Кіріспе

Кёнигсберг қамалы (Königsberger Schloss, Кёнигсбергский замок) – Германияның Шығыс Пруссия астанасы Кёнигсбергтің (1946 жылдан бері Калининград, Ресей) маңызды ескерткіштерінің бірі болған.

Тарих

Қамалдың орны бастапқыда Пруссия аумағындағы маңызды жол нүктесінде, Прегель өзенінің жанында Tuwangste деп аталатын ежелгі прус қамалы болды. Жақын жерде Пруссияның кейіннен Лёбенихт, Сакхайм және Трагхайм деп аталған үш ауылы орналасқан. 1255 жылы осы аймақты бағындырғаннан кейін Тевтон ордені прус қамалының орнына уақытша ағаштан және топырақтан тұрғызылған бекініс салған. 1257 жылға қарай, жаңа тас орденсбург қамалының құрылысы басталды. Қамал 16-18 ғасырлар аралығында бірнеше кезеңде кеңейтіліп, нығайтылды. Кейін қамал деп аталған бұл бекініс Тевтон орденінің ұлы магистрлерінің, содан кейін Пруссия билеушілерінің резиденциясы болды. Дегенмен, қалың қабырғалары 1945 жылдың сәуіріндегі әуе шабуылына, кеңес артиллериясына және қала ішіндегі шайқастарға да төтеп берді, нәтижесінде қамалдың қираған қалдықтары сақталып қалды. Көбінесе қиратылған Кенигсберг 1946 жылы Кеңес Одағының құрамына кіріп, Калининград болып аталды. Калининград Кенигсбергтің қалдықтарының үстіндегі үлгілі қала ретінде қайта құрылуға тиіс болды, оның неміс тарихына ешқандай сілтеме қалдырылмады. Қамалдың қираған қалдықтары келесі бірнеше жыл бойы кезең-кезеңмен жарылып, соңғы қалдықтары 1968 жылы Леонид Брежневтің жеке бұйрығымен жойылды. Алайда, жақын жердегі Кенигсберг соборының қираған қалдықтары, оның ішінде Иммануил Канттың бейіті де сақталды және КСРО ыдырағаннан кейін, 1990 жылдардың соңы мен 21 ғасырдың басында қайта құрылып, қалпына келтірілді.

Қазіргі жағдай

Бүгінгі күні Калининград Ресейдің бір бөлігі болып табылады. Калининградтың орталық алаңы қала орталығынан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан қамалдың орнында орналасқан. Орталық алаңға іргелес, толтырылған ордада 1960 жылы орталық әкімшілік ғимараты болуға арналған "Советтер үйі" орналасқан. 1980 жылдары құрылыс тоқтатылды, себебі алып ғимарат біртіндеп құрылысы нашар топыраққа батып кетті, бұл ескі қамалдың жер асты деңгейлеріндегі туннельдердің құлауынан туындаған. Көптеген адамдар бұл ғимаратты "Пруссияның кек алуы" немесе "Ереуіл" деп атайды. 2005 жылы президент Путиннің сапары алдында ғимараттың сыртқы жағы аяқталды. Ішкі бөлігі әлі де аяқталмаған. Қазіргі Калининград қалалық әкімшілігі Ресей Мәдениет министрлігінің қаржылық көмегімен қамалдың қалпына келтірілуін талқылауда. Кенигсберг соборынан өзгеше, қамалдың нөлден салынуы қиын міндет болғандықтан, жоспарлар уақытша тоқтатылды. Оның орнына орталық алаң мозаикамен төселді. 2010 жылдың маусым айында облыстық мәдениет министрі Михаил Андреев 2011 жылдың наурызында қамалдың реконструкциясы бойынша референдум өткізілетінін хабарлады. Алдында референдумды 2010 жылдың қазан айында өткізу жоспарланған, бірақ бюджеттік мәселелер кешіктірді. 2001 жылдың қыркүйегінен бастап неміс журналы Der Spiegel Калининград облыстық тарих және өнер мұражайымен бірлесіп қамалдың жертөлесін қазуға қаржы жұмсады. Бұрынғы қамал мұражайының бағалы заттарының, мүмкін, янтарь бөлмесінің қалған бөлігінің табылуы үміті бар. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде янтарь бөлмесі Германиямен Кенигсбергке көшірілді, онда ол қамалдың бірінші залында орнатылды. Содан бері оның ізі суытылды. Қазірге дейін мыңдаған заттар табылды. 2005 жылдың маусым айында медальдар мен амулеттер салынған күміс сандық табылғандығы сарапшылар арасында қызу талқылау тудырды. Қазба жұмыстары аяқталғаннан кейін қамалдың жер асты бөліктері ашық аспан астындағы мұражай ретінде ашылуы жоспарлануда.