші жеңіске жетті. Худайфа 644 жылы Арменияға жасалған көп бағытты шабуылға қатысып, Ал-Лан тауларына жасалған жорықты жетекшілік етті. Худайфа Куфа және Ктесифон (әл-Мадаин) қалаларының әкімі болды. Оның тағайындалғаны туралы хабар тараған кезде Ктесифон халқы осы атақты сахабаны қарсы алуға жиналды, оның Парсыны бағындырудағы үлкен рөлі туралы аңызбен кеңінен таныс еді. Олар күтіп тұрғанда, бір арық адам есек үстінде отырып, нан жеп келе жатты. Ол адам олардың арасына келгенде, олардың күткен Худайфа екенін түсінді. Персия патшаларының сән-салтанатына үйренген олар, таңғалыстарын жасыра алмады. Худайфа олардың өзінен сөз күтетінін байқап, ақырында: "Фитна мен қиянат орындарынан сақтаныңдар!" деді. "Олар не?" - деп сұрады олар. "Олардың қызметі неде?" - деді олар. Ол: "Олар билеушілердің алдына барып, оларды жалған сөздерге сендіріп, олардың жоқ қасиеттерін мақтап, құрметтейді" - деп жауап берді.
Hudhayfah was one of the foremost military commanders in the expansion into Iraq, distinguishing himself at Hamadan, ar Rayy, ad Daynawar, and at the famous battle of Nihawand in December 641. For the encounter at Nihawand against the Persian forces, Hudhayfah was placed second in command by Umar over the Muslims who numbered some thirty thousand. The Persian forces outnumbered them by five to one being some one hundred and fifty thousand strong. The first commander of the Muslim army, an Numan ibn Maqran, fell early in the battle, and Hudhayfah, immediately took charge, instructing that the commanders death should not be broadcast. Under Hudhayfah's leadership, the Muslims won a decisive victory despite tremendous odds. Hudhayfah also took part in the multi pronged advance into Armenia, leading a column into the Al Lan mountains in 644. Hudhayfah was made governor of Kufa and Ctesiphon (al Madain). When the news of his appointment spread, Ctesiphon crowds went to meet this famous companion of whose great role in the conquests of Persia was already a legend. As they waited, a lean man approached on a donkey eating a loaf of bread. When the rider was in their midst they realized that he was Hudhayfah, the governor for whom they were waiting. They could not contain their surprise being accustomed to the pomp and the grandeur of Persian rulers. Hudhayfah saw they were expecting him to speak and he eventually said: "Beware of places of fitnah and intrigue." "And what," they asked, "are places of intrigue?" He replied: "The doors of rulers where some people go and try to make the ruler or governor believe lies and praise him for qualities he does not possess. ".