Кіріспе
Мұрат өзенінің бойындағы Софендегі ежелгі қала Арсамосата (орта парсы: *Aršāmšād, көне парсы: *Ṛšāma šiyāti, Ἀρσαμόσατα) – қазіргі Елазығ қаласының жанында, Мұрат өзенінің (классикалық дереккөздерде Арсанияс деп аталған) жағасында орналасқан ежелгі және ортағасырлық қала. Бұл қала шамамен б.з.д. 240 жылы Софен, Коммаген және мүмкін Арменияның Оронтид патшасы Арсам I құрған. Арсамосата Софен Оронтидтерінің орталық орталығы және патшалық резиденциясы болды. Қала атауының шығу тегі парсы тіліне қатысты, ол "Арсамның қуанышы" дегенді білдіреді. "Қуанышы" немесе "бақыты" деп қалаларға ат қою – Оронтид (кейін Артаксиад) дәстүрі болған, бұл Ахеменидтердің патшалық сөздерін еске түсіреді. Б.з.д. 1 ғасырда қала тасталып, қирады. Орта ғасырларда Ашмушат деп аталды. Рим және Византия кезеңдерінде Армосота (Ἀρμόσοτα) және Арсамосота (Ἀρσαμόσοτα) деп аталды. Византия дәуірінде Асмосатон деп те белгілі болды. Арсамосата Елазығтан шығысқа қарай 60 шақырым жердегі Алтынова жазығының шығыс шетінде, Мұрат өзенінің жанында орналасқан, қазіргі тасталып қалған Хараба елді мекенімен сәйкес келеді. Қазіргі уақытта осы жердің көп бөлігі Кебан тоғанының суы астында қалған. Бұрынғы қаланың бекінісі болған төбе солтүстік-шығысқа қарай көлге тікелей шығып тұр, ол тоғанның құрылуынан пайда болған.
Arsamosata (Middle Persian: *Aršāmšād, Old Persian: *Ṛšāma šiyāti , Ἀρσαμόσατα, ) was an ancient and medieval city situated on the bank of the Murat River(called the Arsanias in classical sources), near the present day city of Elazığ. It was founded in c. 240 BC by Arsames I, the Orontid king of Sophene, Commagene and possibly Armenia. The city served as a central center and royal residence of the Orontids of Sophene. The origin of its name is Persian, meaning "Joy of Arsames". Naming cities such as the "joy of" or "happiness of" was an Orontid (and later Artaxiad) practice that recalled the Achaemenid royal discourse. It was left and destroyed in the 1st century BC. In the Middle Ages, it was called Ashmushat. In Roman and Byzantine times, it bore the names Armosota (Ἀρμόσοτα) and Arsamosota (Ἀρσαμόσοτα). It was also known in Byzantine times as Asmosaton. Arsamosata has been identified with the abandoned settlement site known as Haraba, located by the Murat River, near the east end of the Altınova plain, some 60 km east of Elazig,. Much of the site now lies submerged under the waters of the Keban Dam. The hill that served as the former city's citadel now juts out toward the northeast into a shallow lake created by the dam.
Тарих
Археологиялық зерттеулерден алынған шектеулі деректер, негізінен Урартия керамикасына өте ұқсас бірнеше қыш ыдыс табылды, Арсамосатта ежелгі заманда – шамамен біздің заманымызға дейінгі 10-7 ғасырлар аралығында – қоныс болғанын көрсетеді.