Кіріспе

Марк Бехрдің 1993 жылғы романы "Алма иісі" – Оңтүстік Африкалық жазушы Марк Бехрдің 1993 жылы жарық көрген тұңғыш романы. Алғашқыда ол африкаанс тілінде "Die Reuk van Appels" деген атпен, ал 1995 жылы ағылшын тілінде жарияланды. Марк Бехр апартеидтік Оңтүстік Африкадағы африканерлердің психологиясын әскери генералдың ұлы, 11 жасар Марнус көзімен бейнелейді. Роман сол жылы Оңтүстік Африкада африкаанс тілінде "Die reuk van apples" деген атпен қайта жарық көрді. 2017 жылы африкаанс романы Theatrerocket театр компаниясының қойылымына айналдырылып, Лара Байдың режиссерлігімен Гидеон Ломбардтың жеке орындауында сахналанды. Бұл қойылым ел бойынша бірнеше фестивальдар мен ірі театрларда көрсетіліп, үлкен сәттілікке ие болды. Бүгінгі күнге дейін ол келесі марапаттар мен танылуға ие болды: Kanna Award for Best Actor (KKNK 2017), Aardklop Award номинациясы – Best Actor (2017), Aardklop Award номинациясы – Best Director (2017), Best Actor (South African Theatre Magazine Awards 2017), төрт BroadwayWorld 2017 номинациясы (Ең үздік жаңа туынды, Ойындағы басты рөлдегі үздік орындаушы, Ең жақсы дыбыс дизайны, Ең жақсы ойын) және төрт kykNET Fiësta Awards 2017 (Жеке өндірістегі ең үздік орындау, Қолданыстағы туындыны ең жақсы бейімдеу; Ең үздік режиссер және ең жақсы жалпы өндіріс).

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Марнус Эразм – он бір жасар бала, ол отбасымен бірге жетпістің басында Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласында тұрады. Эразмдар отбасы, ақ африкандар ретінде, қара және түсті адамдар көпшілікті құрайтын, бірақ апартеид режимі билік ететін және Марнустың әкесі армиядағы маңызды генерал болып табылатын елде тұрады. Марнус қара нәсілділердің екінші сортқа жататын адамдар екеніне сеніп өседі, себебі оны апартеид жүйесі мен ата-анасының көзқарастары тәрбиелейді. Бірақ оқырмандар ретінде біз Марнустың қара нәсілді адамдармен барлық кездесулерінің жақсы нәтиже бергенін көріп отырмыз. Марнустың әкесі қара нәсілділерді жек көреді, себебі оның әкесі, Марнустың атасы және оның отбасы Танганиядан (қазіргі Танзания) қара нәсілділердің көпшілігінен қуылған және олардың жерлері тартып алынған. Олар Оңтүстік Африкаға қашып келді және басқа ақ нәсілді қоныстанушылардың ұрпақтарымен бірге оны қазіргі заманғы мемлекетке айналдырды. Марнустың әкесі қара нәсілділер олар құрғанның бәрін жояды деп ойлайды және ақ халық осыны алдын алу үшін туған африкалықтарды бақылауда ұстауы керек деп санайды. Марнустың үлкен әпкесі Ильзе, ақылды және талантты қыз, Нидерландыда болғаннан кейін, сондай-ақ Лондонда тұратын тәтесінің әсерінен әкесінің сенімдеріне күмәндана бастайды. Марнустың ең жақын досы – Фрики, ол да ақ. Олар бір мектепте оқиды және бос уақытында кездесіп тұрады. Жазғы демалыста Фрики Марнустың үйінде тұрады, онда Марнустың әкесі басқа елдердің генералдарымен жиі кездеседі. Ол Марнусқа басқа елден (Чили) келген генералдың бар екенін ешкімге айтпауын және оны «Мырза Смит» деп атауын бұйырады. Кешкі ас дастарқанында Марнустың әкесі мен генерал әлемдегі саяси жағдай туралы әңгімелеседі. Мырза Смит өзінің әскері Чилидегі Альенденің социалистік үкіметін құлатқанына қуанғанын айтады. Марнустың әкесі генералға Оңтүстік Африканың да жағдайы өте нашар екенін айтады, себебі әлем «олардың еліне қарсы». Ол әлемнің қалған бөлігі оларға қарсы екенін және Оңтүстік Африканың ақ үкіметі қара нәсілділерге ешқандай кемсітушілік жасамайтынын мәлімдейді. Марнус Фрикимен олар бір-біріне барлық құпияларын айтатынына уағдаласады, сондықтан Марнус әкесінің Мырза Смитпен сөйлескенін ешкімге айтпау туралы ескертуін елемейді. Марнус Фрикиге бүкіл әлем Оңтүстік Африкаға қарсы екенін және оның кінәсі түсті адамдарда екенін айтады. Бір түні Марнус оянып, Фрики төсегінде жоқ екенін байқайды. Ол бөлмесіндегі еден тақталары арқылы бос бөлмені көріп, Фрикидің зорланғанына куә болады. Ол зорлаушы сол түні кеткен Мырза Смит деп ойлайды және ата-анасын ояту үшін төменге түседі, бірақ әкесі төсекте жоқ екенін көреді. Ол қайтадан жоғары көтеріліп, Фрикиді зорлаған адамның арқасында генералдың (Мырза Смит) сияқты шабы жоқ екенін байқап, оның өз әкесі екенін түсінеді. Келесі күні ол Фрикиден түнінде бірдеңе болған-болмағанын сұрайды, бірақ Фрики Марнусқа ештеңе айтпайды. Фрики үйге қайтуға шешім қабылдағанын және одан әрі қалуды қаламайтынын айтады. Марнус Фрикидің болған жайтты ешкімге айтпайтынына өзін сендіреді. Романның 1980 жылдардың аяғында орын алған, арнайы араласқан сызықпен жазылған бөлімдерінде Марнус Оңтүстік Африка шекарасындағы соғыста сарбаз ретінде таныстырылады, онда ол қаза табады.