Кіріспе

Араб тайпасы Бану Абс (بنو عبس, әл. "Abs ұлдары") – Арабияның орталық аймағында пайда болған ежелгі бедуин тайпасы. Олар күшті әрі көптеген Гатафан тайпаларының бір тармағын құрайды. Бүгінде олар Арабия түбегінде және Солтүстік Африкада қоныстанған, сонымен қатар әлемнің көптеген басқа да аймақтарына тараған. Олардың ұрпақтарының ішінде Біріккен Араб Эмираттарындағы ірі Аль Кубайсат тайпасы, Сауд Арабиясында, Катарда, Йеменде, Кувейтте, Біріккен Араб Эмираттарында, Оманда, Суданда, Эритреяда және Иорданиядағы Бани Рашид тайпасы, сондай-ақ Оман мен БАӘ-де негізгі бөлігі орналасқан Бану Рауаха тайпасы бар. Олар Пайғамбардың тайпасынан кейін екінші ең күшті тайпа саналады. Суданның Бутана аймағындағы Махас тайпасының бір бөлігі Суданның Рашаида тайпасы мен Махас халқы арасындағы некелер арқасында Бану Абспен туыстық байланысқа ие. Осы тайпаға қатысты ең ертегі әңгімелердің бірі – Антар мен Абланың танымал классикалық махаббат және соғыс оқиғасы.

Шежіресі

Бану Абс - солтүстік аднаниттік арабтар, яғни олар Аднаннан тараған. Абс ибн Бағид ибн Раит ибн Ғатафан ибн Сад ибн Қайс ибн Мудар ибн Низар ибн Маад ибн Аднаннан басталатын Абстың әкеден балаға беріліп келе жатқан тегі осы ретпен: Абс ибн Бағид ибн Раит ибн Ғатафан ибн Сад ибн Қайс ибн Мудар ибн Низар ибн Маад ибн Аднан.

Тарих

Бану Абс – қазіргі Хеджаздағы Мәдинаның шетінде, бүгінде Хуррат Бану Рашид деп аталатын аймақта қоныстанған Гатафан тайпасының бір тармағы. Бұл тайпа тәуелсіздігімен және батылдығымен белгілі, себебі олар арабтардың «жамараттарының» бірі, яғни тек өзіне адал болған ең күшті тайпалар деп есептелген. Ең ертегі әңгімелер Исламнан бұрынғы соғыстар мен ерлік туралы айтады, соның ішінде Бану Дхубян тайпасымен араздасқан әл-Дахас пен Ғабраның танымал соғысы бар, ол шамамен 40 жылға созылған. Соғыс Бану Абстан Зухайр ибн Жадхиманың қана төгілуді тоқтатуға шақырғанда аяқталды, ол екі тайпаның бай саудагерлерін соғыс салдарынан туған зиянды өтеуге шақырды. Олардың дәстүрлері 3000 сарбазының 20 000 Сасани әскеріне қарсы тұрғанын еске салады. Абси дәстүрлері олардың пайғамбары Халид ибн Синан туралы айтады, ол оларға Мұхаммед пайғамбардан бұрын Бібліялық тәухидті және Құдайға «ал-Ахад әл-Самад» ретінде табынуды үйреткен. Халид тайпасын құтқарған (осы оқиғаның мәліметтері әртүрлі), бірақ Абс тайпасының көпшілігі сол кезде бұл пайғамбарды қабылдамады. Арабтардың жаулау кезінде кейбір Абсилер Халид пайғамбарды қайта еске алды, ал басқалары, мысалы, Убай ибн Амара ибн Малик, Мұхаммедті пайғамбар ретінде қабылдап, сахабалар қатарына кірді. Кейбір Абсилер Сириядағы Манбиджге, ал басқалары Нілге қоныстанды. Солтүстік Африкада Халидтің жақын туысы (кейбіреулер оның қызының ұлы деседі) берберлердің бір бөлігін өз клиенттері ретінде қабылдап, Мұхаммедтің сөздерімен қатар Халид туралы да хабар таратты. Мұсылмандар ретінде Абсилер (және кейбір берберлер) Халидке құрмет көрсетуде талапкер болды, ал кейбіреулер Халидтің өзінен кейін келетін «соңғы» пайғамбарды болжағанын айтты, ол Исламда Мұхаммед. Тағы бір дәстүр бойынша, патша Зухайр Мұхаммедті алдын ала айтқан, бірақ Зухайр пайғамбар деп есептелмейді. Халидтің мәртебесі бойынша мұсылмандар тарихи түрде екіге бөлінген. Басқа араб тайпалары жалған пайғамбарларға тап болды, мысалы, Асад тайпасы Түләйхаға, немесе 'Ад пен Самуд тайпалары сияқты, олар өз пайғамбарларының уағыздарын қабылдады, сосын оларға сенбеді және жойылды (бірақ кейбір тірі тайпалар осы жойылған тайпалардың қалған пайғамбарларынан қайта туылғанын мәлімдеді, мысалы, Йемендіктер Худты). Сондай-ақ, егер бедуин Халид Иса мен Мұхаммед арасындағы пайғамбар ретінде қабылданса, онда бұл Құранның 12:109 аятымен шектеледі, ол елшілердің қалалардан келуі керек екенін көрсетеді.

Антара ибн Шаддад

Антара ибн Шаддад әл-Абси (шамамен – 525–615), немесе «Антар әл-Абси» – Исламға дейінгі жеті ұлы араб ақынының бірі және «Антар мен Әбілә» атты ұлы оқиғаның басты кейіпкері. Осы құжаттық оқиғада ол араб тіліндегі ерлік, батылдық және сөз өнерімен көзге түсті. Осының арқасында Араб түбегіндегі арабтардың арасында «Толыққанды рыцарь» деген атқа ие болды. Ол сонымен қатар «Диван» авторы және батыр болған. Оның әкесі Шаддад, Бану Абс тайпасының басшысы, ал анасы Забиба – Африкалық абсиниялық құл, ол Бану Абс тайпасының шапқыншылығы мен ежелгі абсиния армиясы (әсіресе Аксум патшалығы) арасындағы шайқаста тұтқынға түскен. Бану Абс тайпасының ең танымал өкілі Арабиядан тыс, тіпті қазіргі заманға дейін мәдени әсер еткен. Көптеген қазіргі заманғы мәдени және көркем туындылар «Антар» батыр ақынынан шабыттанды. Олардың ішінде Николай Римский-Корсаковтың №2 симфониясы, ол «Антар» аңызына негізделген, сондай-ақ 1988 жылы Мустафа әл-Курд жазған бірінші палестиналық опера бар, онда Антара ибн Шаддад басты тақырып болып табылады.

Ортағасырлық Сириядағы рөлі

Бану Абс Сирияда маңызды байлық пен мүлікке ие болды және Омейяд халифасы Абдул Маликтың Абси әйелі Валадаға, Зухайр ибн Джадхиманың шөбересі Аль Аббас ибн Аль Джаз ибн Аль Хариттің қызына үйленуі арқылы Омейяд халифалығы сарайында ықпалға қол жеткізді. Валада Абд әл-Маликтің ұлдары мен мұрагерлері әл-Валид I және Сүлейменнің анасы болды. Абд әл-Малик Валаданың әкесі әл-Аббасқа және оның туысы әл-Кака ибн Хулайд ибн әл-Жазға, соның ішінде Манбидж маңындағы Солтүстік-Батыс Сирияда орналасқан Хияр Бани Кака немесе Хияр Бани Абсқа айналған үлкен иеліктерді сыйлады, онда олар қоныстанды. Әл-Валид I әл-Кақаға Дамаск және Манбидж маңында қосымша иеліктер берді және оны өз катибі (хатшысы) етіп тағайындады. Халифа тайпаның тағы бір өкілі Халид ибн Барз ибн Камил ибн Барзды Джунд Димашқ (Дамаск әскери округі) губернаторы етіп тағайындады. Әл-Кақа әл-Валид I-нің Сүлейменді оның ұлы Абд әл-Азиз ибн әл-Валидпен халифалық мұрагері ретінде алмастыруға жасаған сәтсіз әрекеттерін қолдады. Әл-Кақаның ағасы Абдалла ибн әл-Жаз Сириядағы көрнекті тұлға болды, ал оның інісі Хусейн халифа Сүлейменнің серігі болды. Әл-Кақаның ұлдары әл-Валид пен Абд әл-Малик, екеуі де Омейяд туыстарының құрметіне аталған, Халифа Хишам ибн Абд әл-Малик тұсында Қиннасрин және Хомс округтерінің губернаторлары қызметін атқарды. Әл-Валид пен Абд әл-Малик (әл-Кақаның ұлдары) Хишамның ұлы Масламаны оның немересі, тағайындалған мұрагері әл-Валид II орнына қоюға жасалған сәтсіз әрекетке қатысты. Нәтижесінде олар екеуі де Умар ибн Хубайра әл-Фазаридің ұлы, әл-Валид II-нің Қиннасрин губернаторы Юсуфтың қолынан азаптап өлтірілді. Әл-Валид ибн Каканың ұлы Тұмама кейіннен 750 жылы Омейядтарды құлатқан Аббасидтердің қолбасшысы болды және Византия империясына қарсы жазғы жорықтарға жетекшілік етті. Оның ұлы Усман Төртінші мұсылман азаматтық соғысынан кейін (813-819) Джунд Қиннасринде жартылай тәуелсіз жергілікті басшы болды. 10 және 11 ғасырларда Бану Абс Хияр Бани Кака және көршілес Уади Бутнан аңғары, сондай-ақ Алеппоның оңтүстігіндегі Хадир Қиннасринде қоныстанды. Бұл тайпа, Джунд Қиннасриндегі басқа ескі тайпалар сияқты, өздерінің тайпалық құрылымын және әдет-ғұрыптарын сақтай отырып, көбінесе отырықшы өмір салтына көшті. Жергілікті 14 ғасыр тарихшысы Әбу'л Фида өз заманында Кура әл-Хияр (Хияр Бани Кака) жерлері шөл және жабайы жануарлар мекендегенін, бірақ Абс және олардың Фазара тайпасы мен басқа арабтар әлі де сол жерде қоныстанғанын айтқан.

Қазіргі заман

Қазіргі заманғы Бану Абс тайпасы өте ірі және аймақ бойынша кеңінен тараған. Осы тайпаның көптеген өкілдерін Сауд Арабиясы, Оман, Палестина, Йемен, Судан, Кувейт, Мысыр және Иорданияда кездестіруге болады. Бұған қоса, тайпаның тармақтары Біріккен Араб Әмірліктерінде және басқа да араб елдерінде, сондай-ақ Малайзияда, Еуропада, АҚШ-та және Бразилияда таралған. Тайпа мүшелері мен ұрпақтары тайпалық атын немесе оның вариацияларын қолдануы мүмкін, мысалы: Алабси, Аль Абси, аль Абси, Аль'Абси, Аль Абси, Аль Абси, аль Абси, Аль'Абси, Аль Абси, Абси, Абси, Абсей, Абзи және т.б.

Мәдениет

Арабиядағы қазіргі бедуиндер ерлік, құрмет, батылдық, адалдық, асыл мінез, қонақжайлық және жомарттық сияқты ежелгі араб дәстүрлерін бағалайды. Бану Абс тайпасы көрші тайпалармен ортақ құндылықтарға ие болғанымен, бірегей мәдени ерекшеліктерімен танымал. Бадуиндердің жоғарыда аталған әдет-ғұрыптарынан өзге, Бану Абс тайпасы өте көне дәстүрлерді жоғары бағалайды, бұл оларды Арабияның көптеген басқа тайпаларынан ерекшелендіреді. Бану Абс тайпасының негізгі тармағы кейбір көршілерінің батыстық мәдениетке ықпалына түсуіне қарамастан, дәстүрлі киімдерін, тілін және әдептерін сақтап келді. Тайпаның дәстүрлі диалектісі – Хежази және Нажди араб тілінің бір түрі. Нақтырақ айтқанда, ол Хаилдің солтүстік халқының диалектісі, стандартты бедуин диалектісі және Хежази араб тілінің қосындысы болып табылады. Бану Абс тайпасының өзіне тән елтаңбасы бар, мұндай практика араб тайпалары арасында кең таралған. Алайда, бұл елтаңба тайпаның басқа аймақтарға қоныс аударған тармақтарында жоғалып кеткен. Бану Абс тайпасының басқа елдерде орналасқан бөлімдері кландық дәстүрлерін сақтайды, оның ішінде барлық құрметке лайық тайпа басшысын ұстап тұру және одан тайпалық жарлықтарды алу, дәстүрлі құрмет кодексін және отбасылық адалдықты сақтау, сондай-ақ тайпалық диван құру және оны ұстау сияқты мәселелерді қамтиды. Отбасылық дәстүрлерді сақтау және құрметтеу – Бану Абс диаспорасының мүшелерін ерекшелендіретін маңызды фактор. Сонымен қатар, олар жергілікті мәдениетке бейімделіп, қоныстанған жерлерінің дәстүрлерін, әңгімелерін, аңыз-ертегілерін, тағамдарын және музыкасын қабылдады. Бану Абс тайпасының бастапқы елтаңбасы болғанымен, Сауд Арабиясынан тыс жерлерге тараған көптеген тармақтары өздерінің жеке елтаңбаларын және туларын жасап, үлкен отбасының бөлігін анықтап, мақтан тұтады. Кейбір тармақтары өз девиздерін, аңыздарын және мақал-мәтелдерін де жасаған. Бану Абс тайпасының тармақтарының жеке отбасылық шежірелерін және тарихын сақтауы – Абс, Аднан, Исмаил, Ибраһим және ақыр соңында Адамға дейінгі аталық желілерін анықтаумен байланысты. Ата-бабаларының жеке отбасылық тарихында тайпаның тарихи тұлғалары туралы маңызды мәліметтер де тіркелген. Бұл тарихтарға туылған және қайтыс болған күндері, қатысқан соғыстар мен шайқастар, жасаған істер мен жеткен құрметтер, жеке тұлғалар мен беделдері туралы ақпарат, сондай-ақ адамдар айналысқан қолөнер, сауда және кәсіптер, өлімнің ерекше жағдайлары және басқа да маңызды оқиғалар мен әрекеттер кіруі мүмкін.

Әлеуметтік жұмыс

Бану Абс тайпасының көптігі мен кеңінен таралуы түрлі тайпалық ұйымдар, дивандар, мәдени топтар мен қайырымдылық қорларының құрылуына себеп болды. Мысалы, "Әлемдік әлеуметтік даму ұйымы" (ABS Universal Organization for Social Development). Бұл коммерциялық емес ұйым: "Әлеуметтік, мәдени, экономикалық және гуманитарлық ұйым. Оның мақсаты – Рашаида халқының, әсіресе Судан, Эритрея және кедей аймақтардағы Рашаида халқының тұрмыс жағдайын жақсарту. Сонымен қатар, бүкіл араб әлеміндегі Рашаида халқының білім деңгейі мен мәдени білімін арттыруды көздейді". Ұйым құрамында бірнеше қайырымдылық қоры бар. Аталған қайырымдылық қоры Рашиди халқы тұратын бірқатар кедей елдерде мектептер мен ауруханалар салуды жоспарлап отыр. Президенті – Файез Альбгайли Аль Рашиди. Бас хатшысы – Мубарак Аль Дувайла. Бас хатшының орынбасары – доктор Абдулла Саад Алаваймрай.

Бану Рашид

Бәни Рашид немесе Рашаида халықтары Рашид Әл Заул Әл Абсидің ұрпақтары болып табылады. Рашид Әл Заул 7 ғасырда өмір сүрген Бану Абс тайпасының ең танымал батырларының бірі еді. Кейін оның ұрпақтары өздерін оның атымен атады. Рашаида халықтары қазір Сауд Арабиясы, Кувейт, Судан, Эритрея, Иордания, Йемен, Ливия, Тунис, Біріккен Араб Әмірліктері және Оманда қоныстанған.

Ал Хьюбус

Ал Хабус немесе Хабси тайпасы Оманның ең ірі тайпаларының бірі болып табылады. Бұл тайпаның өкілдері Оманның шығыс аймағында және Рас әл-Хаймада, Шухух тайпасымен бірге қоныстанған. Олар Бану Абстан тікелей тараған және көптеген басқа да ірі тайпаларға бөлінеді. Олардың ең белгілілері: Жавабер (Оманның басқа аймақтарында кездесетін Йеменнің Бани Джабир тайпасынан және Хамданнан ерекшеленетін Аль Джабри), Ял Танин, Айал Махара, Айал Абду, Авлад Хабн, Аль Гассасина, Бани Бу Саид, Мақадима, Гананима, Савалем, Наджя және Асийра. Арабтың орталық бөлігіндегі туысқандары сияқты, Хабси тайпасы және оның көптеген тармақтары батылдығымен, күшімен және қайсарлығымен танымал.

Махас халқы

Махас тайпасы – Арабияның Бану Хазрадж тайпасынан (Гранаданың Насрид әулеті де олардан тараған) және Нубиядан шыққан тайпа. Бутана аймағындағы Махас тайпасы мен Рашаида халқы арасында некелесу жиі кездеседі. Рашаида халқымен аралас некелесуінің нәтижесінде, Махас тайпасының бір бөлігі Бану Абс тайпасымен де байланысты. Олардың қашан некелескені және олардың толық аты Аднанға (Рашаида мен Бану Абс) немесе Қахтанға (Хазрадж) қайтатындығы әлі анықталған жоқ. Бану Абс тайпасынан тараған Махас тайпасының мүшелері, туғандық байланыс бойынша, Аднанит, Қахтанит және Аздит тайпаларының ұрпақтарынан құралған.

Қазіргі заманғы

Али ибн Сәлім Әл Ажийлан Әл Дикбаси: Араб парламентінің спикері және Кувейт Ұлттық ассамблеясының мүшесі, ол Кувейттің төртінші сайлау округін өкілдік етеді. Ол әл-Рашайда тайпасының мүшесі. Кувейт патшалық отбасы, Сабах әулетімен жақсы қарым-қатынаста. Mabrouk Mubarak Salim: Суданның көлік және жолдар министрінің орынбасары. Бұл белгілі және өте құрметті тұлға Судандық Рашаида еркін арыстандарының негізін қалаушы және Судан Рашаида тайпасының басшысы. Талал Әл Абси: Сауд Арабиясының футболшысы, қазіргі уақытта "Аль Таавун" футбол клубында қорғаушы ретінде ойнайды. Хасан Аль Абси: Хасан Аль Абси (1966 жылы туған) – Сауд Арабиясының бұрынғы велоспортшысы. 1984 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында жеке жол жарысы және командалық уақытқа қарсы жарысқа қатысқан. Ахмед Саад Әл Рашиди: қазіргі уақытта Кувейттің "Аль-Араби" клубында ойнайтын кувейттік футболшы. Фахад Аль Рашиди: кувейттік футболшы. Қазіргі уақытта Кувейт жоғары лигасының "Аль-Араби" клубында ойнайды. Фахад Аль Рашиди: Сауд Арабиясының футболшысы, "Аль Раид" клубында ойнайды. Насер Әл Дувайла: Саясаткер және Кувейт Ұлттық ассамблеясының мүшесі, төртінші сайлау округін өкілдік етеді. Бұрынғы әскери қолбасшы және әл-Рашайда тайпасының мүшесі. Нур Әл Рашиди: Сауд Арабиясының футболшысы.