Кіріспе

I Vampiri (Вампиры) – 1957 жылғы итальяндық қорқыныш фильмі, режиссері Риккардо Фреда, операторы Марио Бава аяқтаған. Басты рөлдерде: Джанна Мария Канале, Карло Д’Анджело және Дарио Микаэлис. Фильм жас әйелдердің денесінен қаны сорылған күйде табылған бірнеше қаңтарлық кісі өлтіру туралы. Газеттер «Вампир» деп аталатын кісі өлтіруші туралы жазады, бұл жас журналист Пьер Лантинді осы қылмыстарды зерттеуге итермелейді. Лантин, Лантинге ғашық Жизель Дю Грандпен бірге тұратын құпиялы Дю Гранд отбасын зерттейді. Ол бетін жамылғышпен жасыратын әпкесімен және мәңгі жастықтың құпиясын табуға тырысатын ғалым Джулиан Дю Грандпен бірге өмір сүреді. Фильм итальян киноиндустриясының даму кезеңінде жасалған, бұл нарықтың итальяндық көрермендерден тысқары кеңейіп, итальяндық киношыларға кино өндірісінің жаңа жанрларын зерттеуге мүмкіндік берді. Фреда итальяндық «Титанус» киностудиясының продюсерлерімен бір күнде әңгіме жазып, екі аптада түсірілім жасау арқылы төмен бюджетті қорқыныш фильмін жасау туралы келісімге келді. Продюсерлер келісіп, Фреда түсірілімге кірісті. Түсірілімнің соңғы күні Фреда түсірілім алаңын тастап кетті, нәтижесінде оператор Марио Бава фильмнің қалған бөлігін режиссерлік етіп, сюжеттік желілерді өзгертіп, қосымша кадрларды енгізді. 1957 жылы көрсетілгеннен кейін бұл фильм Италияның дыбыстық кезеңдегі алғашқы қорқыныш фильмі болды. Италияда фильм сәтті болмады, Фреда мұны итальяндық көрермендердің итальяндық киношылар жасаған қорқыныш фильмдеріне қызығушылық танытпағанымен түсіндірді. Фильм АҚШ-та «Жұрттың өсиеті» деген атпен, ал Ұлыбританияда «Вампир құмарлығы» деген атпен көрсетілді. Ағылшын сыншылары көбінесе фильмнің операторлық шеберлігі мен кино тарихындағы орны туралы пікір білдіреді. Италиядағы қорқыныш фильмдерінің алғашқысы болғанына қарамастан, британдық «Дракула» (1958) және халықаралық хит «Қара жексенбі» фильмдері шыққаннан кейін ғана Италияда қорқыныш фильмдерінің өндірісі көбейді.

Сюжет

1957 жылы Парижде бір қан тобы бар қыздарды өлтіріп, қандарын құрғатып өлтірген құпия кісі өлтірулер сериясы орын алады. Баспасөздер бұл кісі өлтіруді "Вампир" деген атпен атаған кісі өлтіруші жасады деп жариялады. Журналист Пьер Лантин тергеуді бастайды және оның қалыңдығы, биші Нора Дюваль ұрланған кезде одан да көп қатысады. Инспектор Шанталь қылмыс орнын тексергенде, Лантин қылмысты вампир жасады деп болжайды. Лантин соңғы қаза болған мектепте ізденіс жүргізу үшін ізденіс жүргізеді және әйелді қаза алдында биік ер адам ұстанғанын біледі. Басқа жерде Жозеф есімді адам қараңғы бөлмеде "өзінің дозасын" сұрайды, бірақ оған Лоретта есімді әйелдің артынан бару керектігі және Рю Сент-Этьендегі "не істеу керектігін білетіндігі" айтылады. Жозеф сол жерге жетіп, Лантиннің көзіне түседі, бірақ одан қашып құтылады. Жозеф профессор Джулиан Дю Грандтың клиникасына келіп, қаладан кету үшін ақша талап етеді немесе ол полицияға не болып жатқанын хабарлайды. Ол Ду Грандтың көмекшісімен өлтіріледі, ол жерде Маргарита деген көлеңкелі әйел келіп, егер полиция оларды іздеп тапса, бұл Ду Грандтың мансабының соңы болады деп мәлімдейді. Кейін газеттің бір тақырыбында профессор Джулиан Дю Грандтың күтпеген жерден қайтыс болғаны туралы хабарланады. Жүсіптің мәйіті жерленген жердің өзінде екен. Жозефтің мәйітін сарайға алып кетеді, онда оны мәңгілік өмірдің құпиясын ашуға тырысатын Джулиан тәжірибе жасайды. Кейіннен Лоретта көшеде бір соқыр адамды кездестіреді, ол одан хат қалдыруын сұрайды. Хатты тастап кеткеннен кейін, оны ұрлап, вампирдің бұрынғы құрбандарының қаңқаларымен бірге бөлмеде қамап қояды. Полиция Лорэттті ұрлағандарды іздестіріп жатқанда, Лантин вампирлер туралы мақаланың артынан жүруден ауысады және Ду Гранд замогында өтетін балаға хабарласады. Қалдықта ол Жизельмен кездеседі, ол Лантинге әкесін еске түсіріп, оған деген құрметіне бөленеді. Лантин қонақ үйден шығып кетеді де, оны фотограф Рональд қуып шығады. Лантин Гизелдің сезімдерін ашуға тырыспайтынын айтады, бұл Рональдтың Гизелге деген махаббатын білдіру үшін қамалға қайта кіруіне әкеледі. Жизель оның көз алдында қартайған бетін қайтарып, оның жастығын қысқа уақытқа қалпына келтіретінін айтады. Оның құпиясын білу оның өлімге кесілуін білдіреді, өйткені ол пистолетке қол созып, Роналды өлтіреді. Жизель профессор Джулианға өзін мәңгі жасқа толтыруды сұрайды. Джулиан оның әлсіз эмоционалдық күйінде жұмыс істемеуі мүмкін екенін айтады, бірақ Лореттің жастық шағы мен сұлулығын Жизельге тәжірибелік түрде беруді бастайды. Жизель Пьермен келесі күні ол суретті алып жатқанда кездеседі, онда ол оның қате қолмен жазу сияқты ерекше мінез-құлқын байқайды, бұл оны одан әрі тексеру үшін өзінің қасабасына оралуға мәжбүр етеді. Жизель бұрынғы экспериментінен ауырып, профессор Дю Гранды көмекке шақырады. Ол кетіп бара жатқанда Джозеф Дю Грандтың зертханасында оянады. Пьер дабыл қағып, қамалдан қашып кетеді де, Жозефпен кездеседі. Пьер Жозефті полиция бөлімшесіне алып барады, онда ол жас әйелдерді ұрлаған адам екенін айтады, бірақ қамалдағы адамдар - нағыз кісі өлтірушілер. Полиция Маргаританы іздеп келеді, бірақ тек Джозеф туралы білгенін жоққа шығаратын Жизельді табады. Пьер мен полиция замокты іздеп, ешқандай із таппайды. Кетіп бара жатқанда, Жизель олардың көз алдында Маргаритаға айнала бастайды, бұл қаланы шұғыл түрде іздестіруге итермелейді. Дю Грандың көмекшісі мен полиция арасында атыс болып, көмекші мен Дю Гранды атып өлтіреді. Бұл полицияға оның қабірін ашуға мүмкіндік береді, онда олар Лореттті табады. Лорет үйге жіберіледі және инспектор Шанталь Жизель қылмыстарды мойындағанын және көп ұзамай қайтыс болғанын айтады.

Негіздер мен даму

"Мен вампир" фильмі түсірілімі кезінде итальяндық кино өндірісі үлкен өсімді басынан өтті. 1945 жылы итальяндық кино өндірісі 25 фильмді құраса, 1954 жылы 204 фильмге жетті. Бұл өсім Италиядағы кино жасаушыларға бұрынғыдан-жаңа жанрлар мен стильдерді қолдануға мүмкіндік берді. 1956 жылы Titanus компаниясының бас директоры Гофредо Ломбардо итальяндық кино өндірісінің мақсаты тек итальяндық емес, еуропалық нарық болуы керек екенін айтты. "Беатрис Ценци" (1956) фильмін түсіру барысында режиссер Риккардо Фреда мен оның досы, оператор Марио Бава, қорқыныш фильм жасау туралы әңгімелесті. Италияда қорқыныш фильмдері 1930 және 1940 жылдары тыйым салынған болатын, алайда сол кезде қасіреттің жаңа әуесі пайда бола бастады. Фреданың қорқыныш фильм жасауға деген құштарлығы фантастикалық стильде фильм түсіру ниетінен туындады, ол бұрын тек американдықтар мен неміс экспрессионистері ғана мұндай фильмдерді түсіре алатынын сезінді. Фреда фильм идеясын продюсер Луиджи Карпентьериге ұсынды, әзір сценарийі болмаса да. Ол оларға ертеңге дейін бір нәрсе әкелетінін уәде етіп, дыбыс эффектілері қосылған сценарий таспасын қайтарды. Карпентьери Гофредо Ломбардоға қоңырау шалып, оны одан әрі көндіруге тырысты. Фреда таспасын одан әрі оның сценарийі цензурадан өтетіні және 12 күнде түсіріле алатыны туралы уәдесімен толықтырды. Бұл продюсерді сендіріп, Фредаға "Мен вампир" фильмін жасауға рұқсат берді. "I Vampiri" төмен бюджетпен түсірілді, Athena компаниясының Донати мен Капентьери және Ломбардоның Titanus компаниясы әрқайсысы бастапқыда 32 миллион лира инвестициялады. Бастапқы бюджет 97 000 000 итальян лирасын құрады, ал фильм форматы панорамалық CinemaScope-қа ауысқаннан кейін пост-өндіріс және көрсету үшін 142 000 000 лираға дейін өсті.

Алдын ала өндіріс

I Vampiri фильмінің сценарийі Пьеро Регонлиге және көркем әдебиетші, сценарист Рийк Сийостромға жатқызылған. Фильмнің сюжетіне Фреда да үлес қосты, бірақ жазу процесінде тек Регонлиді атады. Фреда мен Регонли фильмде тиісінше мәйіттерді қарау дәрігері және мырза Буржуа рөлінде көрсетілген, бірақ олардың есімдері титрде көрсетілмеген. Фреда фильмді 18-19 ғасырлардың орнына 1950 жылдарда өткізуді ұйғарды, бұл оның кезеңді қайта жарату шығындарын азайтуға және фильмнің сюжетінің оқиғасының шынайы болуына мүмкіндік берді. Фильмнің сюжеті авторлық құқығы көрсетілмеген әңгімелерден алынған. Бұл Джанна Мария Каналенің Гизель Дю Гран кейіпкері жасаған қылмыстарды қамтиды, олар жастықтарын сақтау үшін бойжеткендердің қанымен жуынған Элизабет Батори туралы аңызға негізделген. Фреда мойындаған тағы бір ықпал – Эдгар Аллан Поның «Ашер үйінің құлауы» деген қысқа әңгімесі, онда шіріген, құлдыраған интерьерлер мен Каналенің вампирге ұқсас кейіпкері арасындағы параллельдік көрсетілген. Джанна Мария Канале бастапқыда бұл рөлге ниеттенбесе де, фильмде басты рөлді ойнады. Бұл фильм Фредамен бірге түсірген көптеген фильмдерінің соңғысы болды. Фреда мен Канале алғаш рет 1948 жылғы «Il cavaliere misterioso» фильмінде бірге жұмыс істеді; олардың қарым-қатынасы Фреданың әйелінен ажырасып, Каналемен Бразилияға кетуіне әкелді, онда олар тағы екі фильм түсірді. Италияға оралғаннан кейін Канале оның көптеген фильмдерінде, соның ішінде «Темір қылышкер», «Римнің күнәлары» және «Кұл императорша Теодора» фильмдерінде басты рөлді ойнады.

Өндіріс

Фильмнің түсірілімі 1956 жылы Римде басталды. Бюджеті шектеулі болғандықтан, Ломбардо қорқыныш фильмдерін жақтырмады. Фреда мен оның командасы негізінен қолда бар декорацияларды пайдаланды, тек Аниен өзеніндегі бір ғана сахна студиядан тыс жерде түсірілді. Оператор Марио Бава фильмді қара-ақ түсті түсірді, ол осы стильдің фильмдегі арнайы эффекттерге көбірек сай келетінін және бюджетті төмен ұстауға көмектесетінін ойлады. Бава фильмнің арнайы эффекттері үстінде есімді жазбастан жұмыс істеді. Оның жасаған эффекттерінің бірі – Джанна Мария Каналенің жасы ұлғайған сияқты макияжы, ол белгілі бір түсті жарықтарда ғана көрінетін еді. Мұндай эффект бұрынғы фильмдерде де қолданылған, мысалы, «Доктор Джекилл және мистер Хайд» (1931) және сол кездегі «Тасқа айналған адам» (1957) сияқты фильмдерде де болған. Фреданың продюсерлермен жасасқан келісімі, ол түсірілімнің 12-ші күні жиынтықтан кеткеннен кейін күшін жойды. Продюсерлермен жанжаласқаннан кейін Фреда өндірістен шығып, Марио Баваға фильмді келесі екі күнде аяқтау мүмкіндігін берді. Фреданың өндірістен кету себептері әртүрлі: продюсерлермен түсініспеушілік болды дейді, ал Бава Фреданың фильмді жасауға тым көп уақыт жұмсағанын айтты. Баваның аяқтауы Фреданың бастапқы аяқтауынан өзгеше болды, онда басты кейіпкердің асылған күйде табылуы көрінетін еді. Бава фильмді аяқтау үшін бірқатар өзгерістер енгізді, соның ішінде журналист кейіпін басты кейіпкерге айналдырды және денесі бөлік-бөлікке бөлініп, қайта құрастырылғаннан кейін тірілген қылмыскер туралы қосалқы сюжетті алып тастады. Бава сонымен қатар фильмнің басқа бөліктерін газет басу машиналарын түсірген кадрлар мен монтаждар арқылы ұзартты.

Шығару

I Vampiri Италияда 1957 жылдың 5 сәуірінде Сан-Ремо қаласында шықты. Алғашқы көрсетілімінде ол 125,3 миллион итальян лирасы табыс әкелді. Фильм Италияда да, Францияда да кассада сәтті болмады. 1960 жылы АҚШ-та «The Devil's Commandment» деген атаумен күрт өңделген нұсқасы жарық көрді. Фильмнің бұл нұсқасында Дж. В. Ремс жазған және Нью-Йоркте Рональд Хонтауер түсірген жаңа сахналар енгізілді. Ұлыбританияда фильм «Вампирдің құштарлығы» деген атпен көрсетілді. Марио Баваның өмірбаяуын жазған Тим Лукас 1992 жылы фильмнің тағы бір нұсқасы, сондай-ақ «Вампирдің құштарлығы» деп аталатын, АҚШ-та құрастырылғанын, оған жалаңаш сахналар қосылғанын мәлімдеді.