Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Словенияның дәстүрлі аймағы
Traditional region of Slovenia
Словенияның жағалауы немесе жай ғана Жағалау ( , , , Küstenland) – Словенияның дәстүрлі аймақтарының бірі. Атындағы «жағалау» термині – жағалауға жақын аумаққа сілтеме жасайды және бұрынғы Австриялық жағалауды (Австриялық Приморье) еске түсіреді, ол Габсбургтердің Адриатика теңізінің жоғарғы бөлігіндегі иеліктері еді, және Словениялық жағалау оның құрамында болған. Бүгінде Жағалау көбінесе 20 ғасырдың бірінші жартысында Италияның батысында, Рапалло шекарасының ар жағында қалған, словендердің төрттен бірін ұлттан бөліп, итальяндық фашизмнің күшті ықпалына ұшыраған словен этностық аумағымен байланыстырылады.
The Slovene Littoral, or simply Littoral (, ; ; Küstenland), is one of the traditional regions of Slovenia. The littoral in its name – for a coastal adjacent area – recalls the former Austrian Littoral (Avstrijsko Primorje), the Habsburg possessions on the upper Adriatic coast, of which the Slovene Littoral was part. Today, the Littoral is often associated with the Slovenian ethnic territory that, in the first half of the 20th century, found itself in Italy to the west of the Rapallo Border, which separated a quarter of Slovenes from the rest of the nation, and was strongly influenced by Italian fascism.
География
Облыс Словенияның батыс бөлігін құрайды және Италияның Фриули-Венеция-Джулия аймағындағы Джулиана қалалық бірлестігімен шектеседі. Ол оңтүстікте Адриатика теңізінен солтүстіктегі Юлиан Альптарына дейін созылады. Словениялық жағалау екі дәстүрлі провинциядан тұрады: Горишка және Словен Истриясы. Горишка аймағы атын қазір Италиядағы Гориция қаласынан алған, ал көршілес Нова Горица және Шемпетер-Вртожба қалалары бүгінде Словениялық жағалаудың қалалық орталығы болып табылады. Словен Истриясы Истрия түбегінің солтүстік бөлігін қамтиды және Копер, Изола және Пиран порттары бар Словения Ривьерасының жағалауы арқылы елдің теңізге жалғыз шығуын қамтамасыз етеді. Люблянадан кейін Словениялық жағалау Словенияның ең дамыған және экономикалық тұрғыдан өркендеген аймағы болып табылады. Словен Истриясының батыс бөлігі екі тілді аймақ болып табылады, онда білім беру, құқықтық және әкімшілік салаларда словен және итальян тілдерін қолдануға болады. Словениялық жағалаудың солтүстік бөлігі үлкен Гориция статистикалық аймағының құрамына кіреді, ал оңтүстік бөлігі Жағалау-Карст статистикалық аймағына жатады.
The region forms the westernmost part of Slovenia, bordering the inter municipal union of Giuliana in the region of Friuli Venezia Giulia of Italy. It stretches from the Adriatic Sea in the south up to the Julian Alps in the north. The Slovene Littoral comprises two traditional provinces: Goriška and Slovene Istria. The Goriška region takes its name from the town of Gorizia now in Italy; the neighbouring conurbation of Nova Gorica and Šempeter Vrtojba today is the urban centre of the Slovene Littoral. Slovene Istria comprises the northern part of the Istria peninsula and provides, on the Slovene Riviera coastline with the ports of Koper, Izola, and Piran, the country's only access to the sea. After Ljubljana, the Slovene Littoral is the most developed and economically prosperous part of Slovenia. The western part of Slovene Istria is a bilingual region where both Slovene and Italian may be used in education, legal and administrative environments. The northern part of the Slovene Littoral is part of the larger Gorizia Statistical Region, and the south belongs to the Coastal–Karst Statistical Region.
Тарих
1335 жылы Карниоланың ішкі аймақтарын бағындырғаннан кейін Габсбургтар жағалау бойындағы жерлерді біртіндеп иеленді. 14 ғасырдың екінші жартысында олар Аквилея патриархатынан Постойна және Жоғарғы Випава аңғарын, одан кейін Дуино мен Карст таулы үстіртінің бір бөлігін алды. Бұл аймақтар Карниолаға қосылды, бірақ олар Жаңа заманға дейін дербес тіршіліктерін сақтап келді. 1500 жылы Габсбургтар Горицияның соңғы графы Леонард Горицияның баласыз қайтыс болуынан кейін Гориция (Герц) графының жерлерін мұраға алды. 1754 жылы Габсбургтердің Гориция және Градиска княздік округі құрылды, ол 1816 жылы Австрияның Ильирия корольдығының құрамына кірді. Истрия маркасы және Триест еркін императорлық қаласы 1849 жылы Австрияның жағалау аймағы ретінде қайта ұйымдастырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен және 1918 жылы Австрия-Мажарстанның тарауы кезінде, аймақ Ішкі Карниоланың батыс бөлігімен және Жоғарғы Карниоланың Бела-Печ / Вайсенфелс муниципалитетімен (кейіннен Вальроманадағы Фузинге итальянизацияланды, қазір Тарвизионың бір бөлігі) бірге итальян армиясы тарапынан басып алынды. 1915 жылғы Лондон шартында белгіленгендей, негізінен словен этностық аумағының төрттен бірі және шамамен 327 000 словен Югославия Корольдігіне эмиграциялады, ал қалғандары антифашистік TIGR ұйымында итальян үкіметіне қарсы күресті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1947 жылғы Париж бейбіт шартына сәйкес, аймақтың көп бөлігі, Соча (Изонцо) аңғарымен бірге, Югославияға өтті. Аймақтың бір бөлігі Триест еркін аумағы ретінде қайта ұйымдастырылды, ал Италия Гориция мен Градиска қалалық орталықтарын сақтап қалды. 1954 жылы Италия Триест портын да қайтарып алды. Осының нәтижесінде, словен шекарасының жағында жаңа қалалық орталықтар дамыды.
After they had acquired the Carniola hinterland in 1335, the Habsburgs gradually took possession of the coastal areas. In the second half of the 14th century, they acquired Postojna and the Upper Vipava Valley from the Patriarchate of Aquileia, followed by Duino and parts of the Karst Plateau. These areas were annexed to Carniola, though they maintained a separate identity well into the Early Modern Age. In 1500 the Habsburgs inherited the comital lands of Gorizia (Görz), when the last Count Leonhard of Gorizia died childless. The Habsburg Princely County of Gorizia and Gradisca was established in 1754, it became part of the Austrian Kingdom of Illyria in 1816. With the Istrian march and the Imperial Free City of Trieste, it was re arranged as the Austrian Littoral crown land in 1849. At the end of World War I and the dissolution of Austria Hungary in 1918, the area, together with the western part of Inner Carniola and the Upper Carniolan municipality of Bela Peč / Weissenfels (later Italianized to Fusine in Valromana, now a frazione of Tarvisio), was occupied by the Italian army. As stipulated in the 1915 London Pact, a quarter of predominantly Slovene ethnic territory and approximately 327,000 Numerous Slovenes emigrated to the Kingdom of Yugoslavia, others fought against Italian rule in the anti fascist TIGR organization. After World War II, according to the 1947 Paris Peace Treaties, the bulk of the region with the upper Soča (Isonzo) Valley fell to Yugoslavia. Parts of the area were re arranged as the Free Territory of Trieste, while Italy retained the urban centres of Gorizia and Gradisca. In 1954 Italy also recovered the main port of Trieste. As a result, the new urban centres on the Slovenian side of the border developed.