Кіріспе

Жапондық банам немесе чабо (矮鶏) – жапондық әсемдік тауығының тұқымы. Бұл – нағыз батам тұқымы, яғни оның ірі денелі аналогы жоқ. Оның ерекшелігі – тұқым қуалайтын хондродистрофия салдарынан өте қысқа аяқтары және құстың басын асып түсетін үлкен, тік құйрығы.

Тарих

Шабоның шығу тегі белгісіз. Митохондриялық ДНК деректері оның және басқа жапондық әшекей тауық тұқымдарының қазіргі Шамо тұқымдарының ата-тегі болып саналатын, сайыс тауықтарынан селекциялық шаралар арқылы шыққандығын көрсетеді. Жапон өнеріндегі Шабоның ең ерте танылған бейнесі он жетінші ғасырдың басына жатады; Ян Стиннің 1660 жылы салған Якоба Мария ван Вассенаер портретінде бейнеленген, тік құйрығы бар, қысқа аяқты тауық Шабо деп саналады. Жапония 1636 жылдан 1868 жылғы Мейдзи қайта жаңғыруына дейін барлық шетелдік саудаға дерлік жабық болды. Шабоның Еуропа мен АҚШ-қа алғашқы құжатталған экспорттары осы шамада басталды. Жапон бантамы 1860 жылдары Ұлыбританияға жеткен сияқты; ол Уильям Тегетмайердің 1865 жылғы алғашқы британдық құс стандартына енбеген, бірақ оның 1867 жылғы «Құс кітабында» сипатталған. 1912 жылы Кристалл сарайының құс көрмесінде Жапон бантамы клубы құрылды. 1937 жылы Швейцарияда өткен жиналыста Халықаралық Шабо Бантам клубы – халықаралық тұқым клубы құрылды.

Сипаттамалары

Жапон бантамының аяқтары өте қысқа. Бұл қасиет Cp (Creeper gene) генінің әсерінен туындайды, ол рецессивті летальді аллельдердің стандартты қасиеттерін көрсетеді: қысқа аяқты құстарды шарықтағанда, ұрықтардың 25% летальді аллельге гомозиготта болып, жұмыртқада өледі; 50% гетерозиготта болып, қысқа аяқты құстарға айналады; қалған 25% летальді емес аллельге гомозиготта болып, ұзын аяқтары дамиды, сондықтан оларды көрмеге жарамсыз деп есептейді. Ұзын аяқты құстарды бір-бірімен шарықтырғанда қысқа аяқты ұрпақ тудыру мүмкін емес. Батыс елдерінде жапон бантамының көптеген түсті вариациялары бар. Entente Européenne тізімінде қырық екі түс тіркелген, оның ішінде жиырма үш түсі мойындалған, стандартталған түстерге қайың сұр, қара, қара дақылды, қара құйрықты, қара құйрықты ақ, көк, көк дақылды, көк қызыл, қоңыр қызыл, колумбиялық, куку, қара сұр, алтын қанатты үйрек, сұр, лаванда, Миллер сұр, бөдене, қызыл, қызыл дақылды, күміс сұр, үш түсті, бидай және ақ кіреді. Америкалық құс шаруашылығы қауымдастығы тоғыз түсті тізімдейді. Барлық түстерде болмаса да, қауырсынды, жібектей қауырсынды және тауық қауырсынды вариациялары да бар. Жапонияда бірнеше тип танылған. Оларға сақалды Окина Чабо, Хиго Чабоның екі түрі – Дорама және Тайкан (екеуінің де ерекше үлкен тарамышысы бар, Тайканның қалыпты Чабо құйрығы бар, ал Дораманың құйрығы қысқа); және Шингуро Чабо немесе қара терілі қара, ол толығымен қара, жібектей құстың терісі сияқты қара терілі.