Кіріспе

Қару-жараққа жауапты әуе офицері Қару жүйелері офицері (WSO), «Wizzo» деп те аталады, – әскери ұшақтың барлық әуе операцияларына және қару жүйелеріне тікелей қатысатын әуе ұшу офицері. Тарихи тұрғыдан алғанда, әскери ұшақтардағы экипаж мүшелерінің міндеттері жоғары мамандандырылған және қатаң болды, себебі тиісті басқару элементтері, құралдар/дисплейлер және/немесе қару-жарақтар белгілі бір орындықтардың, панельдердің немесе позициялардың алдында шоғырланған. Бұл истребительдердің немесе шабуылдық/соққы беруші ұшақтардың екі орындық нұсқаларын қамтиды (соның ішінде 20 ғасырдың соңындағы F-4 Phantom II, A-6 Intruder, F-111 Aardvark, F-14 Tomcat, Panavia Tornado, Su-24 Fencer және Su-30MK Flanker C, Dassault Mirage 2000N/2000D сияқты түрлері). 1970 жылдардан бастап екі мүшелі экипаждарға ие ұшақтар, мысалы F-15E Strike Eagle, F/A-18F Super Hornet немесе Su-34 Fullback және Dassault Rafale B көбінесе бағдарламаланатын көп функциялы дисплейлермен жабдықталған. Бұл бағдарламалар рөлдердің бұрынғы буын ұшақтарына қарағанда икемдірек болуына мүмкіндік береді. Экипаж мүшелерінің бірінен бірнешесі әуеден әуеге немесе жердегі нысаналарды анықтау, нысаналау және жою, байланыс, деректер алмасу және/немесе қорғаныс жүйелеріне жауапты болуы мүмкін. Рөлдер тәжірибеге, біліктілікке, жұмыс жүктемесіне, тактикаға және қолданылатын қару-жараққа байланысты жекешелендірілуі мүмкін. Ұшқыштар әдетте тактикалық жағдайларда ұшақты басқару жауапкершілігін сақтайды. Дегенмен, арнайы бомбалаушы ұшақтардың экипаждары әдетте ерекше, қатаң белгіленген және дәстүрлі рөлдерді сақтайды.

Ұлыбритания

Корольдік әуе күшінде WSO – бұрын Tornado GR4, Sentinel R1 және Boeing E-3 Sentry ұшақтарында, ал қазір Reaper MQ-9A дрон, RC-135W Rivet Joint, Shadow R1 және Poseidon MRA1 теңіздік патрульдік ұшақтарындағы ұшақ миссиялық жүйелерін басқаратын офицер. Ұшқыш емес әуе экипажы WSOp (Weapon Systems Operator) ретінде қызмет ете алады, бұл ұшақтың миссиялық жүйелерін іске қосуда ұшқышқа көмектесетін түрлі мамандарды (мысалы, тіл мамандары, жүк операторлары, экипаж мүшелері) біріктіретін жалпы атау.

АҚШ Әскери-теңіз флоты және АҚШ Теңіз жаяу әскерлері

АҚШ Әскери-теңіз күштерінде WSO – F/A 18F Super Hornet шабуылдық ұшағының қару жүйелерін басқаруға жауапты әскери-теңіз офицерлері, олар ұшақтың артқы орындығында орналасады. F/A 18F ұшағы пайдалануға берілгенге дейін, олар F-4 Phantom II және F-14 Tomcat ұшақтарының артқы орындықтарында Radar Intercept Officers (RIO) деп, A-6 Intruder және A-3 Skywarrior ұшақтарының оң жақ орындықтарында Bombardier/Navigators (B/N) деп, ал A-5 Vigilante және RA-5C Vigilante ұшақтарының артқы орындықтарында Reconnaissance Attack Navigators (RAN) деп белгілі болды. АҚШ Әскери-теңіз авиациясында (USN & USMC), миссия командирі (MC) ретінде тағайындалғанда, WSO берілген миссияның барлық кезеңдеріне жауапты болады, әсіресе бірнеше ұшақ қатысқан жағдайда. Мысалы, ұшақ пилоты ұшу экипажының кіші мүшесі болуы мүмкін, мысалы, USN кіші лейтенанты / USMC 1-ші лейтенанты немесе USN лейтенанты / USMC капитаны, ал қару жүйелері офицері USN лейтенант-коммандері, командирі немесе капитаны, немесе USMC майоры, подполковнигі немесе полковнигі сияқты жоғары шенді офицер болуы мүмкін; мұндай жағдайда WSO миссия командирі болады. 2021 жылдан бастап USMC F/A 18 Hornet ұшағын пайдаланудан F-35 ұшағына көшуде, ол WSO позициясын қолданбайды. Сондықтан USMC WSO-ның соңғы түлегі 2021 жылы NAS Pensacola-дан бітірді.

АҚШ Әуе күштері

АҚШ Әуе күшінде "WSO" сонымен қатар F-15E Strike Eagle ұшағының артқы экипаж мүшесі болып табылатын USAF ұрыс жүйелері офицеріне (CSO, бұрын USAF навигаторы емес) қатысты. B-52 ұшағында, бұрын навигатор және радарлық навигатор (бомбардиер) ретінде тағайындалған, ұшақтың төменгі палубасындағы CSO экипаж мүшелері қазір қару жүйелері офицерлері ретінде белгілі, ал жоғарғы палубадағы CSO электрондық соғыс офицері болып табылады. B-1B Lancer бомбалаушы ұшағында екі қару жүйелері офицері бар, олар ұшқыш пен оның орынбасарынан кейін экипаж позицияларын басқарады. Олар шабуылдық жүйелер офицері (OSO) және қорғаныс жүйелері офицері (DSO) деп аталады. WSO сонымен қатар қазір қолданыстан шығарылған F-111 Aardvark шабуылдық бомбалаушы ұшағында да қызмет еткен, оны АҚШ Әуе күштері мен Австралия Корольдік Әуе күштері пайдаланған, сондай-ақ қазір қолданыстан шығарылған USAF EF-111A Raven әуедегі кедергі жасайтын ұшақта да болған. F-111 ұшағында WSO (EF-111 ұшағында EWO) ұшқыш/ұшақ командирінің оң жағында отырған. WSO ұшқышпен бірлесіп, экипаж тиімділігін, жағдайды бағалауды және миссияның табысты орындалуын қамтамасыз ету үшін жұмыс істейді. АҚШ Әуе күштерінің F-15E Strike Eagle сияқты жорық ұшақтарында WSO қажет болған жағдайда ұшақты басқара алады, бірақ мұндай жағдайлар көбінесе миссияның тактикалық емес кезеңдерінде болады (мысалы, миссия аймағына ұшу кезінде немесе базаға оралу кезінде). Миссия командирі (MC) болып тағайындалғанда, WSO берілген миссияның барлық кезеңдеріне, әсіресе бірнеше ұшақ қатысқан жағдайда жауапты болады. Мысалы, ұшақ ұшқышы ұшу экипажының кіші офицері болуы мүмкін, мысалы, бірінші лейтенант немесе капитан, ал қару жүйелері офицері аға офицер болуы мүмкін, мысалы, майор, подполковник немесе полковник; шеніне қарамастан, WSO білікті болса, миссия командирі болады.

Оқыту

Қазіргі уақытта барлық USN WSO-лар Флорида штатындағы NAS Pensacola-да студент әскери-теңіз ұшқыш офицерлері (SNFO) ретінде оқуды бастайды. Оқу кіріспе ұшу тексеруімен басталады, онда WSO Cessna 172 немесе Piper PA 28 ұшағының түрінде авиация саласындағы қабілетін көрсетіп, алдағы қатаң оқуды жалғастыруға лайықты екенін дәлелдейді. Содан кейін SNFO студент әскери-теңіз ұшқыштарымен (ұшқыштармен) бірге АҚШ Әскери-теңіз күштерінің авиацияға дайындық курсын, яғни Aviation Preflight Indoctrination (API) бастайды. API барысында алты апталық теориялық оқудан және судан аман қалу негізгі жаттығуларынан кейін болашақ SWSO (Студент WSO), сол кезде студент әскери-теңіз ұшқыш офицерлері (SNFO) ретінде SNFO-ларға арналған негізгі оқу эскадрильясына, VT 10 Wildcats-ке тіркеледі.

Негізгі

Оқу бірнеше апталық жердегі оқудан басталады, содан кейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "супер фо" бағдарламасының қалдықтары жүзеге асырылады, онда SNFO жаңа T 6 Texan II ұшағының алдыңғы орындығына отырып, алты "тікелей байланыс" ұшуына қатысады, осы арқылы студент T 6 ұшағымен танысады. Осы алты ұшу барысында SNFO ұшқыш студенті ретінде қарастырылады. "Тікелей байланыс" ұшуларынан кейін SNFO аспаптық ұшу ережелерін оқуға қайта оралады. Бастапқы оқу аспаптық тексерумен аяқталады. Бастапқы оқудан кейін SNFO әріптестерімен салыстырылып, құрлықтағы әскери ұшақтарға немесе авианоскаға қондырылатын ұшақтарға жіберіледі. E 2C немесе E 2D Hawkeye авианоскаларына жіберілген SNFO әуе бақылау офицері және жауынгерлік ақпарат орталығы офицері болады, ал EA 18G Growler (тек USN) үшін тағайындалғандар электрондық соғыс офицері (EWO) болады. F/A 18F Super Hornet (тек USN) немесе F/A 18D Hornet (тек USMC) үшін тағайындалғандар WSO болады.

Орташа

USAF SWSO-лары үшін аралық кезең негізгі кезеңнен кейін басталады. Оқудың аспаптық фазасынан кейін студенттер 2000'AGL биіктігінде визуалды навигация (VNAV) "төменгі биіктеріне" көшеді және T-6 ұшағында "формация" (формациямен ұшу) деп аталатын соңғы оқу блогымен аяқталады. Формацияға жақыннан ұшудың негіздерін оқыту үшін төрт ұшудан тұрады. Формациядан кейін SWSO-лар USN T-39 Sabreliner – жаңа ұшақты оқып үйрену үшін қайтадан теориялық оқуға қатысады. T-39 SWSO-лар үшін орташа аспаптық және төменгі биіктіктегі оқушы ұшақ ретінде қолданылады, онда олар барлығы сегіз ұшудан өтеді. Студенттер ұшуға шығар алдында екі апталық теориялық оқудан өтуі керек. Ал T-6 бойынша теориялық оқу төрт аптаға созылады. Оқу VT-10 немесе VT-4 базаларында "i grad" салтанатымен және үздік түлектерге сыйлық табыстаумен аяқталады.

Жоғары деңгейдегі

86-шы оқу-жаттығу курсы – барлық оқу-жаттығулар бірігіп, SWSO-ның алтын қанаттарын алуымен аяқталады. T 45C ұшағында, USN бір қозғалтқышты ұшақ жаттықтырушысы, SWSO-лар күрделі аспаптық ұшуды, радарлық навигацияны және визуалды-радарлық навигацияны үйренеді. SWSO-лар сонымен қатар әуеден жерге шабуылдау, әуедегі қарсыласты ұстау, негізгі ұшақ маневрлері және жақыннан әуе көмегі көрсету бойынша оқытылады. A/G жаттығулары АҚШ-тың оңтүстік-шығысын кесіп өтетін VR және IR маршруттарында өтеді. Оқу бағдарламасы аяқталғаннан кейін, таңдау жасалады. Әскери-теңіз күштерінің SWSO-лары F/A 18F Super Hornet немесе E/A 18 Growler ұшақтарын таңдайды. Теңіз корпусының SWSO-лары әдетте F/A 18D Hornet ұшағын таңдайды. Пенсаколадағы ең қиын жаттығулардың соңғы үш айы SWSO F/A 18 таңдамасын алтын қанаттарымен марапаттайды. Әуе күштерінің WSO-лары енді VT 86-да оқытылмайды.