Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Руандалық әскери офицер және саясаткер (1957–1990)
Rwandan military officer and politician (1957–1990)
Фред Гиса Рвигема (кейде Рвигема деп те жазылады; туған Эммануэль Гиса; 10 сәуір 1957 – 2 қазан 1990) – руандалық саясаткер және әскери офицер. Ол Руанда патриоттық фронтының (РПФ) негізін қалаушы, ол 1959 жылғы хуту төңкерілісінен кейін елден қуылған руандалық тутсилердің ұрпақтары құрған саяси және әскери күш еді.
Fred Gisa Rwigema (also sometimes spelled Rwigyema; born Emmanuel Gisa; 10 April 1957 – 2 October 1990) was a Rwandan politician and military officer. He was the founder of the Rwandan Patriotic Front (RPF), a political and military force formed by Rwandan Tutsi exile descendants of those forced to leave the country after the 1959 Hutu Revolution.
Уганда тарихы мен өрлеуі
Рвигема Руанданың оңтүстігіндегі Гитарама қаласында дүниеге келген. 1959 жылғы Руанда революциясы мен Кигели V патшаның биліктен қуылуынан кейін, ол 1960 жылы отбасымен бірге Угандаға қашып, Анколедегі Ншунгерези босқындар лагерінде қоныстанды.
Rwigema was born in Gitarama, in the south of Rwanda. Considered a Tutsi, in 1960 he and his family fled to Uganda and settled in a refugee camp in Nshungerezi, Ankole following the Rwandan Revolution of 1959 and the ouster of King Kigeli V.
1976 жылы орта мектепті бітірген соң Танзанияға барып, досы Салим Салехтің інісі Ювери Мусевени басқарған Ұлттық құтқару фронты (ФРОНАСА) деген көтерілісшілер тобына қосылды. Осы кезде ол өзін Фред Рвигема деп атай бастады. Сол жылы ол Мозамбикке сапар шегіп, Португалияның отаршылдық үкіметінен Мозамбикті азат ету үшін күрескен ФРЕЛИМО көтерілісшілеріне қосылды. 1979 жылы ол Уганда Ұлттық азаттық армиясына (UNLA) қосылды, ол Танзания қарулы күштерімен бірлесіп 1979 жылдың сәуір айында Кампаланы басып алып, Иди Аминды елден қуды. Кейін ол Мусевенидің Ұлттық қарсылық армиясына (NRA) қосылды, ол Милтон Оботе үкіметіне қарсы «Уганданың бұталы соғысы» деп аталған партизандық соғыс жүргізді. Осы жерде Рвигема алғаш рет болашақ РПФ басшыларымен бірге шайқасты, олардың ішінде Руанданың болашақ президенті Пол Кагаме, Джеймс Кабаребе, Патрик Карегея және Каюмба Нямваса болды. 1986 жылы NRA мемлекеттік билікті басып алғаннан кейін Рвигема Қорғаныс министрінің орынбасары болды. Жаңа үкіметтің құлатылған режимнің қалдықтарына және басқа да көтерілісшіл топтарға қарсы операциялары кезінде ол Уганданың солтүстігіндегі майдан желісінде жиі болды.
After finishing high school in 1976, he went to Tanzania and joined the Front for National Salvation (FRONASA), a rebel group headed by Yoweri Museveni, the brother of his friend Salim Saleh. It was at this point that he began calling himself Fred Rwigema. Later that year, he traveled to Mozambique and joined the FRELIMO rebels who were fighting for the liberation of Mozambique from Portugal's colonial power. In 1979, he joined the Uganda National Liberation Army (UNLA), which together with Tanzanian armed forces captured Kampala in April 1979 and sent Idi Amin into exile. He later joined Museveni's National Resistance Army (NRA), which fought a guerrilla war called the Ugandan Bush War against the government of Milton Obote. It was here that Rwigema first fought alongside a number of future RPF leaders including future Rwandan president Paul Kagame, James Kabarebe, Patrick Karegeya and Kayumba Nyamwasa. After the NRA captured state power in 1986, Rwigema became the deputy Minister of Defence. He was regularly at the front line in northern Uganda during the new government's operations against remnants of the ousted regime as well as other rebel groups.
Көшбасшылық
Фред Рвигема 1981 жылы Уганда президенті Йовери Мусевени бастаған алғашқы 27 қарулы адамның бірі болды. Олар 1980 жылғы Уганданың даулы президенттік сайлауынан кейін партизан соғысын бастау үшін орманға кетті. Сол сайлауда Аполло Милтон Оботенің «Уганда халық конгресі» партиясы, Пол Каванга Семвогере басқаратын «Демократиялық партияны» және Йовери Мусевени басқаратын «Уганда патриоттық қозғалысын» жеңу үшін сайлауда алдау жасады деген айып тағылды. 1985 жылға қарай Фред Рвигема ең маңызды әскери басшылардың біріне айналды. Ұлттық қарсылық армиясы (NRA) Милтон Оботенің режиміне қарсы сәтті төңкеріс жасаған әскери үкіметке қарсы әскери жеңіске жеткенде, Фред Рвигема NRA-да генерал-лейтенанттардың бірі болып тағайындалды. Ол Йовери Мусевенидің інісі Салим Салех Акандванахо және Элли Тумуинмен бірге генерал-майор болып тағайындалды. Ал Йовери Мусевени генерал-лейтенант болды. Фред Рвигема – өте тартымды әскери басшы болды, оның қарамағындағы барлық сарбаз бен офицерлер оны жақсы көретін. Ол әсіресе солтүстік Угандадағы қарсы көтеріліс операцияларында көзге түсті, онда Ұлттық қарсылық армиясы жеңіске жеткен армия бекініп қалған еді. Фред Рвигема солтүстік және солтүстік-шығыс Угандадағы операцияларды басқарған кезде ешқандай соғыс қылмысына қатыспағанымен де замандастарынан ерекшеленді. Осының арқасында ол «Мунги ва вита» («соғыс құдайы») деген лақап атқа ие болды. Ұлттық қарсылық қозғалысы билікті басып алғаннан кейін ол қорғаныс министрінің орынбасары болып тағайындалды, бірақ бұл оны солтүстік Угандадағы әскери операцияларды басқарудан алдырмады. Ол футболды өте жақсы көріп, «Сокер Клуб Вилла» футбол клубының жанкүйері болды. Кампалада болғанда ол әрқашан Накивибо стадионындағы матчтарға қатысып, өз клубының ойынын тамашалайтын.
Fred Rwigema was amongst the initial 27 armed individuals, led by Uganda's President Yoweri Museveni, who took to the bush in 1981 to begin a guerilla war following Uganda's contested Presidential elections of 1980, where Apollo Milton Obote's party the Uganda People's Congress was accused of engineering an election fraud to get victory over the Democratic Party which was led by Paul Kawanga Ssemwogerere and Uganda Patriotic Movement, which was led by Yoweri Museveni. By 1985, Fred Rwigema had emerged as one of the most significant military leaders so much so that when the National Resistance Army (NRA) secured a military victory against a military government that had staged a successful coup d’état against Milton Obote's regime, Fred Rwigyema was one of the three former rebel leaders who were commissioned as General Officers in the NRA. He was commissioned a Major General alongside Yoweri Museveni's brother Salim Saleh Akandwanaho and Elly Tumwine. Yoweri Museveni himself was made a Lieutenant General. Fred Rwigema was a charismatic military leader, who was loved by all soldiers and officers who served under him. He especially earned his reputation in counter insurgency operations in Northern Uganda, where the army defeated by the National Resistance Army was holding out. Fred Rwigyema also stands out in his contemporaries for not being involved in any war crimes while he was directing operations in Northern and North Eastern Uganda. That earned the nickname “Mungu wa vita”, Swahili for “god of war”. He was appointed Deputy Minister for Defense following the capture of power by the National Resistance Movement, but that did not take him away from directing military operations in Northern Uganda. He loved soccer a lot and was a fan of a Ugandan football club Soccer Club Villa. He always attended matches at Nakivibo Stadium to watch his club in action whenever he was in Kampala.
Руандаға шабуыл және өлім
1990 жылдың 1 қазанында Рвигема 10 000 НРА әскерінің бөлінген тобын Руанданың солтүстігіне шабуыл жасауға бастап келді. Бұл күнді олар Уганданың 9 қазандағы тәуелсіздік күніне жақын болғандықтан таңдады. Оның қазасы бір ай бойы құпия сақталды, осылайша әскердің рухын құлатпауға тырысты. Рвигеманың қазасының нақты жағдайы туралы пікір таласы бар; Кагаме үкіметінің ресми мәлімдемесі бойынша, Рвигема қателікпен түскен оқтан қаза тапқан. Тарихшы Жерар Прунье "құпияға толы дәлелдерге сүйене отырып (оның ішінде кісі өлтіруге куә болған адаммен сұхбаттасу) " Рвигеманың тактикалық даудан кейін өзінің орынбасары Питер Байинганамен өлтірілгенін анықтады және оқырмандарына "RPF ұсынған бұрмаланған ақпаратты қабылдағаны үшін кешірім сұрады". Рвигема Руанданың ұлттық қаһармандарының бірі саналады. Оның денесі Кигалидегі Батырлар зиратына жерленді.
On 1 October 1990, Rwigyema led the splinter group of 10,000 NRA troops in an invasion of northern Rwanda. What became the RPF chose this date as it was close to Ugandan independence day on 9 October. His death was kept secret for a month so as not to harm morale. There is a dispute about the exact circumstances of Rwigyema's death; the official line of Kagame's government was that Rwigyema was killed by a stray bullet. Historian Gérard Prunier states that he had established "from incontrovertible evidence (including an interview with an eyewitness to the killing)" that Rwigyema was killed by his subcommander Peter Bayingana, following an argument over tactics, and excused his readers for having accepted the "cooked version of facts [the RPF] provided" him with. Rwigyema is considered one of Rwanda's national heroes. His body was buried at the Heroes Cemetery in Kigali.